Ngày 24/5/2021, Tỉnh ủy Thừa Thiên Huế ban hành Nghị quyết 04-NQ/TU về xây dựng địa phương trở thành một trong những trung tâm lớn, đặc sắc của cả nước và Đông Nam Á về văn hóa, du lịch giai đoạn 2021–2025, tầm nhìn đến 2030. Đây là dấu mốc quan trọng, khẳng định định hướng chiến lược lấy văn hóa làm nền tảng, di sản làm lợi thế và du lịch làm ngành kinh tế mũi nhọn trong quá trình hiện thực hóa mục tiêu trở thành thành phố trực thuộc Trung ương.
Năm năm sau khi Nghị quyết 04-NQ/TU được ban hành, Huế đã bước sang một giai đoạn phát triển mới với vị thế là thành phố trực thuộc Trung ương. Sự thay đổi này không chỉ nằm ở mô hình quản lý hành chính mà còn thể hiện một tầm nhìn phát triển mới, trong đó văn hóa tiếp tục được xác định là nền tảng và động lực tăng trưởng.
Đặc biệt, việc Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết 80-NQ/TW về phát triển nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc trong kỷ nguyên mới và Quốc hội thông qua Nghị quyết 28/2026/QH16 về cơ chế, chính sách đặc thù phát triển thành phố Huế đã tạo ra dư địa và cơ hội chưa từng có để Huế khẳng định vai trò là trung tâm văn hóa đặc sắc của quốc gia và khu vực.
Trong bối cảnh đó, việc tổng kết Nghị quyết 04-NQ/TU không chỉ nhằm nhìn lại những kết quả đạt được, mà quan trọng hơn là xác định các yêu cầu, động lực và định hướng phát triển trong giai đoạn mới. Khi đất nước bước vào kỷ nguyên tăng trưởng nhanh, bền vững và đổi mới sáng tạo, văn hóa không chỉ là giá trị cần gìn giữ mà đã trở thành nguồn lực phát triển, sức mạnh nội sinh và lợi thế cạnh tranh của mỗi địa phương. Đối với Huế, đây vừa là thời cơ để bứt phá, vừa là trách nhiệm trong việc hiện thực hóa khát vọng trở thành trung tâm văn hóa tiêu biểu của Việt Nam và khu vực.
Nghị quyết 04-NQ/TU đặt nền móng cho một giai đoạn phát triển mới của Huế
Sau 5 năm triển khai, có thể khẳng định Nghị quyết 04-NQ/TU không chỉ hoàn thành các mục tiêu đề ra mà còn tạo ra bước chuyển quan trọng trong tư duy phát triển của Thừa Thiên Huế, nay là thành phố Huế trực thuộc Trung ương. Thành tựu lớn nhất của nghị quyết không chỉ nằm ở những công trình, dự án hay chỉ số tăng trưởng, mà ở sự thay đổi trong nhận thức: văn hóa được nhìn nhận là nguồn lực chiến lược, là sức mạnh nội sinh và động lực cho phát triển bền vững.
Từ nền tảng đó, văn hóa ngày càng được đặt ở vị trí trung tâm trong hoạch định chính sách, gắn chặt với xây dựng bản sắc đô thị, nâng cao chất lượng sống và gia tăng sức hấp dẫn của Huế đối với đầu tư, du lịch và hội nhập quốc tế. Đây cũng là tiền đề để nhiều chương trình trọng điểm được triển khai đồng bộ, như chuyển đổi Festival Huế sang mô hình bốn mùa, phát triển “Huế – Kinh đô Áo dài”, “Huế – Kinh đô Ẩm thực”, bảo tồn và phát huy Ca Huế, nhà vườn Huế, văn học nghệ thuật và các giá trị văn hóa của đồng bào dân tộc thiểu số, từng bước hình thành hệ sinh thái văn hóa đa dạng phục vụ phát triển công nghiệp văn hóa.
Song hành với đó, công tác bảo tồn di sản được đầu tư bài bản và quy mô hơn. Nhiều dự án trùng tu Quần thể Di tích Cố đô Huế được triển khai, các lễ hội và nghi lễ truyền thống được phục dựng, trong khi quy hoạch bảo tồn di tích đến năm 2030, tầm nhìn 2050 tạo cơ sở pháp lý quan trọng cho việc gìn giữ và phát huy giá trị di sản lâu dài.
Hiệu quả của định hướng lấy văn hóa làm nền tảng cũng được phản ánh rõ trong lĩnh vực du lịch. Năm 2025, Huế đón khoảng 6,3 triệu lượt khách với doanh thu ước đạt 13.000 tỷ đồng; hạ tầng giao thông, du lịch và hệ thống lưu trú tiếp tục được nâng cấp; đặc biệt, Năm Du lịch Quốc gia 2025 tổ chức tại Huế đã góp phần nâng cao vị thế và sức lan tỏa của thành phố trên bản đồ du lịch trong nước và khu vực.
