Giai đoạn 2021–2025 là dấu mốc đặc biệt trong hành trình phát triển của Huế. Không chỉ thực hiện nhiệm vụ kinh tế – xã hội, thành phố còn đối mặt với những cú sốc từ đại dịch và biến động toàn cầu, đồng thời nỗ lực đạt mục tiêu trở thành thành phố trực thuộc Trung ương. Điều đọng lại không chỉ là tăng trưởng, mà là sự chuyển biến căn bản về vị thế, tư duy và không gian phát triển. Huế không chỉ về đích, mà đã bước vào một chặng đường mới với yêu cầu cao hơn và nhiều cơ hội hơn.
Trong bối cảnh kinh tế thế giới và trong nước liên tục biến động, Huế vẫn duy trì được nhịp tăng trưởng tương đối ổn định, cho thấy năng lực thích ứng đáng chú ý của nền kinh tế địa phương. Giai đoạn 2021–2025, GRDP ước tăng bình quân khoảng 7,5%/năm, mức tăng tích cực nếu đặt trong bối cảnh hậu đại dịch Covid-19 và so sánh với mặt bằng chung cả nước. Đáng chú ý, cơ cấu kinh tế tiếp tục chuyển dịch theo hướng hiện đại khi khu vực dịch vụ giữ vai trò chủ lực, chiếm hơn một nửa quy mô nền kinh tế, trong khi công nghiệp từng bước gia tăng tỷ trọng, tạo nền tảng cho tăng trưởng dài hạn.
Không dừng lại ở quá trình phục hồi sau khủng hoảng, tăng trưởng của Huế giai đoạn này đã bắt đầu mang dấu ấn của tái cấu trúc. Các ngành dịch vụ, đặc biệt là du lịch, thương mại và vận tải, phục hồi nhanh và dần lấy lại vai trò động lực; hoạt động logistics có bước phát triển gắn với cải thiện hạ tầng và kết nối vùng. Song song đó, kinh tế số và chuyển đổi số không còn là khái niệm định hướng mà đã bước đầu hiện diện trong hoạt động quản lý và sản xuất – kinh doanh, từ dịch vụ công trực tuyến đến các mô hình kinh doanh mới dựa trên nền tảng công nghệ. Môi trường đầu tư kinh doanh tiếp tục được cải thiện thông qua cải cách thủ tục hành chính, nâng cao năng lực điều hành, qua đó tạo thêm lực hút đối với dòng vốn ngoài ngân sách. Những chuyển động này cho thấy Huế đang từng bước rời khỏi mô hình tăng trưởng truyền thống, tiến gần hơn tới cấu trúc kinh tế dựa trên dịch vụ chất lượng cao và đổi mới sáng tạo.
Trong bức tranh chung ấy, du lịch nổi lên như một điểm sáng đáng chú ý. Là lĩnh vực chịu tác động nặng nề nhất của đại dịch, nhưng cũng là ngành phục hồi nhanh nhất, du lịch Huế đã ghi nhận mức tăng trưởng ấn tượng, có thời điểm khu vực dịch vụ tăng trên 9%/năm. Lượng khách đến Huế tăng mạnh qua các năm, các hoạt động lễ hội, sự kiện văn hóa – nghệ thuật được khôi phục và mở rộng, góp phần tái khẳng định vị thế của Huế như một trung tâm du lịch đặc sắc của miền Trung, gắn với di sản văn hóa thế giới và bản sắc riêng biệt.
Tuy nhiên, nếu nhìn sâu hơn vào chất lượng tăng trưởng, có thể thấy sự phục hồi này vẫn nghiêng về chiều rộng. Số lượng du khách gia tăng nhanh nhưng mức chi tiêu bình quân, thời gian lưu trú và hàm lượng giá trị gia tăng trong các sản phẩm du lịch vẫn còn hạn chế. Các sản phẩm mang tính đột phá, có khả năng kéo dài chuỗi giá trị, như du lịch đêm, du lịch trải nghiệm cao cấp hay các dịch vụ sáng tạo gắn với di sản – vẫn chưa phát triển tương xứng với tiềm năng. Đây cũng là điểm nghẽn đã được nhiều báo cáo đánh giá thẳng thắn, đặt ra yêu cầu không chỉ phục hồi mà còn phải nâng cấp mô hình phát triển du lịch theo hướng chất lượng, bền vững và có sức cạnh tranh cao hơn trong giai đoạn tới.
Ở tầng sâu hơn, dấu ấn quan trọng nhất của Huế trong giai đoạn 5 năm qua chính là việc hoàn thành mục tiêu trở thành thành phố trực thuộc Trung ương. Đây không đơn thuần là sự thay đổi về địa vị hành chính, mà là kết quả của một quá trình chuẩn bị dài hơi, từ hoàn thiện quy hoạch tổng thể, đầu tư hạ tầng, đến từng bước nâng cấp thể chế và định hình tầm nhìn phát triển. Sự kiện này đánh dấu bước chuyển mang tính bản lề, khi Huế chính thức thoát khỏi giới hạn của một đô thị tỉnh lỵ để đảm nhận vai trò là một trung tâm đô thị cấp quốc gia, có vị trí và chức năng rõ nét hơn trong cấu trúc phát triển vùng duyên hải miền Trung cũng như cả nước.
