Ngày 23/2/2026, Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran tuyên bố việc Mỹ gây sức ép buộc Tehran đơn phương chấp nhận các yêu cầu của Washington sẽ không đem lại kết quả. Đại diện này khẳng định đàm phán chỉ có ý nghĩa khi đạt được kết quả cụ thể, đặc biệt là dỡ bỏ các lệnh trừng phạt mà Iran cho là bất công, đồng thời cảnh báo sẽ đáp trả “mạnh mẽ” trước bất kỳ cuộc tấn công nào từ Mỹ. Tuyên bố được đưa ra trước thềm vòng đàm phán hạt nhân thứ ba giữa hai nước tại Geneva ngày 26/2, trong bối cảnh Tổng thống Mỹ Donald Trump cảnh báo Iran sẽ phải đối mặt với “hậu quả nghiêm trọng” nếu không đạt được thỏa thuận.
Iran đã “sẵn sàng” cho chiến tranh
Các bức ảnh vệ tinh mới công bố cho thấy Iran đang khẩn trương củng cố và gia cố nhiều cơ sở quân sự, hạt nhân trọng yếu, trong bối cảnh căng thẳng với Mỹ và Israel tiếp tục leo thang. Động thái này diễn ra khi các nỗ lực đàm phán liên quan đến chương trình hạt nhân của Tehran vẫn chưa đạt được bước đột phá đáng kể, làm dấy lên lo ngại về nguy cơ đối đầu quân sự trong khu vực.
Theo phân tích của các chuyên gia quốc tế, tại một số địa điểm từng bị không kích trong cuộc xung đột giai đoạn 2024–2025, Iran đã triển khai xây dựng thêm các lớp bê tông bảo vệ kiên cố, lấp kín cửa hầm ngầm và khôi phục các cơ sở sản xuất tên lửa. Những hoạt động này được đánh giá là mang tính phòng thủ chiến lược, nhằm tăng cường khả năng chống chịu trước các cuộc tấn công tiềm tàng. Các động thái nói trên diễn ra song song với việc Washington gia tăng hiện diện quân sự tại Trung Đông và liên tục phát đi thông điệp cứng rắn về khả năng sử dụng biện pháp mạnh nếu các cuộc thương lượng thất bại.
Tâm điểm chú ý hiện nay là Tổ hợp quân sự Parchin (Parchin military complex), nằm cách thủ đô Tehran khoảng 30 km về phía Đông Nam. Đây được coi là một trong những cơ sở quân sự nhạy cảm và được bảo vệ nghiêm ngặt nhất của Iran. Trong quá khứ, tình báo phương Tây từng cáo buộc Tehran tiến hành các thử nghiệm liên quan đến kích nổ hạt nhân tại đây hơn 20 năm trước. Tuy nhiên, Iran nhiều lần bác bỏ cáo buộc theo đuổi vũ khí hạt nhân, khẳng định chương trình hạt nhân của nước này hoàn toàn phục vụ mục đích hòa bình và dân sự.
Theo chuỗi hình ảnh vệ tinh chụp từ cuối năm 2024 đến giữa tháng 2/2026, sau cuộc không kích được cho là do Israel tiến hành vào tháng 10/2024 trong chiến dịch mang mật danh “Operation Days of Repentance” (Hoạt động Ngày Sám hối), một tòa nhà hình chữ nhật tại khu vực Parchin đã bị hư hại nghiêm trọng. Đến tháng 11/2024, hoạt động dọn dẹp và tái thiết bắt đầu được ghi nhận. Sang các tháng 10 và 11/2025, bộ khung của một công trình mới cùng phần mái kim loại lớn đã xuất hiện rõ rệt tại vị trí này, cho thấy tiến độ khôi phục được đẩy nhanh đáng kể.
