Mất hoàn toàn thị lực do thoái hóa võng mạc bẩm sinh từ 20 năm trước, anh Summers phải dựa vào trình đọc màn hình và các công nghệ hỗ trợ để sử dụng máy tính. Từ một lập trình viên đến vị trí quản lý kỹ thuật, anh luôn theo đuổi mục tiêu giúp công nghệ, từ quá trình phát triển đến trải nghiệm sử dụng trở nên dễ tiếp cận hơn với người khuyết tật. Hiện là Giám đốc bộ phận Hỗ trợ Tiếp cận tại GitHub, Summers coi việc xây dựng và dẫn dắt các sáng kiến về khả năng tiếp cận là sứ mệnh của đời mình.
Theo anh, trong số khoảng 8 tỷ người trên thế giới có tới 1,3 tỷ người khuyết tật, nhưng phần lớn công nghệ lại được tạo ra bởi một nhóm rất nhỏ. “Có lẽ chỉ khoảng 1% dân số thế giới đang tạo ra những công nghệ mà cả cộng đồng sử dụng”, anh nói.
Vì vậy, GitHub tập trung tối ưu các nền tảng phát triển phần mềm và khuyến khích người khuyết tật trở thành những người đóng góp cốt lõi. Theo Summers, khi nhiều người khuyết tật trực tiếp tham gia xây dựng công nghệ, khả năng các sản phẩm trở nên thân thiện và dễ tiếp cận với tất cả mọi người cũng sẽ cao hơn.
Nhân Ngày Nâng cao Nhận thức Toàn cầu về Khả năng Tiếp cận, GitHub đã công bố loạt sáng kiến mới nhằm cải thiện khả năng tiếp cận trên các sản phẩm và trong toàn bộ hệ sinh thái phát triển phần mềm. Các cải tiến gồm loại bỏ hàng trăm rào cản kỹ thuật trong dự án GitHub Global Campus, thiết kế lại thanh điều hướng theo hướng “accessibility by design” và ra mắt công cụ tìm kiếm hoàn toàn mới.
Summers đánh giá công cụ tìm kiếm mới nhanh hơn và được xây dựng với khả năng tiếp cận ngay từ nền tảng. “Là một người dùng trình đọc màn hình, tôi thực sự rất thích trải nghiệm này. Từ khi chuyển sang công cụ mới, tôi thậm chí không hiểu trước đây mình đã xoay xở thế nào khi chưa có nó”, anh chia sẻ.
Gia nhập GitHub từ tháng 8/2022 với mục tiêu thúc đẩy khả năng tiếp cận trong ngành phát triển phần mềm, Summers cho biết anh muốn mở rộng tác động của mình ở quy mô lớn hơn. “GitHub hiện có hơn 100 triệu lập trình viên và khoảng 330 triệu kho lưu trữ mã nguồn. Đây là nơi tôi có thể tạo ra ảnh hưởng lớn hơn gấp nhiều lần”, anh nói.
Vượt qua những rào cản
Trong suốt sự nghiệp, Summers không ít lần đối mặt với những rào cản và định kiến dành cho người khuyết tật trong ngành công nghệ.
“Khó khăn đến từ nhiều khía cạnh khác nhau và luôn tồn tại những định kiến, cả trực tiếp lẫn gián tiếp, nhắm vào người khuyết tật”, anh chia sẻ.
Dù vậy, theo Summers, tình hình đang dần cải thiện. Đặc biệt, xu hướng làm việc từ xa sau đại dịch COVID-19 đã tạo ra môi trường công bằng hơn, giúp tỷ lệ người khuyết tật có việc làm tăng đáng kể.
Theo Ngân hàng Thế giới, khoảng cách số đối với người khuyết tật vẫn còn rất lớn. Tuy nhiên, công nghệ cũng được xem là động lực quan trọng thúc đẩy sự hòa nhập.
“Công nghệ vừa là rủi ro, vừa là cơ hội – một con dao hai lưỡi”, Summers nói. Theo anh, khi công nghệ ngày càng trở thành một phần thiết yếu của cuộc sống, nó có thể mở ra nhiều cơ hội cho người khuyết tật. Ngược lại, nếu các dịch vụ số không được thiết kế để bảo đảm khả năng tiếp cận, họ sẽ bị bỏ lại phía sau mỗi khi công nghệ mới xuất hiện.
“Trong thế giới công nghệ, đôi khi chúng tôi phải ‘tiến ba bước, lùi ba bước’. Có những công nghệ mới cải thiện khả năng tiếp cận, nhưng cũng có những công nghệ buộc người khuyết tật phải bắt đầu lại hành trình thích nghi”, anh nói.
GitHub hiện tiếp tục phát triển nhiều giải pháp mới, trong đó có Copilot Voice – tính năng đang ở giai đoạn thử nghiệm kỹ thuật, cho phép lập trình hoàn toàn bằng giọng nói mà không cần sử dụng bàn phím hay chuột.
Summers cho biết GitHub theo đuổi triết lý “phát hành để học hỏi” (ship to learn) trong quá trình cải thiện khả năng tiếp cận. Theo anh, những cập nhật hiện nay chỉ là một cột mốc, và công ty sẽ còn công bố thêm nhiều cải tiến khi các dự án đa
Một trong những ưu tiên của Summers là đưa yếu tố khả năng tiếp cận vào ngay từ giai đoạn đầu của quá trình thiết kế và phát triển sản phẩm, thay vì chỉ bổ sung sau khi sản phẩm hoàn thiện.
“Thiết kế một sản phẩm có khả năng tiếp cận ngay từ đầu luôn dễ hơn nhiều so với việc cố gắng vá víu sau này”, anh nói. Theo Summers, việc trao quyền để người khuyết tật tham gia phát triển phần mềm với vai trò những cộng tác viên chủ chốt sẽ giúp tạo ra các công nghệ dễ tiếp cận hơn cho toàn xã hội.
Theo anh, điều này càng trở nên cấp thiết trong bối cảnh AI tạo sinh như ChatGPT đang phát triển mạnh mẽ.
“Điều cực kỳ quan trọng là người khuyết tật phải được tiếp cận các ứng dụng AI tạo sinh ngay từ khi chúng ra mắt. Nếu không, chúng tôi sẽ nhanh chóng bị bỏ lại phía sau”, Summers nhấn mạnh. “Đảm bảo người khuyết tật được tham gia vào cuộc cách mạng AI là điều hết sức cần thiết.”
Cường Nguyễn/tạp chí Information Age (Hiệp hội Máy tính Úc – ACS)