Quan trọng hơn, những chuyển biến tích cực đã lan tỏa vào đời sống xã hội. Phong trào xây dựng đời sống văn hóa ngày càng đi vào chiều sâu, nếp sống văn minh được củng cố, ý thức bảo vệ môi trường và gìn giữ hình ảnh Huế xanh, sạch, sáng, thân thiện ngày càng trở thành nét ứng xử của cộng đồng. Đây là những giá trị khó đo đếm bằng chỉ tiêu kinh tế nhưng chính là nền tảng bền vững để xây dựng một đô thị văn hóa đặc sắc.
Nhìn tổng thể, Nghị quyết 04-NQ/TU đã đặt nền móng vững chắc cho chặng đường phát triển tiếp theo của Huế. Những kết quả đạt được không chỉ khẳng định tính đúng đắn của định hướng lấy văn hóa và du lịch làm động lực phát triển, mà còn tạo tiền đề để thành phố tự tin bước vào giai đoạn mới với tầm nhìn cao hơn, cơ chế thuận lợi hơn và khát vọng vươn xa hơn.
Nền móng vững chắc nhưng chưa chuyển hóa hết tiềm năng thành động lực phát triển
Những kết quả đạt được trong giai đoạn 2021–2025 là rất đáng ghi nhận, song nền móng tốt mới chỉ là điểm khởi đầu. Nhìn thẳng vào thực tiễn cho thấy thách thức lớn nhất của Huế không phải thiếu tài nguyên hay bản sắc, mà là chưa chuyển hóa đầy đủ những lợi thế sẵn có thành động lực tăng trưởng và giá trị kinh tế.
Sở hữu hệ thống di sản đặc sắc hàng đầu cả nước cùng Festival Huế, áo dài, ẩm thực, Ca Huế, làng nghề truyền thống và không gian văn hóa giàu bản sắc, nhưng các ngành công nghiệp văn hóa của Huế vẫn phát triển chậm, quy mô nhỏ và chưa hình thành được chuỗi giá trị đủ mạnh để tạo sức lan tỏa cho nền kinh tế. Tiềm năng lớn vẫn chưa được khai thác tương xứng.
Điều đó thể hiện rõ trong lĩnh vực du lịch. Dù lượng khách phục hồi và tăng trưởng tích cực sau đại dịch, đóng góp của ngành vào GRDP vẫn chưa đạt kỳ vọng; thời gian lưu trú và mức chi tiêu của du khách còn hạn chế; các sản phẩm vui chơi, giải trí, mua sắm, biểu diễn nghệ thuật quy mô lớn và kinh tế đêm chưa đủ sức giữ chân và gia tăng trải nghiệm cho du khách.
Có thể nói, Huế đang giàu “giá trị di sản” nhưng chưa thật sự mạnh về “giá trị gia tăng”. Thành phố đã làm tốt nhiệm vụ bảo tồn, nhưng việc khai thác di sản bằng tư duy kinh tế sáng tạo vẫn còn nhiều dư địa. Thương hiệu văn hóa của Huế đã được khẳng định, song cần tiếp tục được chuyển hóa thành những sản phẩm, dịch vụ và trải nghiệm có sức cạnh tranh cao, tạo ra giá trị kinh tế và lan tỏa mạnh mẽ hơn.
Bởi vậy, giai đoạn phát triển mới đòi hỏi một bước chuyển căn bản trong tư duy và cách làm: từ bảo tồn đơn thuần sang bảo tồn gắn với phát triển; từ khai thác tài nguyên sang sáng tạo giá trị; từ phát huy từng di sản riêng lẻ sang xây dựng hệ sinh thái văn hóa – du lịch – công nghiệp văn hóa hiện đại. Đây không chỉ là yêu cầu tất yếu để hiện thực hóa các mục tiêu của Nghị quyết 80-NQ/TW và các cơ chế đặc thù dành cho thành phố Huế, mà còn là chìa khóa để biến lợi thế văn hóa thành động lực phát triển bền vững trong giai đoạn mới.
Nghị quyết 80 và cơ chế đặc thù mở ra vận hội phát triển mới cho Huế
Nếu Nghị quyết 04-NQ/TU đặt nền móng để Huế khẳng định vị thế là trung tâm văn hóa, du lịch đặc sắc, thì Nghị quyết 80-NQ/TW của Bộ Chính trị mở ra một tầm nhìn phát triển cao hơn: văn hóa không chỉ là giá trị cần gìn giữ mà phải trở thành nguồn lực phát triển, động lực tăng trưởng và sức mạnh cạnh tranh của quốc gia. Đây cũng chính là hướng đi phù hợp với yêu cầu phát triển của Huế trong giai đoạn mới.