Song hành với bước chuyển về vị thế là sự thay đổi rõ rệt trong không gian và diện mạo đô thị. Hệ thống hạ tầng giao thông được đầu tư theo hướng đồng bộ và kết nối liên vùng, với các trục đường huyết mạch, cảng biển, sân bay được nâng cấp, tạo điều kiện thuận lợi cho lưu thông hàng hóa và thu hút đầu tư. Các khu đô thị mới, khu chức năng và hạ tầng kỹ thuật tiếp tục được mở rộng, không chỉ nâng cao chất lượng sống đô thị mà còn từng bước định hình một cấu trúc không gian đa cực, mở rộng phát triển về phía biển và các khu vực vệ tinh. Những chuyển biến này không chỉ mang ý nghĩa chỉnh trang đô thị, mà còn tạo nền tảng vật chất quan trọng để Huế bước vào giai đoạn tăng trưởng với quy mô và chất lượng cao hơn.
Ở phương diện văn hóa trụ cột làm nên bản sắc riêng có của Huế, thành phố tiếp tục khẳng định vị thế là một trung tâm văn hóa đặc sắc của Việt Nam. Điểm đáng chú ý là cách tiếp cận đã có sự chuyển dịch: từ bảo tồn đơn thuần sang bảo tồn gắn với khai thác và phát huy giá trị. Di sản không chỉ được gìn giữ mà còn từng bước được “kích hoạt” trở thành nguồn lực phát triển thông qua các chuỗi lễ hội, sự kiện văn hóa – nghệ thuật, cùng những định vị thương hiệu như “Huế – Kinh đô Áo dài”, “Huế – Kinh đô Ẩm thực” hay mô hình Festival bốn mùa. Cách làm này không chỉ góp phần gia tăng sức hút du lịch mà còn mở ra hướng đi phù hợp với xu thế phát triển kinh tế dựa trên văn hóa, đúng với tinh thần mà Nghị quyết 80-NQ/TW đã đặt ra, trong đó nhấn mạnh việc đưa văn hóa trở thành động lực nội sinh cho tăng trưởng bền vững.
Tuy vậy, bên cạnh những kết quả đáng ghi nhận, cần nhìn nhận thẳng thắn rằng mức độ phát triển của Huế trong giai đoạn này vẫn chưa tương xứng với tiềm năng và kỳ vọng đặt ra.
Trước hết là lĩnh vực công nghiệp, một trụ cột còn tương đối yếu trong cơ cấu kinh tế. Dù đã có những bước tiến nhất định, quy mô công nghiệp của Huế vẫn ở mức khiêm tốn, hàm lượng công nghệ cao còn thấp, chưa hình thành được các chuỗi giá trị đủ lớn để tạo sức lan tỏa. Hệ quả là nền kinh tế vẫn phụ thuộc nhiều vào khu vực dịch vụ, trong khi khu vực sản xuất, nơi tạo ra giá trị gia tăng cao và việc làm ổn định chưa đóng vai trò tương xứng. Đây cũng là điểm nghẽn mang tính cơ cấu, đã nhiều lần được các báo cáo đánh giá chỉ ra.
Thứ hai là vấn đề chất lượng tăng trưởng và năng lực cạnh tranh. Mặc dù duy trì được tốc độ tăng trưởng khá, nhưng GRDP bình quân đầu người của Huế vẫn chưa đạt mức kỳ vọng; quy mô nền kinh tế còn nhỏ so với nhiều địa phương cùng cấp. Khả năng thu hút các tập đoàn lớn, các dự án mang tính dẫn dắt, tạo đột phá vẫn còn hạn chế. Một số khu kinh tế, khu công nghiệp chưa phát huy hiệu quả như mong muốn; trong đó, khu kinh tế Chân Mây – Lăng Cô dù được kỳ vọng trở thành cực tăng trưởng phía Nam, nhưng đến nay vẫn chưa tạo được bước bứt phá rõ nét về quy mô và sức lan tỏa.
Thứ ba là câu chuyện chuyển hóa tài nguyên văn hóa thành giá trị kinh tế. Huế sở hữu hệ thống di sản đặc sắc bậc nhất cả nước, song công nghiệp văn hóa vẫn đang ở giai đoạn khởi đầu, thiếu những sản phẩm có tính sáng tạo cao và khả năng cạnh tranh trên thị trường quốc tế. Các mô hình kinh tế đêm, không gian tiêu dùng văn hóa, hệ sinh thái sáng tạo… phát triển còn chậm, chưa tương xứng với tiềm năng và lợi thế sẵn có. Điều này cho thấy khoảng cách giữa “tài nguyên” và “sản phẩm” vẫn còn khá lớn.
