Ngày 31/12/1999, Tổng thống Nga Boris Yeltsin bất ngờ tuyên bố từ chức, kết thúc nhiệm kỳ sớm 6 tháng. Trước khi rời Điện Kremlin, ông chính thức chuyển giao quyền lực cho Thủ tướng Vladimir Putin với lời nhắn nhủ ngắn gọn nhưng đầy trọng trách: “Hãy giữ gìn nước Nga.”
Bước ngoặt then chốt diễn ra tại cuộc bầu cử Duma Quốc gia ngày 12/12/1999, khi các lực lượng ủng hộ Thủ tướng Vladimir Putin giành chiến thắng áp đảo, trong khi liên minh của Primakov và Luzhkov chịu thất bại nặng nề. Kết quả này khiến Tổng thống Boris Yeltsin đi đến kết luận rằng thời điểm chuyển giao quyền lực đã chín muồi.
Chỉ vài ngày sau, Yeltsin triệu tập Chánh Văn phòng Tổng thống Alexander Voloshin và cố vấn Valentin Yumashev, thông báo quyết định từ chức vào cuối tháng 12. Ông yêu cầu tuyệt đối giữ kín thông tin — đến mức ngay cả phu nhân ông cũng chỉ biết sự việc vào sáng 31/12.
Trong những ngày cuối năm, mọi thủ tục pháp lý và kỹ thuật được chuẩn bị khẩn trương. Yumashev soạn thảo bài phát biểu chia tay, Yeltsin đích thân chỉnh sửa và loại bỏ những đoạn đề cập đến sức khỏe. Vào lúc 7 giờ sáng ngày 31/12/1999, ông ghi hình bài phát biểu từ chức.
Đúng 12 giờ trưa theo giờ Moskva, Boris Yeltsin chính thức tuyên bố rời nhiệm sở trước thời hạn, ký sắc lệnh chuyển giao quyền Tổng thống cho Thủ tướng Vladimir Putin, đúng theo quy định của Hiến pháp. Cùng ngày, quá trình chuyển giao quyền lực được hoàn tất, từ việc ký các sắc lệnh cần thiết cho đến bàn giao vali hạt nhân và các quyền hạn của nguyên thủ quốc gia tạm quyền.
Trước khi rời Điện Kremlin, Yeltsin trao gửi lời dặn cuối cùng cho người kế nhiệm: “Hãy giữ gìn nước Nga!” (Берегите Россию!). Từ khoảnh khắc đó, ông không còn trở lại Điện Kremlin với tư cách tổng thống, khép lại một chương sử đầy biến động trong lịch sử hiện đại nước Nga.
Diễn văn từ chức của Yeltsin vào trưa ngày 31/12/1999.
“Những người Nga thân mến!
Chỉ còn rất ít thời gian nữa là đến một mốc mang tính kỳ diệu trong lịch sử của chúng ta. Năm 2000 đang đến. Một thế kỷ mới, một thiên niên kỷ mới.
Tất cả chúng ta đều từng hình dung mốc thời gian này cho chính mình. Chúng ta ước tính -ban đầu khi còn nhỏ, rồi khi đã trưởng thành -rằng vào năm 2000 chúng ta sẽ bao nhiêu tuổi, mẹ chúng ta bao nhiêu tuổi, con cái chúng ta bao nhiêu tuổi. Đã từng có lúc tưởng như cái Tết (nguyên bản: năm mới) đặc biệt ấy còn rất xa.
Và ngày đó đã đến.
Các bạn thân mến! Những người thân yêu của tôi!
Hôm nay, tôi gửi tới các bạn lời chúc mừng năm mới lần cuối cùng. Nhưng đó chưa phải là tất cả. Hôm nay, tôi lần cuối cùng ngỏ lời với các bạn với tư cách là Tổng thống Nga.
Tôi đã đưa ra quyết định. Tôi đã suy nghĩ rất lâu và rất đau đớn về điều đó. Hôm nay, vào ngày cuối cùng của thế kỷ đang khép lại, tôi từ chức.
Tôi đã nhiều lần nghe thấy rằng: Yeltsin sẽ bằng mọi cách bám giữ quyền lực, sẽ không giao nó cho ai. Đó là sự dối trá.
Vấn đề nằm ở chỗ khác. Tôi luôn nói rằng tôi sẽ không lùi một bước nào khỏi Hiến pháp. Rằng các cuộc bầu cử Duma phải diễn ra đúng thời hạn hiến định. Và điều đó đã xảy ra. Tôi cũng mong muốn rằng các cuộc bầu cử tổng thống sẽ diễn ra đúng thời hạn, vào tháng Sáu năm 2000. Điều này vô cùng quan trọng đối với nước Nga. Chúng ta đang tạo ra một tiền lệ vô cùng quan trọng: sự chuyển giao quyền lực một cách văn minh và tự nguyện quyền lực từ một Tổng thống Nga sang một Tổng thống Nga khác, được bầu mới. Và dù vậy, tôi đã đưa ra một quyết định khác. Tôi sẽ ra đi. Ra đi sớm hơn thời hạn quy định.
Tôi hiểu rằng tôi cần phải làm điều này. Nước Nga phải bước vào thiên niên kỷ mới với những chính trị gia mới, những gương mặt mới, những con người mới – thông minh, mạnh mẽ, tràn đầy năng lượng. Còn chúng tôi, những người đã nắm quyền suốt nhiều năm, chúng tôi phải rời đi.
