Ngày 11/02/2026, báo Thế Giới Trẻ (Đức) đăng tải bài viết “Cuộc chiến kinh tế của Mỹ chống lại Cuba – Cô lập hoàn toàn” của nhà báo Kristian Stemmler, phân tích tác động toàn diện của lệnh cấm vận kéo dài nhiều thập kỷ đối với Cuba. Bài báo dẫn báo cáo của Quốc hội Liên bang Đức, trong đó xác nhận việc Mỹ áp đặt và duy trì cấm vận đối với Cuba là hành vi vi phạm luật pháp quốc tế, làm gia tăng tranh luận về tính hợp pháp và hệ lụy nhân đạo của chính sách này.
Ngay trong ngày đầu tiên của nhiệm kỳ thứ hai vào tháng 1/2025, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã quyết định siết chặt trở lại các lệnh trừng phạt đối với Cuba – những biện pháp từng được người tiền nhiệm Joseph Biden nới lỏng trước đó. Ông tái kích hoạt Điều III của Đạo luật Helms-Burton năm 1995, cho phép áp dụng lệnh cấm vận mang tính chất ngoài lãnh thổ.
Theo một bản giám định chuyên gia do ông Ulrich Thoden – người phát ngôn về chính sách quốc phòng của nhóm nghị sĩ Đảng Cánh tả – ủy nhiệm và được báo Thế Giới Trẻ tiếp cận, Cơ quan Nghiên cứu của Quốc hội Liên bang Đức nhận định rằng việc áp dụng điều khoản này bị xem là vi phạm luật pháp quốc tế.
Điều III của Đạo luật Helms-Burton, tên chính thức là “Đạo luật Tự do và Đoàn kết Dân chủ Cuba”, là một trụ cột quan trọng trong hệ thống trừng phạt của Mỹ đối với Cuba. Mục tiêu của điều khoản này nhằm ngăn chặn hoạt động đầu tư của các nước thứ ba vào quốc đảo Caribe. Theo đó, các công dân và doanh nghiệp Mỹ có tài sản bị tịch thu sau Cách mạng Cuba năm 1959 được phép khởi kiện tại tòa án liên bang Mỹ đối với các cá nhân và công ty nước ngoài bị cho là đang khai thác hoặc hưởng lợi từ những tài sản đó.
Trước năm 2019, Điều III liên tục bị các chính quyền Mỹ tạm đình chỉ hiệu lực và gia hạn sáu tháng một lần. Tuy nhiên, trong nhiệm kỳ đầu tiên, ông Trump đã lần đầu tiên kích hoạt trở lại điều khoản này vào năm 2019, gây ra làn sóng phản đối mạnh mẽ từ cộng đồng quốc tế. Liên minh châu Âu (EU) khi đó đã kích hoạt “quy định chống tẩy chay” ban hành từ năm 1996 nhằm đối phó với Đạo luật Helms-Burton. Dù vậy, nhiều ý kiến phê bình cho rằng việc thực thi quy định này còn thiếu nhất quán, phần nào phản ánh sự nhượng bộ nhất định trước sức ép từ phía Mỹ.
Trong bản giám định chuyên gia hoàn thành ngày 30/1, Cơ quan Nghiên cứu của Quốc hội Liên bang Đức (WD) đã phân tích toàn diện “những hệ lụy pháp lý quốc tế và pháp lý EU” liên quan đến các lệnh trừng phạt của Mỹ đối với Cuba. Dựa trên Điều III của Đạo luật Helms-Burton, tài liệu dài 29 trang nhận định lệnh cấm vận nhằm vào Cuba “rõ ràng là một chế độ trừng phạt đặc biệt hà khắc”, bởi quốc đảo này không chỉ bị loại khỏi thị trường Mỹ.
Theo WD, thông qua các biện pháp trừng phạt thứ cấp – tức áp đặt chế tài đối với các quốc gia, doanh nghiệp và cá nhân vẫn duy trì quan hệ kinh tế với Cuba – Washington hướng tới mục tiêu “cô lập hoàn toàn” Cuba khỏi thị trường toàn cầu.
Bản giám định dẫn ý kiến của chuyên gia luật quốc tế Andreas von Arnauld (Đại học Kiel), cho rằng mức độ cô lập này đã vượt quá giới hạn cho phép và có thể bị xem là “sự cưỡng ép bất hợp pháp”. Ông cùng nhiều học giả khác nhận định các biện pháp nói trên vi phạm nguyên tắc cấm can thiệp được quy định trong Hiến chương Liên hợp quốc, vốn nghiêm cấm hành vi can thiệp vào công việc nội bộ hoặc đối ngoại của một quốc gia có chủ quyền.
