Ngày 18/9/2026, tờ Thế Giới Trẻ (Đức) đăng bài viết của nhà báo Jörg Kronauer với tiêu đề “Trung Quốc – Những vấn đề của trật tự thế giới mới”, phân tích những chuyển động an ninh nổi bật được phản ánh tại Diễn đàn An ninh Hương Sơn ở Bắc Kinh. Từ cạnh tranh chiến lược Mỹ – Trung ngày càng gay gắt, những tranh luận về kiểm soát trí tuệ nhân tạo trong quân sự đến các nỗ lực thúc đẩy đối thoại về xung đột Trung Đông, bài viết đặt diễn đàn trong bối cảnh rộng hơn của một trật tự quốc tế đang chuyển dịch, đồng thời làm nổi bật vai trò mà Trung Quốc tìm cách khẳng định trong các cơ chế đối thoại và giải quyết những vấn đề an ninh toàn cầu.
Ảnh: China News Service/VCG
“Bạo lực không thể giải quyết tận gốc vấn đề; cưỡng chế và gây sức ép chỉ làm sâu sắc thêm chia rẽ và tạo ra nhiều khó khăn hơn.” Phát biểu tại Diễn đàn An ninh Hương Sơn năm nay ở Bắc Kinh, Bộ trưởng Quốc phòng Trung Quốc Đông Quân thể hiện lập trường phản đối việc sử dụng vũ lực và các biện pháp gây sức ép trong quan hệ quốc tế.
Thông điệp hướng tới chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump được thể hiện rõ khi ông Đông Quân tuyên bố “không thể dung thứ” việc một số bên lợi dụng lợi ích của các quốc gia và khu vực để mưu cầu lợi ích riêng hoặc lợi ích của một nhóm nhỏ, đồng thời kêu gọi các nước “cùng nhau ngăn chặn” những hành động như vậy.
Trong bài phát biểu khai mạc, Bộ trưởng Quốc phòng Trung Quốc cũng đề cập Nhật Bản, quốc gia đã tăng mạnh chi tiêu quân sự trong thời gian gần đây. Nhắc lại lịch sử quân phiệt và tham vọng thuộc địa của Nhật Bản trong thế kỷ XX, ông Đông Quân kêu gọi “ghi nhớ những bài học lịch sử”, duy trì cảnh giác trước “mọi hình thức bá quyền, chủ nghĩa quân phiệt và xuyên tạc lịch sử”, đồng thời ngăn chặn nguy cơ những tàn dư của chủ nghĩa quân phiệt Nhật Bản trỗi dậy.
Diễn đàn diễn ra từ thứ Ba đến thứ Năm, với sự tham dự của khoảng 2.000 quân nhân, nhà ngoại giao và học giả đến từ 100 quốc gia. Ra đời năm 2006, Diễn đàn Tương Sơn thường được xem là một đối trọng của Trung Quốc với Đối thoại Shangri-La, sự kiện do Viện Nghiên cứu Chiến lược Quốc tế (IISS) tổ chức tại Singapore từ năm 2002 và thường được ví như Hội nghị An ninh Munich của châu Á.
Xét về hình thức, Diễn đàn Hương Sơn nằm trong nhóm những diễn đàn quốc tế do Trung Quốc tổ chức dựa trên các mô hình đã có ở phương Tây, tương tự Diễn đàn Bác Ngao châu Á, thường được gọi là “Davos của châu Á”, song có những khác biệt đáng kể về nội dung và cách tiếp cận.
Phó Tổng thư ký Liên Hợp Quốc phụ trách các hoạt động gìn giữ hòa bình Jean-Pierre Lacroix nhận xét tại sự kiện rằng, với trọng tâm là đối thoại trên cơ sở bình đẳng, diễn đàn có nhiều điểm tương đồng với tinh thần đa phương của Liên Hợp Quốc. Điều này cũng được thể hiện qua sự hiện diện đông đảo của đại diện các nước thuộc Nam bán cầu, trong khi sự tham gia của các nước phương Tây tương đối hạn chế. Mỹ, chẳng hạn, chỉ cử Chuẩn tướng Stacy Kihara, tùy viên quân sự tại Đại sứ quán Mỹ ở Bắc Kinh, tham dự.
Trong ba ngày diễn ra diễn đàn, bên cạnh những lo ngại về cạnh tranh Mỹ – Trung ngày càng gia tăng, việc quân đội các nước đẩy mạnh ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) cũng trở thành một chủ đề đáng chú ý.
“Hệ thống vũ khí tự động càng phát triển, việc duy trì khả năng phán đoán và kiểm soát của con người đối với việc sử dụng vũ lực càng trở nên cấp thiết”, Phó Chủ tịch Ủy ban Chữ thập đỏ quốc tế Jürg Lauber cảnh báo.
