(Đà Nẵng) – Phát triển kinh tế, hoạt động các ngành công nghiệp, quá trình đô thị hóa diễn ra nhanh chóng, thường đi kèm với hệ lụy là kéo dài và mở rộng quy mô ô nhiễm môi trường. Tham luận, báo cáo tại hội nghị “Đánh giá kết quả triển khai Đề án “Xây dựng Đà Nẵng – Thành phố môi trường” giai đoạn 2021 – 2025, diễn ra ngày 7/8/2026, nhấn mạnh điều này.
Báo cáo của Sở Văn hóa – Thể thao và Du lịch Đà Nẵng khẳng đinh: Du lịch – một trong những ngành kinh tế mũi nhọn của thành phố, cũng đồng thời là lĩnh vực chịu tác động trực tiếp từ chất lượng môi trường. Trong bối cảnh thành phố Đà Nẵng sau sáp nhập với không gian phát triển mở rộng, yêu cầu bảo vệ môi trường gắn với phát triển du lịch bền vững (được xác định là nhiệm vụ trọng tâm, xuyên suốt trong công tác quản lý nhà nước về Du lịch), nhưng song hành cùng những kết quả đạt được, vẫn còn những khó khăn, thách thức lớn.
Đó là áp lực về rác thải tại các khu, điểm du lịch; trong khi đó, chi phí đầu tư cho các giải pháp Du lịch xanh còn cao, nhưng thiếu cơ chế khuyến khích doanh nghiệp cùng tham gia bảo vệ môi trường…Một bộ phận doanh nghiệp và du khách trong nhận thức, ý thức bảo vệ môi trường còn chưa cao, chưa đồng bộ. Đây là những vấn đề đòi hỏi tinh thần vào cuộc đồng bộ, quyết liệt hơn nữa của nhiều ngành, cấp và cộng đồng trong thời gian tới.
Với bối cảnh phát triển mới, đại diện ngành Công Thương cũng chia sẻ: Sau sáp nhập, đối tượng doanh nghiệp đa dạng hơn về quy mô, trình độ công nghệ và điều kiện sản xuất, dẫn đến thực tiễn áp dụng đồng bộ giải pháp sản xuất sạch hơn, kinh tế tuần hoàn, gặp nhiều khó khăn. Doanh nghiệp nhỏ và vừa còn e ngại khoản đầu tư ban đầu cho giải pháp, quy trình.
Còn đại diện của xã Hòa Vang, chia sẻ góc nhìn của bối cảnh “Hạ tầng kỹ thuật địa bàn nông nghiệp chưa đồng bộ – Dự án hạ tầng tầm nhìn đô thị hóa chịu tác động thiên tai xuống cấp nhanh”: Diện tích địa bàn xã Hòa Vang rộng, và chủ yếu là đất nông nghiệp, hạ tầng kỹ thuật (giao thông, thoát nước mưa, nước thải, …) chưa đồng bộ, đặc biệt là hệ thống thu gom và xử lý nước thải. Các khu dân cư nông thôn, hầu như đều chưa có hệ thống thoát nước thải để đấu nối, xử lý. Hệ thống thoát nước các khu dân cư chủ yếu theo hình thức thoát nước chung, nước thải sinh hoạt xả ra các vị trí trũng thấp, chảy vào cả ruộng lúa hiện trạng của người dân. Chưa thể triển khai đồng bộ đầu tư hệ thống thu gom, xử lý nước thải tập trung trên địa bàn xã vào thời điểm hiện tại.
Quá trình đô thị hóa, có triển khai một số dự án (hạ tầng) nhưng trải qua nhiều đợt thiên tai, chịu tác động lớn của bão lũ, một số công trình đã có dấu hiệu hư hại. Nhìn chung, hạ tầng nông thôn Hòa Vang chưa đồng bộ, nên trong quá trình phát triển kinh tế – xã hội thường xuyên phát sinh nhiều vấn đề bất cập, cần tập trung xử lý dứt điểm. Song nguồn kinh phí, cũng như quỹ đất bố trí, chưa thể đáp ứng nhu cầu thực tế tại địa phương.
“Áp lực môi trường ngày càng gia tăng cùng với tốc độ đô thị hóa và phát triển kinh tế; tình trạng ô nhiễm cục bộ tại một số khu vực vẫn chưa được xử lý triệt để; việc phân loại chất thải tại nguồn chưa đồng đều; hạ tầng môi trường còn chưa đáp ứng yêu cầu; nguồn lực đầu tư còn hạn chế; sự phối hợp giữa một số cơ quan, đơn vị có lúc, có nơi chưa thật sự đồng bộ; việc huy động sự tham gia của doanh nghiệp và cộng đồng vẫn cần được tăng cường hơn nữa.