Báo cáo cũng nhấn mạnh lệnh cấm vận tiếp tục gây ra “những hậu quả nghiêm trọng đối với tình hình kinh tế và nhân đạo tại Cuba”, đặc biệt trong lĩnh vực tiếp cận lương thực, thuốc men và vật tư y tế, làm gia tăng những thách thức vốn đã kéo dài nhiều năm tại quốc đảo này.
Tài liệu cũng đặt câu hỏi trọng tâm về tuyên bố của Chính phủ Hoa Kỳ rằng lợi ích an ninh quốc gia có thể biện minh cho lệnh cấm vận thương mại toàn diện đối với Cuba hay không. Theo bản giám định, mối đe dọa mà Cuba gây ra đối với an ninh nước Mỹ được mô tả trong nhiều văn kiện là “khá xa vời”, và tình hình kinh tế khó khăn trên đảo quốc được viện dẫn như một trong những lý do làm giảm trọng lượng lập luận này.
Chính trị gia cánh tả Ulrich Thoden, người phát ngôn chính sách quốc phòng của Đảng Cánh tả, cho biết ông cảm thấy được chứng thực bởi ý kiến của các chuyên gia. Phát biểu với báo Thế Giới Trẻ hôm thứ Hai, ông nhấn mạnh rằng đối với đảng của ông, các lệnh trừng phạt sâu rộng của Mỹ đối với Cuba không chỉ là công cụ kinh tế mà còn là một biện pháp cưỡng chế nhằm tạo ra sự thay đổi chế độ và chính sách tại quốc đảo Caribe.
Ông Thoden cảnh báo rằng với chiến lược an ninh quốc gia mới của Mỹ và sau các chiến dịch quân sự của Washington tại Venezuela, “chủ nghĩa đế quốc Mỹ hiện đang đe dọa Cuba xã hội chủ nghĩa theo một cách chưa từng thấy trong thời gian dài”. Trên cơ sở này, ông kêu gọi Chính phủ Đức phải chủ động phản đối mọi can thiệp quân sự mới của Mỹ tại Mỹ Latinh và kiên quyết bảo vệ các quy tắc của luật pháp quốc tế. Ông cũng nhấn mạnh rằng ở cấp độ Liên minh châu Âu, chính phủ Đức cần, “vì lợi ích của chính mình”, ủng hộ việc thực thi nhất quán các quy định chống trừng phạt thứ cấp ngoài lãnh thổ, vốn bị xem là vi phạm luật pháp quốc tế khi áp đặt đối với các đối tác thương mại của Cuba.
Một nghị sĩ khác thuộc Đảng Cánh tả cảnh báo rằng: “Những gì đã bóp nghẹt nền kinh tế Cuba trong nhiều thập kỷ qua có thể nhanh chóng quay ngược lại chống lại các nền kinh tế châu Âu dưới chính sách bành trướng đế quốc của Trump.” Đảng của ông bày tỏ sự đoàn kết với người dân Cuba, khẳng định quyền tự quyết về con đường phát triển xã hội và định hướng kinh tế của đất nước họ.
Những đánh giá trong bản giám định của Cơ quan Nghiên cứu Quốc hội Liên bang Đức một lần nữa làm dấy lên tranh luận sâu rộng về tính hợp pháp và hệ lụy của chính sách cấm vận kéo dài nhiều thập kỷ của Mỹ đối với Cuba. Khi các biện pháp trừng phạt không chỉ giới hạn trong quan hệ song phương mà còn mở rộng sang các bên thứ ba, vấn đề không còn thuần túy là lựa chọn chính sách đối ngoại của một quốc gia, mà đã trở thành câu hỏi về việc tuân thủ luật pháp quốc tế và nguyên tắc không can thiệp.
Trong bối cảnh căng thẳng địa chính trị gia tăng và tác động kinh tế – nhân đạo tiếp tục đè nặng lên người dân Cuba, các lời kêu gọi từ Berlin và Brussels về việc bảo vệ trật tự pháp lý quốc tế cho thấy vấn đề này sẽ còn là chủ đề gây tranh luận trong quan hệ xuyên Đại Tây Dương thời gian tới.
Hồ Ngọc Thắng/Nguồn: https://www.jungewelt.de/artikel/517248.us-wirtschaftskrieg-gegen-kuba-v%C3%B6llige-abschottung.html