Theo hãng tin AP ngày 10/2/2026, ông Jimmy Lai, 78 tuổi, quốc tịch Anh, cựu ông trùm truyền thông ủng hộ dân chủ tại Hồng Kông, đã bị tuyên án 20 năm tù, mức án cao nhất từng có theo luật an ninh quốc gia do Trung Quốc áp đặt. Ông Lai bị cáo buộc tội âm mưu cùng những người khác thông đồng với thế lực nước ngoài nhằm gây nguy hại an ninh quốc gia và xuất bản tài liệu kích động. Sáu cựu nhân viên của Apple Daily cùng hai nhà hoạt động liên quan cũng bị kết án từ 6 năm 3 tháng đến 10 năm tù.
Jimmy Lai là một trong những nhân vật nổi bật đầu tiên bị bắt theo luật an ninh quốc gia được Trung Quốc áp dụng tại Hồng Kông vào năm 2020. Trong vòng một năm sau đó, nhiều nhà báo cấp cao của tờ Apple Daily cũng bị bắt, dẫn đến việc tờ báo này phải ngừng hoạt động vào tháng 6/2021.
Chính quyền Hồng Kông bác bỏ cáo buộc cho rằng vụ việc liên quan đến tự do báo chí. Theo họ, các bị cáo đã lợi dụng danh nghĩa đưa tin để che đậy những hành vi gây phương hại đến Trung Quốc và Hồng Kông trong suốt nhiều năm.
Trưởng Đặc khu Hồng Kông, ông John Lee, khẳng định bản án dành cho Lai là minh chứng cho “sự thượng tôn pháp luật”, đồng thời nhấn mạnh các tội danh mà ông Lai phạm phải là “nghiêm trọng”. “Phán quyết này mang lại sự hài lòng lớn cho người dân,” ông nói trong tuyên bố chính thức.
Tại Bắc Kinh, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Trung Quốc Lin Jian, cho biết Jimmy Lai là công dân Trung Quốc và cáo buộc ông là “kẻ chủ mưu chính” trong chuỗi các hoạt động gây bất ổn chống Trung Quốc tại Hồng Kông. Ông Lin kêu gọi “các quốc gia liên quan” tôn trọng pháp quyền tại đặc khu.
Tòa án xác định Jimmy Lai là kẻ chủ mưu trong các âm mưu vi phạm luật an ninh quốc gia. Lai là nhà sáng lập tờ Apple Daily, tờ báo từng nổi tiếng với các bài viết chỉ trích chính quyền Hồng Kông và Bắc Kinh, nay đã bị đóng cửa. Ông bị bắt vào tháng 8/2020, trong bối cảnh chiến dịch trấn áp kéo dài nhằm vào giới hoạt động dân chủ tại Hồng Kông.
Trong bản án, ba thẩm phán do chính quyền chỉ định kết luận rằng Lai là “kẻ chủ mưu” trong cả ba âm mưu bị cáo buộc, và mức án ban đầu được nâng cao vì vai trò chủ chốt của ông. Tuy nhiên, họ cũng giảm nhẹ hình phạt do xét đến tuổi tác, tình trạng sức khỏe và việc ông bị giam giữ biệt lập, những yếu tố khiến thời gian thi hành án của Lai được cho là khó khăn hơn so với các tù nhân khác.
Ông Lai hiện đang thụ án 5 năm 9 tháng tù giam trong một vụ án gian lận riêng biệt. Với bản án mới 18 năm tù, tòa tuyên rằng án phạt phải thi hành liên tiếp, nâng tổng thời gian giam giữ lên gần 24 năm.
Giới chuyên gia pháp lý bày tỏ lo ngại. Bà Urania Chiu, giảng viên luật tại Đại học Oxford Brookes, cho rằng vụ án đặt ra tiền lệ nguy hiểm vì cách hiểu “rộng đáng kể” về tội danh kích động nổi loạn, cũng như việc quy kết hoạt động báo chí mang tính quốc tế là “thông đồng với thế lực nước ngoài”.
“Những lời chỉ trích chính đáng của nhà nước, đặc biệt khi được nêu ra trong các diễn đàn hoặc trước công chúng quốc tế giờ đây dễ dàng bị quy chụp là ‘thông đồng’, điều này là đặc biệt đáng lo ngại với giới báo chí và học thuật,” bà cảnh báo.
Ông Lai đã bị giam hơn 5 năm và hiện mắc các bệnh như tim đập nhanh, cao huyết áp và tiểu đường. Trong khi luật sư riêng cho biết tình trạng sức khỏe đáng lo ngại, phía Viện kiểm sát dẫn báo cáo y tế kết luận sức khỏe của ông vẫn “ổn định”. Chính phủ cho biết việc giam giữ biệt lập là theo yêu cầu cá nhân của ông Lai.
Các đồng phạm trong vụ án của Jimmy Lai được giảm án sau khi nhận tội.
Nhiều cựu nhân viên của tờ Apple Daily và nhà hoạt động liên quan đến vụ án của ông Jimmy Lai đã nhận tội, góp phần làm giảm mức án dành cho họ. Các bị cáo thừa nhận cáo buộc từ phía công tố rằng họ đã cùng Lai âm mưu kêu gọi các thế lực nước ngoài áp đặt trừng phạt, phong tỏa hoặc tiến hành các hành động thù địch khác nhằm vào Hồng Kông và Trung Quốc.
Trong số các nhà báo bị kết án có: nhà xuất bản Cheung Kim-hung, phó nhà xuất bản Chan Pui-man, tổng biên tập Ryan Law, tổng biên tập điều hành Lam Man-chung, biên tập viên phụ trách tin tức tiếng Anh Fung Wai-kong và biên tập viên Yeung Ching-kee. Họ lĩnh án từ 6 năm 9 tháng đến 10 năm tù giam. Hai nhà hoạt động khác, Andy Li và Chan Tsz-wah, bị tuyên án lần lượt 6 năm 3 tháng và 7 năm 3 tháng. Tòa án cho biết hình phạt dành cho Cheung, Chan, Yeung và hai nhà hoạt động nói trên đã được giảm nhẹ do họ là nhân chứng buộc tội, và lời khai của họ được đánh giá là có “đóng góp đáng kể” trong việc kết tội Lai.
Vụ án Jimmy Lai được xem là một đòn giáng mạnh vào nền báo chí Hồng Kông, đánh dấu sự thay đổi sâu sắc trong môi trường truyền thông vốn từng được xem là tự do bậc nhất châu Á. Lai thành lập Apple Daily vào năm 1995, hai năm trước khi Hồng Kông được Anh trao trả cho Trung Quốc với mục tiêu bảo vệ các giá trị dân chủ. Việc tờ báo này bị đóng cửa năm 2021 đã gây chấn động giới truyền thông và được xem là biểu tượng cho sự thu hẹp không gian tự do ngôn luận.
Phía chính quyền tiếp tục bảo vệ các bản án nghiêm khắc. Ông Steve Li, Cảnh sát trưởng Cục An ninh Quốc gia, cho rằng bản án dành cho Lai là hoàn toàn xứng đáng, và tuyên bố chính phủ sẽ tiến hành tịch thu tài sản liên quan đến tội danh của ông. “Rõ ràng, ông ta không làm điều gì tốt cho Hồng Kông để được giảm nhẹ,” ông nói với báo giới.
Daisy N.