Dân có khỏe thì nước mới mạnh. Sức khỏe Nhân dân là tài sản vô giá, nền tảng của phát triển bền vững và sức mạnh quốc gia. Bảo vệ sức khỏe không chỉ là trách nhiệm của ngành y tế mà của cả hệ thống chính trị và toàn xã hội. Tuy nhiên, thực phẩm bẩn, thuốc giả, thực phẩm chức năng giả và hàng giả vẫn đang đe dọa sức khỏe cộng đồng. Vì lợi nhuận, một số tổ chức, cá nhân bất chấp pháp luật, sản xuất, buôn bán hàng hóa độc hại. Hàng loạt vụ án nghiêm trọng bị phát hiện, khởi tố thời gian qua cho thấy loại tội phạm này ngày càng tinh vi, có tổ chức và thu lợi bất chính lớn.
Không còn là những vi phạm đơn lẻ mà đã trở thành mối đe dọa đối với an ninh sức khỏe quốc gia.
Mỗi kilogram thực phẩm bẩn, mỗi viên thuốc giả, mỗi sản phẩm giả lưu thông trên thị trường đều có thể cướp đi sức khỏe, tính mạng, niềm tin của người dân, đồng thời làm suy giảm chất lượng nguồn nhân lực của đất nước. Hậu quả không chỉ làm gia tăng các bệnh mạn tính, bệnh ung thư và khiến nhiều căn bệnh xuất hiện ở độ tuổi ngày càng trẻ, mà còn tạo áp lực nặng nề lên hệ thống y tế, làm gia tăng chi phí điều trị, ảnh hưởng đến chất lượng dân số, năng lực cạnh tranh quốc gia và tương lai phát triển bền vững của dân tộc.
Thực phẩm bẩn, thuốc giả và hàng giả không chỉ là những hành vi vi phạm pháp luật mà đã trở thành một loại “giặc nội xâm” đặc biệt nguy hiểm. Nếu các loại tội phạm khác chủ yếu gây thiệt hại về tài sản thì loại tội phạm này âm thầm hủy hoại sức khỏe, tính mạng, chất lượng giống nòi và bào mòn niềm tin của Nhân dân đối với pháp luật và bộ máy quản lý nhà nước. Đây là loại tội phạm không dùng súng đạn nhưng từng ngày đầu độc xã hội; mỗi đồng lợi nhuận bất chính đều được đánh đổi bằng sức khỏe, thậm chí là sinh mạng của đồng bào mình. Đây là hành vi vô nhân tính, không thể dung thứ trong một xã hội thượng tôn pháp luật. Vì vậy, mọi hành vi sản xuất, buôn bán, vận chuyển, tiêu thụ, bao che hoặc tiếp tay cho loại tội phạm này phải được phát hiện và xử lý nghiêm minh, tuyệt đối không có vùng cấm, không có ngoại lệ.
Nguyên nhân tồn tại.
Thực trạng thực phẩm bẩn, thuốc giả và hàng giả kéo dài nhiều năm xuất phát từ nhiều nguyên nhân, cả chủ quan và khách quan, nhưng nguyên nhân cốt lõi vẫn là lòng tham, sự coi thường pháp luật của một số tổ chức, cá nhân, sẵn sàng đánh đổi sức khỏe, tính mạng của đồng bào để thu lợi bất chính. Bên cạnh đó, công tác quản lý nhà nước ở một số lĩnh vực, địa phương còn bộc lộ những hạn chế; việc phân công, phân cấp ở một số nơi còn chồng chéo hoặc bỏ sót trách nhiệm; công tác thanh tra, kiểm tra, hậu kiểm chưa được thực hiện thường xuyên, thiếu tính đột xuất và chưa theo kịp diễn biến thực tiễn. Công tác phối hợp giữa các lực lượng chức năng có lúc, có nơi chưa thật sự chặt chẽ, dẫn đến việc phát hiện, xử lý vi phạm chưa kịp thời.
Ở một số nơi còn tồn tại biểu hiện lợi ích nhóm, buông lỏng quản lý, thậm chí có dấu hiệu tiếp tay của một số cán bộ thoái hóa, biến chất. Chính những khoảng trống về trách nhiệm này đã tạo điều kiện để các đường dây sản xuất, buôn bán thực phẩm bẩn, thuốc giả và hàng giả hoạt động trong thời gian dài, làm suy giảm hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước. Trong khi đó, sự phát triển nhanh chóng của thương mại điện tử, mạng xã hội và các nền tảng số đã mở rộng kênh tiêu thụ, khiến việc kiểm soát nguồn gốc, chất lượng hàng hóa ngày càng gặp nhiều khó khăn. Việc ứng dụng khoa học, công nghệ, chuyển đổi số và truy xuất nguồn gốc trong công tác quản lý còn chưa đồng bộ.