Nhìn vào việc người dân đã bỏ phiếu với niềm hy vọng và niềm tin như thế nào trong cuộc bầu cử Duma cho một thế hệ chính trị gia mới, tôi hiểu rằng: công việc chính của đời tôi, tôi đã làm xong. Nước Nga sẽ không bao giờ quay trở lại quá khứ. Từ nay, nước Nga sẽ chỉ tiến về phía trước. Và tôi không được phép cản trở dòng chảy tự nhiên của lịch sử này.
Còn bám giữ quyền lực thêm nửa năm, khi đất nước đã có một con người mạnh mẽ, xứng đáng trở thành Tổng thống, và người mà hôm nay hầu như mỗi người Nga đều gắn gửi hy vọng của mình vào tương lai ư?! Tại sao tôi phải cản trở người đó ? Vì sao còn phải chờ thêm nửa năm? Không, đó không phải là tôi! Không phải là tính cách của tôi!
Hôm nay, vào ngày vô cùng quan trọng đối với tôi này, tôi muốn nói nhiều hơn một chút những lời mang tính cá nhân so với thường lệ.
Tôi muốn xin các bạn tha thứ. Vì nhiều ước mơ của chúng ta đã không trở thành hiện thực. Và những điều chúng ta tưởng là đơn giản thì hóa ra lại vô cùng gian nan. Tôi xin lỗi vì đã không đáp ứng được một số kỳ vọng của những người tin rằng chúng ta có thể chỉ bằng một cú nhảy, một cú vọt duy nhất, vượt qua từ quá khứ xám xịt, trì trệ, toàn trị sang một tương lai tươi sáng, giàu có và văn minh. Bản thân tôi cũng đã tin vào điều đó. Khi ấy tưởng rằng chỉ cần một cú nhảy vọt là có thể vượt qua tất cả.
Nhưng một cú nhảy vọt đã không thành công. Ở một số điểm, tôi đã quá ngây thơ. Ở những điểm khác, các vấn đề lại quá phức tạp. Chúng ta đã phải tiến lên qua những sai lầm, qua những thất bại. Nhiều người trong thời kỳ khó khăn này đã phải trải qua những cú sốc.
Nhưng tôi muốn các bạn biết điều này. Tôi chưa bao giờ nói điều đó, và hôm nay điều này đối với tôi là rất quan trọng.
Nỗi đau của mỗi người trong các bạn đều vọng lại thành nỗi đau trong tôi, trong trái tim tôi. Những đêm không ngủ, những dằn vặt đau đớn, phải làm gì để mọi người, dù chỉ một chút thôi, dù chỉ đôi chút, sống dễ dàng hơn và tốt đẹp hơn. Tôi không có nhiệm vụ nào quan trọng hơn thế.
Tôi sẽ ra đi. Tôi đã làm tất cả những gì có thể. Và không phải vì sức khỏe, mà vì tổng hòa của tất cả các vấn đề. Thay thế tôi là một thế hệ mới – thế hệ của những người có thể làm được nhiều hơn và tốt hơn.
Phù hợp với Hiến pháp, khi từ chức, tôi đã ký Sắc lệnh giao nhiệm vụ Tổng thống Nga cho Chủ tịch Chính phủ (tức Thủ tướng-ND) Vladimir Vladimirovich Putin. Trong vòng ba tháng, theo Hiến pháp, ông sẽ là nguyên thủ quốc gia. Và sau ba tháng, cũng theo Hiến pháp Nga, sẽ diễn ra cuộc bầu cử Tổng thống.
Tôi luôn tin tưởng vào sự khôn ngoan phi thường của người Nga. Vì vậy tôi không nghi ngờ về lựa chọn mà các bạn sẽ đưa ra vào cuối tháng Ba năm 2000.
Khi chia tay, tôi muốn nói với mỗi người trong các bạn: hãy hạnh phúc. Các bạn xứng đáng với hạnh phúc. Các bạn xứng đáng với hạnh phúc và sự bình yên.
Chúc mừng Năm mới! Chúc mừng thế kỷ mới, những người thân yêu của tôi!”
Boris Yeltsin
Hai thập kỷ sau lời dặn ngắn gọn nhưng đầy trọng trách: “Hãy giữ gìn nước Nga”, lịch sử đã chứng kiến Tổng thống Vladimir Putin không chỉ kế thừa quyền lực, mà còn dẫn dắt đất nước vượt qua giai đoạn hỗn loạn hậu Xô viết, ổn định chính trị, phục hồi kinh tế và từng bước khẳng định vị thế chiến lược toàn cầu. Dưới sự lãnh đạo của ông, nước Nga trở lại bàn cờ thế giới như một cường quốc có tiếng nói riêng, kiên định bảo vệ lợi ích quốc gia và định hình lại trật tự quốc tế đa cực.
Dù con đường ông chọn còn gây nhiều tranh cãi, nhưng không thể phủ nhận: Vladimir Putin đã giữ đúng lời hứa với nhân dân Nga, với Boris Yeltsin, ông “giữ gìn nước Nga” theo cách của một nhà lãnh đạo đặt ưu tiên tối thượng vào sự ổn định, chủ quyền và sức mạnh quốc gia.
Thế Nguyễn