Giới quan sát nhận định, việc tăng cường gia cố các cơ sở nhạy cảm không chỉ mang ý nghĩa khôi phục hạ tầng sau xung đột mà còn là tín hiệu cho thấy Tehran đang chuẩn bị cho kịch bản xấu nhất, trong bối cảnh môi trường an ninh khu vực tiếp tục diễn biến phức tạp và khó lường.
Đáng chú ý, từ tháng 12/2025, công trình mới bắt đầu được bao phủ dần bằng các lớp bê tông kiên cố. Đến ngày 16/2/2026, toàn bộ cơ sở gần như bị che khuất hoàn toàn dưới lớp bê tông và đất dày, cho thấy mức độ gia cố ở quy mô lớn. Viện Khoa học và An ninh Quốc tế (ISIS), tổ chức nghiên cứu có trụ sở tại Washington nhận định Iran đã xây dựng một “kết cấu bê tông dạng quan tài” bao quanh cơ sở mới mang tên Taleghan 2 tại Parchin military complex.
Theo ISIS, các hình ảnh trước đó còn ghi nhận sự xuất hiện của một cấu trúc hình trụ dài khoảng 36 m, đường kính chừng 12 m bên trong tòa nhà, được cho là có thể là buồng chứa thuốc nổ cường độ cao. Các chuyên gia lưu ý, loại thiết bị này có thể phục vụ nhiều quy trình phát triển vũ khí thông thường, song cũng giữ vai trò quan trọng trong một số nghiên cứu liên quan đến vũ khí hạt nhân, yếu tố vốn khiến chương trình hạt nhân của Tehran trở thành tâm điểm tranh cãi quốc tế.
Ông David Albright, Chủ tịch ISIS, cho rằng việc phủ bê tông và đất lên cơ sở Taleghan 2 có thể giúp gia tăng đáng kể khả năng chống chịu trước các cuộc không kích từ trên không, đặc biệt trong bối cảnh nguy cơ đối đầu quân sự vẫn hiện hữu.
Không chỉ tại Parchin, các hình ảnh vệ tinh còn cho thấy Iran đã chôn lấp hoàn toàn lối vào các đường hầm tại cơ sở hạt nhân Isfahan Nuclear Technology Center – một trong ba nhà máy làm giàu uranium từng bị Mỹ không kích trong cuộc xung đột kéo dài 12 ngày giữa Israel và Iran năm 2025. Theo ISIS, đến đầu tháng 2/2026, toàn bộ lối vào hệ thống hầm ngầm tại đây đã bị bịt kín, cho thấy nỗ lực tăng cường bảo vệ các hạ tầng nhạy cảm.
Tại khu vực gần cơ sở hạt nhân Natanz Nuclear Facility, nơi đặt hai nhà máy làm giàu urani quan trọng của Iran – hình ảnh chụp ngày 10/2 cho thấy nước này tiếp tục gia cố hai lối vào đường hầm nằm sâu trong núi bằng bê tông và thiết bị xây dựng hạng nặng. Giới phân tích nhận định, các biện pháp này nhằm nâng cao năng lực phòng thủ, giảm thiểu thiệt hại trong trường hợp xảy ra các đợt không kích mới, đồng thời phát đi thông điệp răn đe trong bối cảnh môi trường an ninh khu vực ngày càng bất ổn.
Tái thiết căn cứ tên lửa, gia tăng sức ép quân sự và ngoại giao
Song song với việc củng cố các cơ sở hạt nhân, Iran đang đẩy mạnh khôi phục các căn cứ tên lửa và không quân từng bị hư hại trong các đợt không kích trước đó, cho thấy nỗ lực tái lập năng lực răn đe chiến lược.
Phân tích hình ảnh vệ tinh cho thấy tại căn cứ tên lửa Imam Ali Missile Base ở Khorramabad, trong số khoảng 12 công trình bị phá hủy trước đó, ba cấu trúc đã được xây dựng lại, một công trình được sửa chữa và ba hạng mục khác đang trong quá trình thi công. Đây được xem là cơ sở then chốt phục vụ hoạt động phóng tên lửa đạn đạo từ các hầm chứa ngầm, đóng vai trò quan trọng trong học thuyết phòng thủ của Tehran.