Một bộ phận người tiêu dùng vẫn còn tâm lý ham rẻ, dễ tin vào quảng cáo sai sự thật, thiếu kỹ năng nhận biết sản phẩm an toàn và chưa chủ động tố giác các hành vi vi phạm, vô tình tạo điều kiện để thực phẩm bẩn, thuốc giả và hàng giả tiếp tục len lỏi vào đời sống xã hội.
Quan điểm nhất quán của Đảng và Nhà nước
Bảo vệ sức khỏe, tính mạng và quyền, lợi ích chính đáng của Nhân dân là mục tiêu cao nhất; phát triển kinh tế không đánh đổi sức khỏe con người, không để lợi ích kinh tế đặt trên sức khỏe và tính mạng của Nhân dân. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhiều lần nhấn mạnh yêu cầu xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, thượng tôn pháp luật; kiên quyết đấu tranh, xử lý nghiêm các hành vi tham nhũng, tiêu cực, buôn lậu, sản xuất, kinh doanh hàng giả, hàng kém chất lượng, không có vùng cấm, không có ngoại lệ. Với quyết tâm chính trị cao của Đảng, sự quản lý hiệu lực, hiệu quả của Nhà nước và sự tham gia của cả hệ thống chính trị cùng toàn dân, cuộc đấu tranh phòng, chống thực phẩm bẩn, thuốc giả và hàng giả nhất định sẽ tạo chuyển biến mạnh mẽ, góp phần bảo vệ sức khỏe Nhân dân, củng cố niềm tin xã hội và xây dựng đất nước phát triển nhanh, bền vững trong kỷ nguyên mới.
Hệ thống giải pháp đấu tranh phòng, chống thực phẩm bẩn, thuốc giả và hàng giả. Muốn đẩy lùi thực phẩm bẩn, thuốc giả và hàng giả, phải chuyển mạnh từ xử lý hậu quả sang phòng ngừa từ gốc; kiểm soát chặt chẽ toàn bộ chuỗi sản xuất, lưu thông và tiêu dùng; phát huy sức mạnh của cả hệ thống chính trị, cộng đồng doanh nghiệp và toàn dân.
Một là, hoàn thiện thể chế, phân định rõ trách nhiệm quản lý của từng bộ, ngành, địa phương; khắc phục tình trạng chồng chéo, bỏ trống lĩnh vực quản lý; xây dựng cơ chế phối hợp liên ngành thống nhất từ Trung ương đến cơ sở.
Hai là, siết chặt kỷ luật, kỷ cương; nâng cao trách nhiệm người đứng đầu; xử lý nghiêm cán bộ buông lỏng quản lý, bao che, tiếp tay hoặc bảo kê cho các hành vi sản xuất, kinh doanh thực phẩm bẩn, thuốc giả và hàng giả. Chủ tịch UBND cấp xã, phường phải chịu trách nhiệm nếu để tồn tại kéo dài các cơ sở sản xuất, giết mổ, kinh doanh thực phẩm bẩn trên địa bàn mà không phát hiện hoặc không xử lý. Định kỳ công khai kết quả kiểm tra, xử lý vi phạm về an toàn thực phẩm tại từng địa phương; đưa kết quả này vào tiêu chí đánh giá mức độ hoàn thành nhiệm vụ của người đứng đầu.
Ba là, kiểm soát toàn bộ chuỗi cung ứng; từ vùng nguyên liệu, sản xuất, chăn nuôi, nuôi trồng, giết mổ, chế biến, bảo quản, vận chuyển, nhập khẩu, phân phối đến tiêu dùng. Từng bước xóa bỏ cơ sở giết mổ nhỏ lẻ, xây dựng lò giết mổ tập trung có lực lượng thú y kiểm soát; hình thành các trung tâm kiểm dịch, kiểm nghiệm tại cửa khẩu, cảng biển, sân bay và các đầu mối logistics để kiểm soát nghiêm thực phẩm nhập khẩu và hàng hóa vận chuyển liên vùng.
Bốn là, đẩy mạnh chuyển đổi số trong quản lý; xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia về an toàn thực phẩm; áp dụng mã QR, truy xuất nguồn gốc điện tử, xây dựng cơ sở dữ liệu liên thông từ sản xuất đến tiêu dùng; ứng dụng trí tuệ nhân tạo và hệ thống cảnh báo sớm để phát hiện bất thường trong lưu thông hàng hóa; kết nối dữ liệu giữa y tế, công an, hải quan, quản lý thị trường và chính quyền địa phương nhằm ngăn chặn vi phạm ngay từ đầu.