Đặc biệt, sau khi thành phố Đà Nẵng được mở rộng địa giới hành chính, không gian phát triển đã thay đổi căn bản, quy mô quản lý lớn hơn, đa dạng hơn về điều kiện tự nhiên, hệ sinh thái, đô thị, nông thôn, miền núi, biển và hải đảo. Điều này đặt ra yêu cầu phải rà soát toàn diện, điều chỉnh Đề án “Xây dựng Đà Nẵng – Thành phố môi trường” để phù hợp với bối cảnh mới, bảo đảm tính khả thi và tầm nhìn phát triển lâu dài của thành phố” – ông Trần Nam Hưng, Phó Chủ tịch UBND thành phố nhìn nhận.
Bên cạnh thách thức từ không gian phát triển mới, quy mô địa lý – địa giới hành chính, cũng đặt ra những bài toán khó về nguồn lực cho mục tiêu bảo vệ môi trường-phát triển bền vững.
Nhiệm vụ tăng, phạm vi quản lý rộng, nhưng …
Còn theo lãnh đạo UBND phường Sơn Trà (Phường hình thành từ sáp nhập toàn bộ diện tích tự nhiên và quy mô dân số của 3 phường cũ thuộc quận Sơn Trà, là Thọ Quang, Nại Hiên Đông và Mân Thái), từ lúc thực hiện chính quyền địa phương 2 cấp, khối lượng nhiệm vụ chuyên môn trở nên quá lớn. Ngay ở lĩnh vực bảo vệ môi trường, Phường còn tiếp nhận thêm các nhiệm vụ do UBND thành phố ủy quyền (Thẩm định, phê duyệt kết quả thẩm định báo cáo đánh giá tác động môi trường; phương án cải tạo, phục hồi môi trường; cấp, cấp đổi, cấp điều chỉnh, cấp lại, thu hồi giấy phép môi trường) . Lĩnh vực lâm nghiệp, quản lý động vật hoang dã, …cũng phân cấp, ủy quyền cho UBND cấp phường/xã, cùng nhiều nhiệm vụ mới, khác.
Số lượng nhiệm vụ tăng, phạm vi quản lý rộng nhưng biên chế công chức phụ trách lĩnh vực này bố trí ít, chưa được tăng cường, bổ sung hoặc đào tạo, bồi dưỡng thêm về chuyên môn để tham mưu xử lý. Phường đề nghị các Bộ ngành liên quan sớm có ban hành quy định vị trí việc làm, theo mô hình chính quyền 2 cấp, qua đó, xác định khối lượng công việc, phân bổ biên chế phù hợp, đảm bảo thực hiện hiệu quả chức trách.
Hiện nay UBND cấp phường/xã cũng rất khó khăn khi triển khai một số nhiệm vụ đến khu dân cư, như thu thập số liệu tổng hợp, báo cáo từ tổ dân phố. Để đáp ứng được yêu cầu của mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, cần thiết lập cho được mạng lưới cán bộ khu dân cư, tổ trưởng tổ dân phố có trình độ nhất định, thạo tin học, có khả năng thu thập, tổng hợp, báo cáo số liệu, kết quả thực hiện, với tinh thần trách nhiệm cao.
Nguồn lực cần được phân bổ kịp thời
Tham luận ngành Y tế cho biết, sau sáp nhập hành chính, mạng lưới Y tế thành phố Đà Nẵng được tổ chức đầy đủ, đồng bộ, bao phủ cả 3 tuyến thành phố – khu vực – xã, phường, quy mô lớn và đa dạng loại hình. Hiện nay, toàn thành phố có 20 bệnh viện đa khoa, chuyên khoa; 25 Trung tâm Y tế khu vực; 93 Trạm Y tế với 194 điểm trạm; cùng nhiều đơn vị y tế đặc thù và hệ thống cơ sở y tế tư nhân phát triển mạnh với 15 bệnh viện tư nhân, 61 phòng khám đa khoa tư nhân, hơn 1600 phòng khám chuyên khoa tư nhân, cơ sở xét nghiệm tư nhân.
Quy mô hệ thống y tế lớn đồng nghĩa với khối lượng chất thải y tế phát sinh ngày càng tăng. Trung bình mỗi năm, các cơ sở y tế trên địa bàn thành phố phát sinh khoảng 1.200 tấn chất thải y tế nguy hại và gần 10.000 tấn chất thải y tế thông thường.
Đây là con số đặt ra yêu cầu rất cao đối với công tác quản lý, kiểm soát và xử lý chất thải, nếu không được thực hiện nghiêm túc, đồng bộ sẽ tiềm ẩn nguy cơ ô nhiễm môi trường và ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe cộng đồng. ngành Y tế nhận thức rõ rằng quản lý chất thải y tế không chỉ là yêu cầu nội bộ của hoạt động khám bệnh, chữa bệnh, của chất lượng dịch vụ y tế và an toàn người bệnh; mà là một phần không thể tách rời trong hệ thống quản lý môi trường đô thị, yêu cầu tuân thủ nghiêm pháp luật về môi trường.
