Ngày 21/8/2026, từ Jerusalem, nhà báo Helga Baumgarten có bài viết trên tờ Thế Giới Trẻ (Đức) với tiêu đề “Xung đột Trung Đông – Israel chia cắt Bờ Tây”, nhận định kế hoạch xây dựng khu định cư E1 của Chính phủ Israel có nguy cơ làm phá sản giải pháp hai nhà nước. Quyết định này gây thất vọng sâu sắc trong các tổ chức viện trợ, trong khi phản ứng từ Đức được cho là khá im ắng.
Chính phủ cực hữu Israel đang quyết tâm tạo thêm những “thực tế” trên thực địa. Hôm thứ Ba, gói thầu đầu tiên xây dựng 1.234 căn nhà tại khu định cư E1 theo kế hoạch bất ngờ được công bố. Dự án này sẽ nối Jerusalem với khu định cư Maale Adumim ở phía đông thành phố, qua đó chia cắt Bờ Tây – vùng lãnh thổ bị Israel chiếm đóng từ năm 1967 – thành hai phần và khiến giải pháp hai nhà nước, vốn vẫn nhận được sự ủng hộ rộng rãi của cộng đồng quốc tế, trở nên gần như bất khả thi.
Hôm thứ Tư, Anh phản ứng gay gắt. Ngoại trưởng Ed Miliband gọi đây là một “quyết định không thể chấp nhận và mang tính phá hoại”, đồng thời yêu cầu Israel lập tức chấm dứt mọi hoạt động mở rộng khu định cư. Ông nhấn mạnh Anh luôn kiên quyết phản đối dự án E1, bởi giải pháp hai nhà nước là con đường duy nhất bảo đảm an ninh và hòa bình cho cả người Palestine và người Israel. Theo ông, việc mở rộng các khu định cư cản trở triển vọng này và vi phạm luật pháp quốc tế. Ngoại trưởng Anh cũng tuyên bố áp đặt trừng phạt đối với “tất cả những người tham gia chính sách xây dựng khu định cư bất hợp pháp này”.
Ngoại trưởng Israel Gideon Saar không thay đổi lập trường. Ông viện dẫn Tuyên bố Balfour năm 1917 và cho rằng Anh từng “công nhận quyền lịch sử của người Do Thái đối với một quốc gia độc lập, bao gồm cả khu vực E1”. Theo ông Saar, việc Anh tìm cách lên lớp người Do Thái là điều vô lý, đồng thời khẳng định Israel sẽ tiếp tục bảo vệ các quyền và lợi ích của mình.
Trong khi đó, Berlin có phản ứng thận trọng hơn. Người phát ngôn Chính phủ Đức hôm thứ Tư cho biết Thủ tướng Friedrich Merz phản đối bất kỳ bước đi nào hướng tới việc sáp nhập Bờ Tây và tiếp tục kiên định với giải pháp hai nhà nước. Tuy nhiên, Berlin đồng thời nhấn mạnh cam kết đối với an ninh và sự tồn tại của Israel, mà không đề cập tương tự đến an ninh và sự tồn tại của người Palestine.
Đáng chú ý, tuyên bố của phía Đức cũng không nhắc đến ý kiến tư vấn của Tòa án Công lý Quốc tế (ICJ) hồi tháng 7/2024. Theo phán quyết được bài viết dẫn lại, tình trạng chiếm đóng kể từ năm 1967 vi phạm luật pháp quốc tế do cản trở quyền tự quyết của người Palestine và cần được chấm dứt càng sớm càng tốt.
Các tổ chức nhân quyền Israel như Peace Now, Ir Amim và Bimkom cho biết hồi tháng 7 họ đã đạt được thỏa thuận với Văn phòng Tổng chưởng lý rằng trong những tháng tiếp theo sẽ không có gói thầu nào được phát hành và các tổ chức này sẽ được thông báo khi có diễn biến mới. Tuy nhiên, theo họ, thỏa thuận đã không được tôn trọng. Trong tuyên bố công khai hôm thứ Tư, các tổ chức trên lên án điều mà họ gọi là “sự vi phạm lòng tin đáng xấu hổ”, đồng thời cảnh báo quyết định này có thể dẫn tới những hệ quả chính trị sâu rộng. Họ lưu ý rằng trong hơn 30 năm, các chính phủ Israel đã tránh thúc đẩy dự án E1 do nhận thức được những tác động tiêu cực của dự án trên trường quốc tế.
Bộ trưởng Tài chính cực hữu Bezalel Smotrich từng công khai tuyên bố thúc đẩy dự án E1 từ một năm trước. Vì vậy, đối với những người thường xuyên theo dõi chính sách của Chính phủ Thủ tướng Benjamin Netanyahu tại Bờ Tây và Đông Jerusalem, những quyết định mới không gây nhiều bất ngờ. Bài viết cho rằng chính sách định cư của Israel đang dẫn tới việc tiếp tục chiếm giữ những vùng đất rộng lớn tại Bờ Tây, thông qua mở rộng các khu định cư hiện có và xây dựng những khu định cư mới. Theo “Kế hoạch quyết định” do ông Smotrich đưa ra năm 2017, người Palestine được đặt trước lựa chọn phải rời khỏi vùng đất mà ông cho rằng chỉ thuộc về người Do Thái.
Chính quyền Palestine kịch liệt lên án động thái của Israel. Hãng thông tấn WAFA cảnh báo người Palestine có nguy cơ mất đất tại các khu vực như Al-Saim, Al-Isawiya và Anata, trong khi cư dân của một số cộng đồng Bedouin có thể phải di dời. Phía Palestine cũng cho rằng quyết định của Israel đi ngược Nghị quyết 2334 của Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc, trong đó khẳng định các khu định cư của Israel tại vùng lãnh thổ Palestine bị chiếm đóng không có giá trị pháp lý.
Như vậy, kế hoạch E1 không chỉ là một dự án mở rộng khu định cư, mà còn có thể tạo ra những thay đổi sâu sắc đối với cấu trúc lãnh thổ tại Bờ Tây. Trong bối cảnh các tổ chức nhân quyền Israel và phía Palestine đồng loạt cảnh báo về những hệ quả pháp lý, nhân đạo và chính trị, phản ứng tương đối thận trọng của Berlin càng trở nên đáng chú ý. Việc tiếp tục thúc đẩy E1 đặt ra câu hỏi lớn về triển vọng của giải pháp hai nhà nước – phương án mà Đức và nhiều nước vẫn tuyên bố ủng hộ – khi những điều kiện thực địa để hiện thực hóa giải pháp này đang ngày càng bị thu hẹp.
Hồ Ngọc Thắng/Nguồn: https://www.jungewelt.de/artikel/528303.nahostkonflikt-israel-spaltet-westbank.html