Trong nhiều năm, Huế đã nỗ lực bảo tồn và phát huy giá trị di sản. Tuy nhiên, thách thức đặt ra không chỉ là gìn giữ những giá trị vốn có mà còn phải chuyển hóa chúng thành việc làm, sản phẩm, dịch vụ và các mô hình kinh doanh sáng tạo, qua đó tạo nguồn thu bền vững và nâng cao đời sống người dân. Tinh thần của Nghị quyết 80 chính là thúc đẩy quá trình chuyển hóa ấy thông qua phát triển công nghiệp văn hóa, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, mở rộng thị trường văn hóa và xây dựng hệ sinh thái sáng tạo dựa trên nền tảng bản sắc dân tộc.
Với Huế, định hướng này có ý nghĩa đặc biệt khi thành phố sở hữu kho tàng di sản và tài nguyên văn hóa hiếm có, từ các danh hiệu UNESCO, quần thể di tích, nghệ thuật cung đình, Ca Huế, áo dài, ẩm thực, lễ hội truyền thống đến hệ thống làng nghề và cảnh quan thiên nhiên đặc sắc. Những giá trị đó sẽ chỉ là “tài sản tĩnh” nếu dừng ở bảo tồn, nhưng có thể trở thành “tài sản động” khi được kết nối với công nghệ, sáng tạo, doanh nghiệp và thị trường để tạo ra các sản phẩm, dịch vụ và trải nghiệm có giá trị gia tăng cao.
Trên tinh thần đó, Huế đang hướng đến phát triển công nghiệp văn hóa dựa trên nền tảng di sản, đẩy mạnh chuyển đổi số trong lĩnh vực văn hóa, xây dựng hệ sinh thái khởi nghiệp sáng tạo, phát triển kinh tế đêm và đầu tư các thiết chế văn hóa hiện đại. Đây không chỉ là những dự án riêng lẻ mà là nền tảng để hình thành một hệ sinh thái kinh tế văn hóa, nơi bảo tồn và phát triển được thúc đẩy song hành.
Đặc biệt, Nghị quyết 28/2026/QH16 của Quốc hội về cơ chế, chính sách đặc thù dành cho thành phố Huế đã tạo thêm dư địa thể chế để hiện thực hóa các mục tiêu này. Cơ chế đặc thù sẽ phát huy hiệu quả khi được cụ thể hóa bằng những chính sách đột phá, mô hình quản trị linh hoạt và các dự án chiến lược, từ hợp tác công – tư trong đầu tư thiết chế văn hóa, đổi mới quản trị di sản đến thu hút doanh nghiệp sáng tạo và phát triển các không gian văn hóa gắn với kinh tế số, kinh tế đêm và kinh tế trải nghiệm.
Có thể nói, Huế đang đứng trước cơ hội phát triển lớn nhất trong nhiều năm qua. Tuy nhiên, cơ hội chỉ trở thành lợi thế khi được chuyển hóa thành hành động cụ thể. Điều thành phố cần lúc này không chỉ là thêm nguồn lực hay cơ chế ưu đãi, mà còn là tư duy đổi mới, quyết tâm cải cách và khát vọng biến tiềm năng văn hóa thành động lực tăng trưởng thực chất, đưa Huế trở thành trung tâm văn hóa sáng tạo và điểm đến hàng đầu của Việt Nam và khu vực.
Chuyển hóa di sản thành nguồn lực phát triển, con đường của Huế trong kỷ nguyên mới. Kinh nghiệm từ nhiều đô thị văn hóa thành công trên thế giới cho thấy, di sản chỉ thực sự phát huy giá trị khi trở thành một phần của đời sống đương đại và tham gia trực tiếp vào quá trình phát triển kinh tế – xã hội. Một cung điện không chỉ là nơi lưu giữ ký ức lịch sử mà còn có thể trở thành không gian sáng tạo; một bảo tàng không chỉ trưng bày hiện vật mà còn là trung tâm giáo dục, nghiên cứu và đổi mới; một lễ hội không chỉ tái hiện truyền thống mà còn tạo ra chuỗi giá trị về du lịch, dịch vụ và việc làm; còn một làng nghề chỉ thực sự bền vững khi những sản phẩm truyền thống có chỗ đứng trên thị trường hiện đại.
