Ngày 22/2/2026, nhân kỷ niệm 50 năm ký kết Hiệp ước Hữu nghị và Hợp tác Đông Nam Á (1976–2026), các Bộ trưởng Ngoại giao ASEAN đã ra tuyên bố tái khẳng định giá trị trường tồn và ý nghĩa chiến lược của Hiệp ước như một bộ quy tắc ứng xử nền tảng điều chỉnh quan hệ giữa các quốc gia trong khu vực, đồng thời là trụ cột quan trọng góp phần duy trì hòa bình, ổn định và thúc đẩy hợp tác tại Đông Nam Á.
Tuyên bố nhấn mạnh rõ ràng rằng mục tiêu cốt lõi của Hiệp ước là thúc đẩy hòa bình, củng cố hữu nghị và tăng cường hợp tác bền vững, lâu dài giữa các quốc gia Đông Nam Á, trên cơ sở tuân thủ đầy đủ các nguyên tắc và chuẩn mực của Hiến chương Liên hợp quốc. ASEAN tái khẳng định cam kết mạnh mẽ trong việc xây dựng và củng cố lòng tin, tăng cường tin cậy lẫn nhau, thúc đẩy đối thoại chân thành và hợp tác thực chất trong quan hệ giữa các quốc gia thành viên, phù hợp với những nguyên tắc nền tảng của Hiệp ước.
Các nguyên tắc đó bao gồm: tôn trọng lẫn nhau về độc lập, chủ quyền, bình đẳng, toàn vẹn lãnh thổ và bản sắc dân tộc; bảo đảm quyền tồn tại của mỗi quốc gia, dân tộc không bị can thiệp, lật đổ hay cưỡng ép từ bên ngoài; không can thiệp vào công việc nội bộ của nhau; giải quyết mọi khác biệt và tranh chấp bằng biện pháp hòa bình; không đe dọa hoặc sử dụng vũ lực; và thúc đẩy hợp tác hiệu quả, thực chất và cùng có lợi giữa các bên.
ASEAN đồng thời nhấn mạnh tầm quan trọng bền vững và tính thời sự của các mục đích, nguyên tắc của Hiệp ước, cũng như những đóng góp to lớn, tích cực của ASEAN trong việc duy trì môi trường hòa bình, ổn định và phát triển ở Đông Nam Á suốt 50 năm qua. Trên nền tảng đó, các nguyên tắc của Hiệp ước sẽ tiếp tục soi đường, định hướng ASEAN trong tiến trình xây dựng một Cộng đồng ASEAN kiên cường, đổi mới sáng tạo, năng động và lấy người dân làm trung tâm, như đã được xác định trong Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2045.
Hiệp ước Hữu nghị và Hợp tác ở Đông Nam Á (TAC) được ký ngày 24/2/1976 tại Bali, Indonesia, trong khuôn khổ Hội nghị Cấp cao ASEAN lần thứ nhất. Từ 5 quốc gia ký kết ban đầu, đến nay Hiệp ước đã thu hút 58 quốc gia tham gia ở cấp cao, thể hiện sức lan tỏa và giá trị phổ quát ngày càng được cộng đồng quốc tế ghi nhận.
Các Bộ trưởng Ngoại giao ASEAN cũng hoan nghênh sự quan tâm ngày càng gia tăng của các quốc gia đối với việc gia nhập TAC, trên cơ sở tôn trọng và tuân thủ đầy đủ các mục đích, nguyên tắc của Hiệp ước; đồng thời khuyến khích các nước và tổ chức khu vực tiếp tục cam kết gắn bó với TAC, qua đó củng cố hơn nữa khuôn khổ hợp tác dựa trên luật lệ và chuẩn mực chung.
ASEAN khẳng định quyết tâm nâng cao hơn nữa vai trò, vị thế và sự hiện diện của Hiệp ước cả trong và ngoài khu vực, bao gồm việc đẩy mạnh nghiên cứu, trao đổi kinh nghiệm và hợp tác về hòa bình, hòa giải, quản lý và giải quyết xung đột.
Các Bộ trưởng Ngoại giao ASEAN cũng tái khẳng định cam kết duy trì và củng cố vai trò trung tâm của ASEAN trong các cơ chế do ASEAN dẫn dắt, thúc đẩy hợp tác cùng có lợi phù hợp với các mục đích và nguyên tắc của TAC, nhằm bảo đảm cấu trúc khu vực đang định hình có đủ năng lực thích ứng, ứng phó hiệu quả với các thách thức hiện tại và tương lai.
Sau nửa thế kỷ hình thành và phát triển, Hiệp ước Hữu nghị và Hợp tác ở Đông Nam Á tiếp tục khẳng định giá trị bền vững như một nền tảng pháp lý và chuẩn mực ứng xử quan trọng, định hình quan hệ giữa các quốc gia trong khu vực. Trong bối cảnh môi trường chiến lược khu vực và quốc tế biến động nhanh chóng, việc tái khẳng định các mục đích và nguyên tắc của Hiệp ước không chỉ thể hiện quyết tâm chính trị mạnh mẽ của ASEAN mà còn góp phần củng cố niềm tin, tăng cường đoàn kết và nâng cao vai trò trung tâm của ASEAN trong cấu trúc khu vực đang định hình, vì một Đông Nam Á hòa bình, ổn định, hợp tác và phát triển bền vững.
Thế Nguyễn