Sở Y tế nhìn nhận: Yêu cầu cấp bách là bảo đảm hạ tầng xử lý chất thải, đặc biệt là nước thải y tế, điều này đóng vai trò then chốt trong kiểm soát nguy cơ ô nhiễm môi trường và bảo vệ sức khỏe cộng đồng. Và đây cũng là lĩnh vực đòi hỏi nguồn lực đầu tư lớn, lộ trình dài từ sự hỗ trợ của ngân sách. Sở kiến nghị quan tâm bố trí nguồn lực đầu tư, từng bước nâng cấp hệ thống xử lý nước thải y tế. Qua đó, cải tạo từngt hệ thống xử lý nước thải y tế, ưu tiên các cơ sở có nguy cơ ô nhiễm cao, các đơn vị tuyến đầu và cơ sở có quy mô tiếp nhận, điều trị lớn. Đầu tư này được thực hiện theo lộ trình, gắn với quy hoạch phát triển mạng lưới y tế và định hướng phát triển bền vững của thành phố, bảo đảm hiệu quả lâu dài, tránh đầu tư dàn trải, lãng phí.
Gỡ khó ngay từ cơ chế: Sớm ban hành quy định mới về bảo vệ môi trường
Chủ tịch UBND phường Hải Châu, ông Nguyễn Văn Duy chia sẻ: Luật Bảo vệ môi trường năm 2020, các văn bản “dưới Luật” đã được ban hành, quy định và hướng dẫn thực hiện công tác quản lý nhà nước lĩnh vực bảo vệ môi trường với nhiều nội dung mới; trong khi đó, trên địa bàn thành phố, vẫn còn thực hiện nhiệm vụ theo quyết định bảo vệ môi trường số 33/2018/QĐ-UBND ngày 01/10/2018, nên đã không còn phù hợp. UBND các phường/xã cần có quy định mới (do UBND thành phố ban hành) làm cơ sở định hướng, căn cứ cho địa phương và người dân thực hiện đảm bảo pháp luật quy định hiện hành về bảo vệ môi trường. Tương tự, vào năm 2018, UBND thành phố (Đà Nẵng cũ) có ban hành Bộ tiêu chí xây dựng Phường thân thiện môi trường (Quyết định số 48/QĐ-UBND ngày 4/1/2018), tuy nhiên đến nay, đã có nhiều tiêu chí chưa phù hợp theo phân cấp quản lý và triển khai thực hiện.
Ông Duy cũng cho biết, quy định cụ thể về định mức và đơn giá tác thu gom, vận chuyển, xử lý chất thải rắn sinh hoạt trên địa bàn, đến nay vẫn chưa có, để làm cơ sở tổ chức đấu thầu, lựa chọn nhà thầu, thực hiện dịch vụ vệ sinh công cộng theo quy định – một trong những nhiệm vụ chính mà UBND cấp phường thực hiện. Đơn giá đối với công tác thu gom, vận chuyển chất thải rắn, đặc biệt, là chất thải rắn cồng kềnh, kích thước lớn, chất thải xây dựng, cũng chưa có. Ngay cả trong các nhóm rác phân loại cũng chưa hề có nhóm chất thải này, khiến địa phương không thể triển khai đồng bộ, hiệu quả công tác phân loại chất thải rắn sinh hoạt tại nguồn theo chỉ đạo của UBND thành phố.
Ngoài ra, trong nhiệm vụ đảm bảo vệ sinh môi trường công cộng, bao gồm cả dịch vụ vệ sinh công cộng (có yêu cầu vận hành nhà vệ sinh công cộng trên địa bàn, phục vụ người dân và du khách), cũng chưa có định mức và đơn giá. Nên thực tế rất khó khăn để lập dự toán và đấu thầu thực hiện cho cả hai nhiệm vụ.
Lan tỏa nhiều mô hình Xanh
Đà Nẵng là địa phương đầu tiên của cả nước, sớm đề ra mục tiêu xây dựng thành phố môi trường (từ 2008), để đến nay, cũng là địa phương có nhiều mô hình xanh – sạch – đẹp, đã áp dụng, triển khai và ghi nhận là thiết thực, thành công trong thực tiễn.