Đối với Huế, đó không chỉ là bài học kinh nghiệm mà còn là định hướng phát triển tất yếu. Với hệ thống di sản đồ sộ và bản sắc văn hóa đặc sắc, thành phố không thể chỉ dừng lại ở bảo tồn nguyên trạng mà cần chuyển mạnh sang tư duy kiến tạo giá trị mới trên nền tảng di sản. Mỗi công trình, mỗi loại hình nghệ thuật, mỗi lễ hội hay nghề truyền thống cần được nhìn nhận như một tài sản văn hóa có khả năng tạo ra sản phẩm, dịch vụ, trải nghiệm và cơ hội kinh doanh, đóng góp trực tiếp vào tăng trưởng kinh tế và nâng cao chất lượng cuộc sống.
Đây cũng là tinh thần cốt lõi của giai đoạn phát triển mới: biến lợi thế văn hóa thành lợi thế cạnh tranh, biến tài nguyên di sản thành nguồn lực phát triển và biến bản sắc Huế thành sức hút của nền kinh tế sáng tạo. Khi di sản được kết nối với công nghệ số, thiết kế, truyền thông, giáo dục, du lịch và các ngành công nghiệp văn hóa, giá trị của quá khứ sẽ tiếp tục được tái tạo trong hiện tại và tạo động lực cho tương lai.
Con đường phía trước vì thế không phải là lựa chọn giữa bảo tồn hay phát triển, mà là tìm ra sự cộng hưởng giữa hai mục tiêu. Bảo tồn để phát triển bền vững, và phát triển để di sản tiếp tục được gìn giữ, lan tỏa và sống trong đời sống đương đại. Đó cũng chính là hướng đi giúp Huế hiện thực hóa khát vọng trở thành trung tâm văn hóa đặc sắc của Việt Nam và khu vực trong kỷ nguyên phát triển mới.
Chuyển hóa di sản thành động lực phát triển – lựa chọn chiến lược của Huế
Đó cũng chính là con đường Huế cần kiên định theo đuổi trong giai đoạn mới. Điều thành phố cần không phải là nhiều lễ hội hơn hay thêm những công trình mang tính biểu tượng, mà là xây dựng một hệ sinh thái để các giá trị văn hóa không chỉ được bảo tồn mà còn liên tục được sáng tạo, lan tỏa và tạo ra giá trị mới. Khi mỗi di tích trở thành không gian trải nghiệm, mỗi nghệ nhân và nghệ sĩ trở thành chủ thể sáng tạo, mỗi doanh nghiệp trở thành mắt xích của chuỗi công nghiệp văn hóa và mỗi người dân là một sứ giả của bản sắc Huế, văn hóa sẽ thực sự trở thành nguồn lực phát triển.
Trong tiến trình đó, chuyển đổi số không chỉ dừng ở việc số hóa dữ liệu mà phải trở thành công cụ mở rộng khả năng tiếp cận di sản, kết nối Huế với thế giới, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và hình thành những thị trường mới cho sản phẩm văn hóa. Tương tự, du lịch cũng cần được đánh giá bằng chất lượng trải nghiệm, giá trị gia tăng và những lợi ích mang lại cho cộng đồng, thay vì chỉ đo đếm bằng số lượng du khách. Xa hơn, công nghiệp văn hóa phải trở thành một trong những động lực tăng trưởng mới, góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh và tạo nền tảng cho sự phát triển bền vững của thành phố.
Di sản vốn là ký ức của quá khứ, nhưng với Huế hôm nay, di sản còn là nguồn vốn của hiện tại và là nguồn lực cho tương lai. Sau khi Nghị quyết 04-NQ/TU đặt nền móng cho chiến lược phát triển dựa trên văn hóa và du lịch, Nghị quyết 80-NQ/TW, cùng với cơ chế, chính sách đặc thù và hành lang pháp lý mới về di sản, đang mở ra cơ hội để Huế chuyển từ lợi thế tiềm năng sang lợi thế cạnh tranh, từ gìn giữ giá trị sang kiến tạo giá trị.
Phía trước vẫn còn nhiều thách thức, nhưng nếu biết khơi dậy sức mạnh nội sinh của văn hóa, chuyển hóa di sản thành động lực phát triển và kết hợp hài hòa giữa bảo tồn với sáng tạo, giữa truyền thống với hiện đại, giữa bản sắc với hội nhập, Huế hoàn toàn có cơ sở để hiện thực hóa khát vọng trở thành thành phố di sản, thành phố sáng tạo và trung tâm văn hóa đặc sắc của Việt Nam cũng như khu vực Đông Nam Á.
Đó không chỉ là đích đến của các nghị quyết hay chính sách phát triển, mà còn là khát vọng được hun đúc qua nhiều thế hệ và là trách nhiệm của hôm nay đối với tương lai của vùng đất Cố đô.
TS. Phan Thanh Hải