Cuối cùng là các “điểm nghẽn mềm”, những yếu tố không dễ đo đếm nhưng có tác động sâu sắc đến chất lượng phát triển. Nguồn nhân lực chất lượng cao còn thiếu và chưa đồng đều; năng lực quản trị và điều hành trong một số lĩnh vực chưa theo kịp yêu cầu mới; liên kết vùng còn lỏng lẻo; và khả năng tổ chức thực thi chính sách chưa thực sự hiệu quả. Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng, bên cạnh hạn chế về nguồn lực tài chính, chính những yếu tố này đang làm giảm tốc độ chuyển hóa tiềm năng thành kết quả thực tế, khiến Huế dù có nhiều lợi thế nhưng vẫn chưa bứt phá tương xứng.
Trong bối cảnh đó, nhiệm kỳ 2026–2030 đặt ra một yêu cầu phát triển ở tầm cao mới: Huế không chỉ duy trì đà đi lên, mà phải tạo được bước bứt phá thực sự cả về quy mô, chất lượng và vị thế. Định hướng từ Nghị quyết 80-NQ/TW đã mở ra một trục phát triển rõ ràng: văn hóa không chỉ là nền tảng tinh thần, mà còn là nguồn lực nội sinh quan trọng. Với Huế, đây không chỉ là định hướng chiến lược, mà còn là cơ hội hiếm có để định vị một mô hình phát triển khác biệt, nơi di sản được bảo tồn song hành với khai thác sáng tạo, trở thành động lực tạo ra giá trị gia tăng mới.
Song hành với định hướng đó là yêu cầu về một nhịp tăng trưởng cao hơn, với mục tiêu hướng tới mức tăng trưởng hai con số và GRDP bình quân đầu người vượt ngưỡng 5.000 USD vào năm 2030. Đây là những chỉ tiêu tham vọng, nhưng có cơ sở khi nhìn vào nền tảng đã được tích lũy: hạ tầng và thể chế ngày càng hoàn thiện; không gian phát triển được mở rộng theo hướng biển, đầm phá và các đô thị vệ tinh; cùng với đó là sự hình thành của các động lực mới như kinh tế số, công nghiệp văn hóa, logistics, y tế chuyên sâu và giáo dục đại học.
Đặc biệt, nếu biết khai thác hiệu quả hệ sinh thái tri thức với hạt nhân là Đại học Huế, gắn kết chặt chẽ giữa nghiên cứu – đào tạo – đổi mới sáng tạo và khởi nghiệp, Huế hoàn toàn có thể tạo ra một lực đẩy mới cho tăng trưởng dài hạn, khác biệt so với các địa phương khác.
Tuy nhiên, con đường phía trước không ít thách thức. Để hiện thực hóa các mục tiêu tăng trưởng cao, Huế cần đồng thời giải quyết nhiều bài toán mang tính cấu trúc: tái cơ cấu mạnh mẽ công nghiệp theo hướng công nghệ cao và thân thiện môi trường; nâng cấp du lịch từ “điểm đến di sản” thành “trung tâm trải nghiệm văn hóa sáng tạo”; phát triển kinh tế biển và logistics thành các trụ cột mới; cải thiện thực chất môi trường đầu tư; thu hút và giữ chân nguồn nhân lực chất lượng cao; đồng thời nâng cao năng lực quản trị đô thị trong bối cảnh quy mô và yêu cầu phát triển ngày càng lớn.
Nhìn về phía trước, Huế đang đứng trước một “cửa sổ cơ hội” hiếm có. Những thành quả của giai đoạn 2021–2025 mới chỉ là nền móng. Giá trị của nền móng đó sẽ được quyết định bởi những bước đi tiếp theo liệu có đủ quyết liệt, đủ đột phá để chuyển hóa tiềm năng thành sức mạnh thực sự hay không. Một Huế trong tương lai không thể chỉ dừng lại ở hình ảnh một “cố đô trầm mặc”, mà cần trở thành một đô thị di sản năng động, sáng tạo, có năng lực cạnh tranh và hội nhập sâu rộng, nơi truyền thống và hiện đại không đối lập, mà cùng tạo nên động lực phát triển.
Từ “về đích” đến “bứt phá” vì thế không chỉ là một khẩu hiệu mang tính định hướng, mà là một hành trình đòi hỏi bản lĩnh, tầm nhìn và quyết tâm chính trị cao. Với những nền tảng đã được định hình, có cơ sở để kỳ vọng rằng Huế sẽ bước vào giai đoạn phát triển mới với tâm thế chủ động hơn, tự tin hơn và khát vọng vươn lên mạnh mẽ hơn.
TS.Phan Thanh Hải