Tại căn cứ không quân Tabriz Air Base ở Tây Bắc Iran, các đường băng và đường lăn đã được sửa chữa, bảo đảm khả năng tiếp nhận và triển khai máy bay quân sự. Ở một căn cứ tên lửa khác phía Bắc thành phố này, nhiều hạng mục đã được tái thiết, trong khi các lối vào hầm ngầm từng bị đánh sập đã được mở lại, cho thấy tiến độ khôi phục diễn ra khẩn trương.
Tương tự, tại căn cứ không quân Hamadan Air Base ở miền Tây Iran, các hố bom trên đường băng đã được lấp đầy và nhà chứa máy bay được khôi phục. Ngoài ra, cơ sở sản xuất tên lửa nhiên liệu rắn tại Shahrud Missile Complex, một trong những trung tâm sản xuất mới và lớn nhất của Iran được cho là đã nhanh chóng hoạt động trở lại sau khi bị hư hại, góp phần duy trì chuỗi cung ứng cho chương trình tên lửa của nước này.
Những động thái tái thiết quân sự diễn ra trong bối cảnh Mỹ gia tăng hiện diện quân sự tại khu vực. Theo các nguồn tin, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã điều động thêm một tàu sân bay tới Trung Đông, bên cạnh tàu sân bay USS Abraham Lincoln cùng khoảng 80 máy bay đang hoạt động cách bờ biển Iran khoảng 700 km, động thái được xem là nhằm củng cố thế răn đe và tạo sức ép trong trường hợp đàm phán đổ vỡ.
Ở chiều ngược lại, Islamic Revolutionary Guard Corps (IRGC) đã tiến hành các cuộc tập trận tại Strait of Hormuz nhằm chuẩn bị cho “các mối đe dọa an ninh và quân sự tiềm tàng”. Tehran cũng công bố kế hoạch tập trận hải quân chung với Nga tại Gulf of Oman, phát đi thông điệp về sự phối hợp chiến lược với các đối tác ngoài khu vực.
Về mặt ngoại giao, các cuộc đàm phán gián tiếp giữa Mỹ và Iran tại Geneva gần đây mới đạt được sự đồng thuận về một số nguyên tắc định hướng, song chưa tạo ra bước đột phá đáng kể. Washington mong muốn mở rộng phạm vi thỏa thuận, bao gồm cả chương trình tên lửa đạn đạo và vai trò khu vực của Iran. Trong khi đó, Tehran khẳng định đây là những vấn đề không thể thương lượng, song bày tỏ sẵn sàng thảo luận về việc hạn chế chương trình hạt nhân để đổi lấy việc dỡ bỏ các lệnh trừng phạt – điểm mấu chốt trong tiến trình thương lượng hiện nay.
Iran đẩy mạnh ngoại giao Á – Âu, củng cố trục hợp tác chiến lược tại SCO
Các hoạt động của Bộ Ngoại giao Iran bên lề Hội nghị thượng đỉnh Tổ chức Hợp tác Thượng Hải (SCO) vừa qua tại Trung Quốc đã cho thấy rõ định hướng chiến lược của Tehran trong việc thúc đẩy và làm sâu sắc hơn quan hệ với các đối tác Á – Âu. Bộ trưởng Ngoại giao Iran Seyyed Abbas Araghchi đã tiến hành hàng loạt cuộc tiếp xúc quan trọng, gồm hội đàm với Ngoại trưởng Nga Sergey Lavrov, Ngoại trưởng Trung Quốc Vương Nghị và Ngoại trưởng Ấn Độ Subrahmanyam Jaishankar, đồng thời có cuộc trao đổi ngắn với Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình.
