Trong hai ngày, 1–2/4/2026, Bộ Quốc phòng kiểm tra các công trình trọng điểm tại Hòn Khoai, tiếp tục khẳng định vị trí đặc biệt quan trọng của cụm đảo ở cực Nam Tổ quốc. Dù đối mặt nhiều thách thức thi công ngoài khơi như thiếu vật liệu, nền đất yếu và thời tiết phức tạp, các hạng mục vẫn cơ bản đảm bảo tiến độ. Cách đất liền khoảng 12 hải lý, Hòn Khoai không chỉ là điểm triển khai hạ tầng mà còn giữ vai trò then chốt trong nhiệm vụ quốc phòng, an ninh và bảo vệ chủ quyền biển đảo.
Mỗi công trình gắn với nhiệm vụ giữ biển.
Đoàn công tác Bộ Quốc phòng do Thượng tướng Nguyễn Quang Ngọc, Ủy viên Trung ương Đảng, Thứ trưởng Bộ Quốc phòng dẫn đầu đã kiểm tra tình hình triển khai các công trình trọng điểm tại Hòn Khoai. Đoàn tiến hành khảo sát thực địa hệ thống giao thông, hạ tầng trên đảo; đánh giá tiến độ các hạng mục thuộc Cảng tổng hợp lưỡng dụng Hòn Khoai và phương án kết nối từ đất liền ra đảo. Hoạt động kiểm tra được thực hiện trực tiếp tại công trường nhằm làm rõ tiến độ, điều kiện thi công và khả năng đáp ứng yêu cầu phát triển gắn với nhiệm vụ quốc phòng, an ninh tại khu vực tiền tiêu.
Hòn Khoai là cụm đảo có vị trí đặc biệt quan trọng về quốc phòng – an ninh ở cực Nam Tổ quốc, được ví như “cột mốc tiền tiêu” án ngữ vùng biển Tây Nam. Nằm ở phía Đông Nam mũi Cà Mau, cách đất liền khoảng 12 hải lý, cụm đảo có diện tích khoảng 4 km², địa hình chủ yếu là đồi núi, điểm cao nhất đạt 318 m, tạo lợi thế quan sát và kiểm soát không gian biển rộng lớn. Từ vị trí này, Hòn Khoai giữ vai trò then chốt trong giám sát vùng trời, vùng biển, đặc biệt là khu vực tiếp giáp tuyến hàng hải quốc tế quan trọng ở phía Nam – nơi có mật độ tàu thuyền qua lại cao, tiềm ẩn nhiều yếu tố phức tạp về an ninh, an toàn hàng hải.
Không chỉ có ý nghĩa chiến lược về kiểm soát không gian biển, cụm đảo còn gắn trực tiếp với cơ sở pháp lý khẳng định chủ quyền quốc gia trên biển. Trên đảo Hòn Đá Lẻ thuộc cụm Hòn Khoai đặt điểm cơ sở A2 – một trong 11 điểm cơ sở dùng để xác định đường cơ sở và tính chiều rộng lãnh hải của Việt Nam theo Công ước Liên Hợp Quốc về Luật Biển năm 1982. Đây là yếu tố đặc biệt quan trọng, góp phần xác lập phạm vi chủ quyền, quyền chủ quyền và quyền tài phán quốc gia trên biển. Vì vậy, mọi hoạt động đầu tư xây dựng tại Hòn Khoai không đơn thuần là phát triển hạ tầng, mà còn mang ý nghĩa chiến lược lâu dài trong bảo vệ chủ quyền biển, đảo.
Trong quá trình kiểm tra thực địa, Thượng tướng Nguyễn Quang Ngọc khẳng định cụm đảo Hòn Khoai giữ vị trí đặc biệt quan trọng trong thế trận quốc phòng toàn dân trên biển, đồng thời là điểm kết nối quan trọng trong chiến lược phát triển kinh tế biển bền vững gắn với bảo vệ chủ quyền. Ông yêu cầu các cơ quan, đơn vị liên quan tăng cường phối hợp, chủ động tháo gỡ khó khăn về vật liệu, điều kiện thi công ngoài khơi, đẩy nhanh tiến độ nhưng phải bảo đảm chất lượng, kỹ thuật và độ bền vững của công trình trong môi trường biển khắc nghiệt. Bên cạnh đó, cán bộ, chiến sĩ và các lực lượng đang làm nhiệm vụ trên đảo cần tiếp tục phát huy tinh thần trách nhiệm, bám trụ vững chắc, góp phần giữ vững ổn định an ninh, trật tự trên vùng biển, đảo phía Tây Nam của Tổ quốc.
