Ngày 4/4/2026, Iran cho phép tàu chở hàng thiết yếu và viện trợ nhân đạo đi qua eo biển Hormuz, trong khi tuyến vận tải chiến lược này vẫn chịu hạn chế nghiêm trọng do căng thẳng với Mỹ và Israel. Động thái này cho thấy Iran tính toán cân bằng giữa sức ép và trách nhiệm quốc tế.
Trong văn bản gửi lãnh đạo Tổ chức Cảng vụ và Hàng hải Iran, ông Houman Fathi – Phó Chánh văn phòng phụ trách phát triển thương mại – cho biết Tehran sẽ cho phép “các tàu chở hàng thiết yếu, đặc biệt là những mặt hàng cơ bản và vật tư phục vụ chăn nuôi” đi qua eo biển Hormuz. Động thái này được xem là tín hiệu nới lỏng có chọn lọc trong bối cảnh tuyến vận tải chiến lược bậc nhất thế giới đang chịu tác động nghiêm trọng từ căng thẳng giữa Iran với Mỹ và Israel.
Tuy nhiên, giới quan sát lưu ý rằng Iran vẫn chưa công bố tiêu chí cụ thể để xác định thế nào là “hàng hóa thiết yếu”, khiến phạm vi áp dụng của chính sách này còn nhiều mơ hồ. Bên cạnh đó, Tehran cũng chưa làm rõ liệu các biện pháp hạn chế đối với tàu thuyền nước ngoài – đặc biệt là những tàu bị coi có liên hệ với các quốc gia thù địch – có tiếp tục được duy trì hay không.
Trong bối cảnh eo biển Hormuz chiếm khoảng 20–30% lưu lượng dầu mỏ vận chuyển bằng đường biển toàn cầu, mọi điều chỉnh từ phía Iran đều có thể tạo ra tác động đáng kể tới chuỗi cung ứng năng lượng và thương mại quốc tế. Việc cho phép hàng hóa thiết yếu lưu thông phần nào giúp giảm áp lực nhân đạo và kinh tế, song đồng thời cũng cho thấy Tehran vẫn giữ trong tay đòn bẩy kiểm soát tuyến hàng hải trọng yếu này như một công cụ chiến lược trong đối đầu khu vực.
Ông Houman Fathi cho biết quy định này áp dụng đối với các tàu hướng tới cảng của Iran hoặc đang hoạt động trong khu vực, qua đó tạo hành lang ưu tiên cho những chuyến hàng được xem là thiết yếu trong bối cảnh gián đoạn gia tăng. “Các cơ quan chức năng liên quan được chỉ đạo thực hiện các biện pháp cần thiết, phù hợp với các giao thức đã ban hành, để tạo thuận lợi cho việc di chuyển của những tàu này”, ông nhấn mạnh, cho thấy quyết tâm đảm bảo việc thực thi chính sách một cách có kiểm soát.
Theo hãng thông tấn nhà nước Tasnim, quyết định trên nhằm duy trì dòng chảy tối thiểu của các mặt hàng thiết yếu, tránh nguy cơ đứt gãy nghiêm trọng đối với chuỗi cung ứng trong nước cũng như khu vực. Tuy nhiên, việc thiếu các hướng dẫn chi tiết về phạm vi hàng hóa và đối tượng áp dụng tiếp tục khiến cộng đồng vận tải biển quốc tế thận trọng theo dõi.
Giới quan sát nhận định động thái này phản ánh cách tiếp cận “nới lỏng có điều kiện” của Tehran: vừa duy trì áp lực chiến lược thông qua việc kiểm soát eo biển Hormuz – tuyến vận tải năng lượng huyết mạch của thế giới – vừa tránh đẩy căng thẳng vượt ngưỡng có thể gây gián đoạn toàn diện thương mại toàn cầu. Trong bối cảnh xung đột chưa có dấu hiệu hạ nhiệt, chính sách này cũng cho thấy Iran đang tìm cách giữ thế chủ động, đồng thời hạn chế những tác động tiêu cực lan rộng tới thị trường năng lượng và an ninh kinh tế quốc tế.
Trong bối cảnh căng thẳng địa chính trị chưa có dấu hiệu hạ nhiệt, việc Iran cho phép lưu thông có chọn lọc các tàu chở hàng thiết yếu qua eo biển Hormuz cho thấy một cách tiếp cận linh hoạt nhưng đầy tính toán. Động thái này không chỉ nhằm giảm thiểu tác động tiêu cực tới nhu cầu thiết yếu và chuỗi cung ứng khu vực, mà còn khẳng định Tehran vẫn duy trì quyền kiểm soát và sử dụng tuyến hàng hải chiến lược này như một đòn bẩy trong cán cân sức mạnh. Diễn biến tiếp theo tại Hormuz vì vậy sẽ tiếp tục là biến số quan trọng, có khả năng chi phối thị trường năng lượng và an ninh thương mại toàn cầu trong thời gian tới.
Minh Anh