Xã Hòa Vang cho biết, địa phương có nhiều mô hình đã được nhân rộng (trên toàn địa bàn huyện Hòa Vang, trước đây) như: Thôn không rác; Đoạn đường Xanh – Sạch – Đẹp; Bi giếng trên đồng ruộng; Mái nhà xanh; Trồng chuối lấy lá; Thùng rác văn minh;…Phường Hải Châu (và địa bàn Quận Hải Châu trước đây), đã tổ chức thành công Ngày hội môi trường hằng năm, đổi rác tái chế lấy quà tặng; Trao rác nguy hại nhận lại cây xanh; duy trì thường xuyên mô hình “Ngôi nhà pin – Mái nhà xanh”; “Đoạn đường hoa”, “Tuyến phố nở hoa”, “Xanh từ nóc nhà, sạch từ ngõ phố”, “Tổ dân phố không rác”, “Đoạn đường xanh – sạch – đẹp tự quản”, … Hải Châu cũng đã triển khai thành công hoạt động “Thu đổi dầu ăn đã qua sử dụng”; Phân loại rác thực phẩm (dầu ăn, thức ăn thừa), ủ rác bếp, làm phân bón từ rác nhà bếp, làm nước tẩy rửa bằng bồ hòn, vỏ trái cây…; thí điểm thu gom chất thải thực phẩm tại Tuyến phố ẩm thực Huỳnh Thúc Kháng và K.277 Hùng Vương.
Tại địa bàn Sơn Trà, chính quyền và ngành chức năng quyết định triển khai lắp đặt hệ thống Camera giám sát vệ sinh môi trường, tại các vị trí tập kết rác thải sai quy định, kết hợp kiểm tra, giám sát thực địa với truy suất dữ liệu camera giám sát,… Tổ kiểm tra, xử lý xoá bỏ các điểm tập kết rác thải sai quy định, đảm bảo vệ sinh môi trường trên địa bàn phường Sơn Trà, gồm 16 thành viên, đã phát hiện và tham mưu UBND phường xử lý nghiêm vi phạm đổ giá hạ, xà bần, rác thải cồng kềnh, rác thải sinh hoạt không đúng nơi quy định. Dần dần đã xóa (20 vị trí, điểm) tập kết rác thải sai quy định, giữ xanh sạch môi trường địa bàn.
Tại điểm nóng môi trường là Âu thuyền Thọ Quang, hệ thống Camera giám sát vệ sinh môi trường được lắp đặt, vận hành tại khu vực bờ Tây liên tục từ ngày 1/8/2025 đến nay, mang lại nhiều kết quả.
Sở Công Thương thành phố cho biết: Giai đoạn 2021 – 2025, đã triển khai thực hiện 18 đề án tư vấn đánh giá sản xuất sạch hơn trong công nghiệp. Qua đó, hỗ trợ tư vấn đánh giá sản xuất sạch hơn cho 18 doanh nghiệp công nghiệp trên địa bàn, giúp doanh nghiệp cải tiến hiệu quả, tiết kiệm nguyên nhiên vật liệu đầu vào. Cũng từ giải pháp tư vấn đánh giá sản xuất sạch hơn, Sở tiếp tục hỗ trợ xây dựng thành công 11 mô hình thí điểm áp dụng sản xuất sạch hơn trong công nghiệp cho 11 doanh nghiệp (tổng kinh phí đã hỗ trợ hơn 3 tỷ đồng).
Phó Chủ tịch UBND thành phố Trần Nam Hưng đã đề nghị nhân rộng hơn nữa các mô hình cộng đồng tự quản, phân loại rác tại nguồn, khu dân cư xanh, phát triển kinh tế tuần hoàn và huy động sự tham gia của Nhân dân trong giám sát, bảo vệ môi trường. Thành phố sẽ tiếp tục ưu tiên đầu tư hạ tầng môi trường đồng bộ; đẩy mạnh chuyển đổi số, ứng dụng khoa học và công nghệ trong quản lý môi trường; tăng cường hệ thống quan trắc, giám sát, cảnh báo môi trường; nâng cao năng lực dự báo và ứng phó với các vấn đề môi trường trong bối cảnh mới.
Lãnh đạo thành phố Đà Nẵng đã giao Sở Nông nghiệp và Môi trường tiếp thu đầy đủ các ý kiến của đại biểu; khẩn trương triển khai xây dựng Đề án điều chỉnh “Xây dựng Đà Nẵng – Thành phố môi trường” giai đoạn 2021-2030 theo địa giới hành chính mới, bảo đảm bám sát các chủ trương của Trung ương, quy hoạch thành phố, yêu cầu phát triển kinh tế – xã hội và các mục tiêu phát triển bền vững.
Sở, ban, ngành chủ động rà soát các chương trình, đề án, dự án chuyên ngành; lồng ghép đầy đủ các mục tiêu bảo vệ môi trường, kinh tế tuần hoàn, tăng trưởng xanh và thích ứng với biến đổi khí hậu vào quá trình xây dựng và triển khai các chương trình phát triển của ngành mình. UBND các phường, xã, đặc khu tiếp tục xác định bảo vệ môi trường là nhiệm vụ thường xuyên, lâu dài; phát huy vai trò của chính quyền cơ sở trong quản lý môi trường./.
Trần Ngọc