Trong các cuộc làm việc, Nga và Iran cùng bày tỏ quan điểm phản đối các cuộc tấn công nhằm vào lãnh thổ và các cơ sở hạt nhân của Iran, nhấn mạnh sự cần thiết phải thúc đẩy đối thoại đa phương nhằm hạ nhiệt căng thẳng khu vực. Moskva cũng tái khẳng định sẽ tiếp tục ủng hộ Tehran tại các diễn đàn quốc tế, đặc biệt là tại Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc, qua đó củng cố sự phối hợp chiến lược giữa hai nước.
Song song với đó, các cuộc tiếp xúc với phía Trung Quốc phản ánh chiều sâu của Quan hệ Đối tác Chiến lược Toàn diện giữa hai bên. Bắc Kinh tái khẳng định sự ủng hộ đối với chủ quyền và an ninh của Iran, trong khi hai nước rà soát và thúc đẩy các khuôn khổ hợp tác kinh tế song phương hiện có. Những động thái này tiếp tục khẳng định chính sách “hướng Đông” và tăng cường gắn kết Á – Âu của Tehran, phù hợp với vai trò thành viên của Iran trong BRICS và SCO – những nền tảng quan trọng giúp nước này mở rộng không gian chiến lược, đa dạng hóa quan hệ đối ngoại và từng bước củng cố nền tảng kinh tế độc lập hơn với phương Tây.
Tổng hợp các diễn biến cho thấy quan hệ giữa Iran và Mỹ đang ở trạng thái căng thẳng cao độ, khi tiến trình đàm phán hạt nhân song hành với sự gia tăng sức ép quân sự và ngoại giao từ cả hai phía. Trong khi Washington duy trì lập trường cứng rắn và tăng cường hiện diện quân sự tại Trung Đông, Tehran khẳng định chỉ đàm phán khi các lệnh trừng phạt được dỡ bỏ, đồng thời đẩy mạnh củng cố các cơ sở hạt nhân và quân sự trọng yếu như Parchin military complex, Isfahan Nuclear Technology Center và Natanz Nuclear Facility nhằm nâng cao năng lực phòng thủ và răn đe.
Đáng chú ý, Nga, Trung Quốc và Ấn Độ đều thể hiện quan điểm không ủng hộ các biện pháp gây sức ép hoặc sử dụng vũ lực từ phía Mỹ. Tại các cuộc tiếp xúc bên lề Hội nghị thượng đỉnh SCO, Nga công khai phản đối các cuộc tấn công nhằm vào lãnh thổ và cơ sở hạt nhân của Iran, đồng thời khẳng định sẽ tiếp tục ủng hộ Tehran tại các diễn đàn quốc tế. Trung Quốc tái khẳng định lập trường tôn trọng chủ quyền và an ninh của Iran, nhấn mạnh giải pháp đối thoại và đàm phán thay vì leo thang căng thẳng. Ấn Độ, trong khi duy trì quan hệ cân bằng với các bên, cũng ủng hộ giải quyết tranh chấp bằng biện pháp hòa bình và ổn định khu vực, qua đó gián tiếp bày tỏ sự thận trọng trước các động thái cứng rắn của Washington.
Nhìn chung, bức tranh hiện tại phản ánh trạng thái “vừa đàm phán, vừa chuẩn bị đối đầu”, trong đó Iran tăng cường phòng thủ và mở rộng hợp tác Á – Âu để tạo thế cân bằng chiến lược, còn Mỹ tiếp tục gia tăng sức ép nhằm đạt được một thỏa thuận theo điều kiện của mình. Triển vọng ổn định khu vực sẽ phụ thuộc lớn vào khả năng các bên kiềm chế và đạt được thỏa hiệp thực chất; nếu không, nguy cơ leo thang căng thẳng và đối đầu quân sự tại Trung Đông vẫn hiện hữu và khó lường.
Minh Anh