Ngay từ khi khởi động, các dự án tại Hòn Khoai đã được định hướng phục vụ đồng thời hai mục tiêu: phát triển kinh tế – xã hội và củng cố quốc phòng – an ninh. Trong chuyến khảo sát đầu năm 2025, Đại tướng Phan Văn Giang đã chỉ đạo các cơ quan chức năng rà soát tổng thể, cân đối và ưu tiên nguồn lực cho các công trình hạ tầng thiết yếu phục vụ nhiệm vụ quốc phòng của Quân khu 9, trong đó Hòn Khoai và tỉnh Cà Mau là những địa bàn trọng điểm. Ông cũng nhấn mạnh yêu cầu huy động tối đa nguồn lực thi công, bảo đảm tiến độ, chất lượng và tính đồng bộ; đồng thời đề nghị địa phương chủ động chuẩn bị mặt bằng, hoàn thiện hệ thống kết nối để các công trình khi hoàn thành có thể phát huy hiệu quả ngay.
Từ những định hướng chiến lược đó có thể thấy, Hòn Khoai không chỉ là một điểm đảo đơn lẻ mà là “mắt xích” quan trọng trong tổng thể phát triển kinh tế biển quốc gia gắn với thế trận phòng thủ từ sớm, từ xa. Việc đầu tư xây dựng các công trình tại đây vì thế mang ý nghĩa lâu dài, vừa tạo động lực phát triển khu vực cực Nam, vừa góp phần củng cố vững chắc chủ quyền biển, đảo của Tổ quốc.
Tại Hòn Khoai, yếu tố quốc phòng – an ninh thể hiện rõ nét qua đặc điểm tổ chức lực lượng và điều kiện thực hiện nhiệm vụ đặc thù trên đảo tiền tiêu. Cụm đảo thuộc xã Đất Mũi gồm 5 đảo: Hòn Khoai, Hòn Sao, Hòn Go, Hòn Đồi Mồi và Hòn Đá Lẻ; hiện có 4 lực lượng đứng chân làm nhiệm vụ, không có dân cư sinh sống thường xuyên. Trong bối cảnh đó, các công trình hạ tầng như bến cảng, đường giao thông, hệ thống bảo đảm hậu cần – kỹ thuật không chỉ phục vụ nhu cầu đi lại hay thi công, mà còn trực tiếp bảo đảm khả năng cơ động, duy trì bám trụ dài ngày và nâng cao hiệu quả thực hiện nhiệm vụ của các lực lượng trên đảo.
Gắn với yêu cầu giữ vững chủ quyền biển, đảo, áp lực tiến độ tại Hòn Khoai không đơn thuần là bài toán xây dựng mà còn mang ý nghĩa chiến lược. Tại hội nghị Ban Chỉ đạo HT-25 Bộ Quốc phòng ngày 2/4/2026, sau kiểm tra thực địa tại Cà Mau và An Giang, Đại tá Lê Xuân Long, Giám đốc Ban Quản lý 166 cho biết các dự án trọng điểm như tuyến cao tốc Cà Mau – Đất Mũi, đường ra đảo Hòn Khoai và Cảng tổng hợp lưỡng dụng Hòn Khoai vẫn được duy trì thi công. Tuy nhiên, một số hạng mục còn chậm so với kế hoạch do nhiều yếu tố khách quan như thiếu nguồn cát, đá, nền đất yếu, điều kiện thi công ngoài đảo phức tạp, thời tiết biển diễn biến khó lường và biến động giá vật tư, nhiên liệu. Dù vậy, nhiều hạng mục quan trọng, đặc biệt là phần cầu trên tuyến cao tốc, vẫn cơ bản bám sát tiến độ đề ra.
Thực tế cho thấy, những khó khăn vốn đã phức tạp trên đất liền khi đưa ra triển khai tại một đảo tiền tiêu càng đặt ra yêu cầu cao hơn về tổ chức thi công và điều hành dự án. Việc thiếu vật liệu xây dựng ảnh hưởng trực tiếp đến nhịp độ triển khai; nền đất yếu đòi hỏi công tác khảo sát địa chất, thiết kế kỹ thuật và lựa chọn giải pháp thi công phải đặc biệt chặt chẽ; trong khi đó, điều kiện thời tiết trên biển tác động mạnh đến toàn bộ quá trình vận chuyển, tập kết vật tư và tổ chức thi công ngoài hiện trường. Đối với các công trình mang tính lưỡng dụng tại Hòn Khoai, mỗi chậm trễ không chỉ ảnh hưởng đến kế hoạch đầu tư mà còn tác động trực tiếp đến việc hoàn thiện hạ tầng phục vụ nhiệm vụ quốc phòng – an ninh trên đảo.