Đề cập những thay đổi trong phương thức tiến hành chiến tranh, trong đó có tác động của AI, Bộ trưởng Quốc phòng Thái Lan Adul Boonthumjaroen cho rằng câu hỏi đặt ra không còn là “ai mạnh nhất”, mà là “làm thế nào để thiết lập một trật tự quốc tế”. Theo ông, một trong những vấn đề chính hiện nay là một số “cường quốc” không sẵn sàng chấp nhận những biến chuyển sâu sắc của trật tự toàn cầu. Bài viết của Thế Giới Trẻ diễn giải phát biểu này là hàm ý nhắm tới các nước phương Tây và nỗ lực duy trì vị thế chi phối của họ.
Những chuyển động trong quá trình định hình trật tự quốc tế cũng được thể hiện ngay tại Diễn đàn Tương Sơn, khi các đại diện của Ả Rập Xê Út và Iran trao đổi về khả năng chấm dứt xung đột tại Trung Đông.
Thái tử Ả Rập Xê Út Turki Al-Faisal cáo buộc Iran tấn công lãnh thổ nước này, trong khi Tướng Iran Mohammad Taghi Osanlou phản bác rằng phía Iran chỉ tấn công các căn cứ quân sự của Mỹ tại Ả Rập Xê Út. Sau những trao đổi qua lại, ông Al-Faisal nhắc đến thỏa thuận khôi phục quan hệ ngoại giao giữa Riyadh và Tehran, được ký tại Bắc Kinh vào tháng 3/2023, đồng thời bày tỏ hy vọng Trung Quốc có thể tiếp tục đóng vai trò trung gian giữa hai bên.
Ông Al-Faisal cũng chỉ trích các nước phương Tây, đặc biệt là Mỹ và Đức, cho rằng sự ủng hộ của các nước này đối với Israel đang làm trầm trọng thêm các cuộc xung đột trong khu vực. Đại diện Iran cũng bày tỏ ủng hộ khả năng Bắc Kinh một lần nữa đảm nhận vai trò trung gian hòa giải.Qua các nội dung thảo luận, Diễn đàn An ninh Hương Sơn năm nay cho thấy những vấn đề an ninh quốc tế ngày càng gắn chặt với những chuyển dịch của trật tự thế giới, từ cạnh tranh chiến lược Mỹ – Trung, nguy cơ quân sự hóa công nghệ AI đến các điểm nóng tại Trung Đông. Đồng thời, diễn đàn cũng phản ánh nỗ lực của Trung Quốc trong việc thúc đẩy đối thoại đa phương và gia tăng vai trò trong giải quyết các vấn đề an ninh quốc tế, trong bối cảnh tương quan ảnh hưởng giữa các nước lớn đang có nhiều biến động.
Phát biểu tại Diễn đàn An ninh Hương Sơn, Bộ trưởng Quốc phòng Trung Quốc Đông Quân nhấn mạnh rằng bạo lực, cưỡng chế và gây sức ép không thể giải quyết tận gốc các vấn đề, mà chỉ làm gia tăng chia rẽ và khó khăn. Thông điệp này thể hiện mong muốn đề cao đối thoại, kiềm chế và giải quyết bất đồng bằng biện pháp hòa bình.
Tuy nhiên, điều đáng chú ý không chỉ là những tuyên bố hay cam kết được đưa ra tại diễn đàn, mà còn là mức độ nhất quán giữa lời nói và hành động. Khi Trung Quốc khẳng định phản đối việc sử dụng sức ép và cưỡng chế trong quan hệ quốc tế, những nguyên tắc đó cũng đặt ra yêu cầu về sự nhất quán trong cách ứng xử của chính Trung Quốc, đặc biệt tại Biển Đông. Trong bối cảnh một số hoạt động của Bắc Kinh tại khu vực này bị các bên liên quan nhìn nhận là mang tính gây sức ép, khoảng cách giữa thông điệp hòa bình và thực tiễn ứng xử trở thành vấn đề được quan tâm, đồng thời đặt ra câu hỏi về sức thuyết phục của những cam kết mà Trung Quốc đưa ra.
Vì vậy, để những thông điệp tại Diễn đàn Hương Sơn thực sự góp phần xây dựng lòng tin, điều quan trọng không chỉ là khẳng định không muốn đối đầu hay cưỡng ép, mà còn là thể hiện tinh thần đó bằng những hành động phù hợp và nhất quán trong thực tiễn.
Hồ Ngọc Thắng/Nguồn: https://www.jungewelt.de/artikel/529995.china-fragen-der-neuen-weltordnung.html