Năm là, đổi mới công tác thanh tra, kiểm tra theo phương thức quản trị rủi ro; tăng cường kiểm tra đột xuất; điều tra, triệt phá tận gốc các đường dây, ổ nhóm có tổ chức sản xuất, buôn bán thực phẩm bẩn, sản xuất, buôn bán hàng giả; công khai tổ chức, cá nhân vi phạm trên các phương tiện thông tin đại chúng.
Sáu là, tăng sức răn đe bằng chế tài nghiêm khắc; tịch thu toàn bộ lợi nhuận bất hợp pháp, xử lý hình sự đối với các trường hợp đủ yếu tố cấu thành tội phạm; cấm hành nghề, cấm kinh doanh đối với các đối tượng vi phạm nghiêm trọng; đồng thời buộc bồi thường toàn bộ thiệt hại về sức khỏe và quyền lợi của người tiêu dùng. Kiên quyết không để các đối tượng sản xuất, buôn bán thực phẩm bẩn, thuốc giả, hàng giả có cơ hội tái phạm; xây dựng cơ chế quản lý sau xử lý, công khai danh tính và lịch sử vi phạm để người dân và doanh nghiệp giám sát.
Bảy là, phát triển hệ thống kiểm nghiệm độc lập đạt chuẩn; lấy mẫu ngẫu nhiên, công bố công khai kết quả kiểm nghiệm; xây dựng cơ chế thu hồi nhanh, cảnh báo sớm và truy xuất ngay khi phát hiện sản phẩm không bảo đảm an toàn.
Tám là, nâng cao trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp; xây dựng văn hóa sản xuất, kinh doanh trung thực; khuyến khích doanh nghiệp áp dụng các tiêu chuẩn chất lượng tiên tiến, coi uy tín và sức khỏe người tiêu dùng là điều kiện sống còn của thương hiệu.
Chín là, phát huy vai trò giám sát của Mặt trận Tổ quốc, các tổ chức chính trị – xã hội, báo chí và Nhân dân; xây dựng cơ chế tiếp nhận, bảo vệ và khen thưởng người tố giác; tạo điều kiện để mỗi người dân trở thành “tai mắt” của cộng đồng trong phát hiện, đấu tranh với các hành vi vi phạm.
Mười là, đẩy mạnh tuyên truyền, giáo dục kiến thức về an toàn thực phẩm, kỹ năng nhận biết thực phẩm bẩn, hàng thật, hàng giả; hình thành thói quen tiêu dùng văn minh, nói không với sản phẩm không rõ nguồn gốc, xuất xứ.
Mỗi cơ sở sản xuất sạch là một “pháo đài” của niềm tin; mỗi doanh nghiệp kinh doanh trung thực là một điểm tựa của nền kinh tế; mỗi vụ thực phẩm bẩn, hàng giả bị triệt phá là một chiến thắng của pháp luật. Không ai có thể đứng ngoài cuộc chiến này. Mỗi người dân phải trở thành người tiêu dùng thông thái; mỗi doanh nghiệp phải coi đạo đức là nền tảng của sự phát triển; mỗi cán bộ, đảng viên phải thực hiện đúng trách nhiệm trước Đảng, Nhà nước và Nhân dân. Chỉ khi toàn xã hội cùng hành động, thực phẩm bẩn, thuốc giả và hàng giả mới không còn đất sống.
Bảo vệ từng bữa ăn an toàn hôm nay chính là bảo vệ giống nòi, nâng cao thể chất, trí tuệ và tuổi thọ của người Việt Nam. Đây không chỉ là cuộc đấu tranh bảo vệ sức khỏe trước mắt mà còn là cuộc chiến bảo vệ tương lai dân tộc. Mỗi hành động quyết liệt hôm nay sẽ góp phần xây dựng một Việt Nam phát triển bền vững, nơi mọi người dân đều được sử dụng thực phẩm và thuốc an toàn; giảm gánh nặng bệnh tật, giảm áp lực cho ngành y tế; đồng thời tạo nền tảng vững chắc để xây dựng đất nước hùng cường, thịnh vượng trong kỷ nguyên mới.
Trân trọng đề nghị mỗi cán bộ, đảng viên, Cựu chiến binh và Nhân dân tích cực chia sẻ bài viết này đến gia đình, người thân, bạn bè, cơ quan, đơn vị, doanh nghiệp và cộng đồng, qua đó cùng nâng cao nhận thức, lan tỏa trách nhiệm, chung tay phòng, chống thực phẩm bẩn, thuốc giả và hàng giả. Mỗi lượt chia sẻ là thêm một hành động thiết thực, góp phần bảo vệ sức khỏe Nhân dân và xây dựng một xã hội an toàn, văn minh.
Trung tướng Ngô Quý Đức/Nguyên Cục trưởng, Cục Cứu hộ – Cứu nạn