Trước yêu cầu đó, Thượng tướng Nguyễn Quang Ngọc chỉ đạo các đơn vị liên quan tập trung tháo gỡ các “điểm nghẽn” về nguồn vật liệu, đồng thời khẩn trương hoàn thiện công tác khảo sát, tư vấn thiết kế và lựa chọn giải pháp kỹ thuật phù hợp với điều kiện địa chất, khí hậu đặc thù khu vực Tây Nam Bộ. Việc tổ chức thi công phải bảo đảm tính linh hoạt, đồng bộ và bền vững, nhằm vừa đáp ứng tiến độ, vừa bảo đảm chất lượng lâu dài của công trình trong môi trường biển khắc nghiệt.
Gỡ nghẽn công trường giữ thế trận cực Nam
Đợt kiểm tra lần này một lần nữa cho thấy, trong tổng thể triển khai các công trình tại Hòn Khoai, yêu cầu quốc phòng – an ninh luôn được đặt ở vị trí trung tâm, xuyên suốt từ định hướng đến tổ chức thực hiện. Thượng tướng Nguyễn Quang Ngọc khẳng định cụm đảo giữ vai trò đặc biệt quan trọng trong chiến lược phát triển kinh tế biển gắn với bảo vệ vững chắc chủ quyền; trước đó, Đại tướng Phan Văn Giang cũng đã yêu cầu ưu tiên nguồn lực cho các công trình phục vụ nhiệm vụ quốc phòng – an ninh. Những chỉ đạo nhất quán này cho thấy Hòn Khoai được xác định là địa bàn chiến lược, nơi mọi yếu tố hạ tầng đều phải gắn chặt với yêu cầu bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa.
Ở góc độ địa phương, tỉnh Cà Mau cũng nhìn nhận rõ vị trí đặc biệt của cụm đảo trong bài toán phát triển gắn với quốc phòng – an ninh. Việc xây dựng định hướng phát triển Cảng Hòn Khoai theo hướng “vững về kinh tế, mạnh về quốc phòng” không chỉ thể hiện tầm nhìn dài hạn mà còn đặt Hòn Khoai vào vai trò hạt nhân trong liên kết phát triển vùng cực Nam. Các công trình tại đây vì thế không đơn thuần tạo động lực kinh tế biển, mà còn trực tiếp gia tăng tiềm lực quốc phòng, củng cố thế trận an ninh trên khu vực biển Tây Nam.
Tính chất lưỡng dụng của các dự án, đặc biệt là Cảng tổng hợp Hòn Khoai và hệ thống hạ tầng kết nối, đã làm nổi bật yêu cầu kết hợp chặt chẽ giữa phát triển và phòng thủ. Trong bối cảnh khu vực biển đảo đang đan xen nhiều yếu tố phức tạp, từ an ninh hàng hải, biến động địa chính trị đến các thách thức phi truyền thống, việc đầu tư đồng bộ hạ tầng tại một điểm đảo tiền tiêu như Hòn Khoai mang ý nghĩa trực tiếp đối với năng lực kiểm soát, bảo đảm hậu cần – kỹ thuật và tổ chức lực lượng trên biển.
Từ thực địa công trường đến các cuộc làm việc trên đảo, điều nổi bật không chỉ là câu chuyện tiến độ, mà là sức nặng chiến lược của từng hạng mục. Ở nơi cách đất liền hơn chục hải lý, mỗi tuyến đường hoàn thành, mỗi bến cảng thành hình không chỉ cải thiện điều kiện bảo đảm, sinh hoạt và công tác, mà còn góp phần củng cố thế đứng nơi tiền tiêu. Đẩy nhanh tiến độ các công trình tại Hòn Khoai vì thế không đơn thuần là yêu cầu phát triển, mà là quá trình từng bước hoàn thiện nền tảng hạ tầng cho một vùng biển vừa cần bứt phá kinh tế, vừa phải luôn vững vàng trong nhiệm vụ quốc phòng – an ninh, trong bối cảnh khu vực ngày càng đặt ra những yêu cầu cao hơn về bảo vệ chủ quyền.
Thế Nguyễn – Trọng Nguyễn