Ngày 29/9/2026, tờ Thế Giới Trẻ (Đức) đăng bài viết “Chủ nghĩa đế quốc – Washington trong cơn cuồng nộ quyền lực tuyệt đối” của nhà báo Fabio Nacci, đề cập những phát biểu gây tranh cãi của Đại sứ Mỹ tại Hy Lạp liên quan đến sự sụp đổ của Chính phủ Romania. Theo bài viết, Athens ban đầu giữ im lặng trước vụ việc, trước khi đưa ra phản hồi bác bỏ các cáo buộc.
Trong một bữa tối tại Athens hồi tháng 3, các quan chức Hy Lạp và Mỹ đã có cuộc trao đổi về tình hình Romania, khi chính phủ của Thủ tướng Ilie Boloyan đứng trước nguy cơ sụp đổ. Kimberly Guilfoyle, Đại sứ Mỹ tại Hy Lạp và là vị hôn thê cũ của Donald Trump Jr., được cho là đã nói với những người có mặt: “Chúng ta có thể làm điều này với bất kỳ quốc gia nào chúng ta nhắm đến. Chúng ta cũng có thể làm điều đó ở đây.”
Bộ trưởng Năng lượng Hy Lạp Stavros Papastavrou khi đó phản bác rằng Mỹ không thể thay thế một chính phủ được người dân Hy Lạp bầu lên một cách dân chủ.
Đó là diễn biến được Wall Street Journal (WSJ) thuật lại trong một bài điều tra công bố cuối tuần trước, dựa trên lời kể của một người tham dự bữa tối cùng một số nguồn thạo tin khác. Luật sư của Guilfoyle đã bác bỏ lời kể này.
Ngày 5/5, chính phủ của Thủ tướng Boloyan bị lật đổ sau một cuộc bỏ phiếu bất tín nhiệm, với sự tham gia bỏ phiếu của đảng Dân chủ Xã hội (PSD) và đảng cực hữu AUR.
Guilfoyle đồng thời là một trong những người tích cực thúc đẩy “Hành lang thẳng đứng” – dự án nhằm đưa khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) của Mỹ từ các cảng Hy Lạp, qua Bulgaria và Romania tới Ukraine. Theo WSJ, bà đã tích cực vận động cho một công ty Hy Lạp, trong khi một nhà vận động hành lang được công ty này trả thù lao cũng tháp tùng bà tại một số sự kiện chính thức.
Tuy nhiên, tại Romania, nguồn LNG có giá thành cao này không thu hút được người mua tư nhân. Ngày 16/1, Bộ trưởng Năng lượng Romania khi đó là Bogdan Ivan, thành viên PSD, đã gửi thư đề nghị Tổng thống Nicușor Dan và Thủ tướng Boloyan xúc tiến một thỏa thuận cấp chính phủ với Mỹ về mua LNG, nhằm tránh “nguy cơ bế tắc ngoại giao” với “đối tác chiến lược”.
Theo thông tin được cổng tin G4 Media công bố vào tháng 5, Văn phòng Tổng thống và Chính phủ Romania khi đó chưa xúc tiến đề xuất trên do còn những nghi ngại về giá cả và hiệu quả kinh tế.
Ngày 31/3, Guilfoyle gặp lãnh đạo PSD Sorin Grindeanu, Bộ trưởng Bogdan Ivan và một cố vấn của Tổng thống Romania tại một nhà hàng ở Bucharest. Đến tháng 4, phát biểu tại một hội nghị ở thủ đô Romania, bà ca ngợi “Hành lang thẳng đứng” và coi dự án này là một biểu hiện của “tự do”.
Cả PSD và AUR đều phủ nhận có bất kỳ mối liên hệ nào giữa các cuộc tiếp xúc với phía Mỹ và việc chính phủ của Thủ tướng Boloyan sụp đổ. Lãnh đạo PSD Sorin Grindeanu cho biết cuộc gặp với Đại sứ Guilfoyle chỉ tập trung vào dự án “Hành lang thẳng đứng”. Theo ông, Boloyan bị lật đổ “không phải bởi người Mỹ, cũng không phải bởi quái vật hồ Loch Ness hay người khổng lồ Bigfoot”, mà bởi chính người Romania.
Lãnh đạo AUR George Simion, người tự nhận là “bạn tốt” của đại sứ Mỹ, cho rằng phát biểu được cho là của Guilfoyle либо đã bị bịa đặt, либо bị tách khỏi ngữ cảnh. Ông tuyên bố sẽ không chấp nhận bất kỳ sự can thiệp nào từ bên ngoài, “kể cả từ các đối tác chiến lược của Mỹ”.
Ngoại trưởng Romania Oana Țoiu, thuộc Liên minh Cứu Romania (USR) trung hữu, cho biết chuyến đi của Guilfoyle không nằm trong khuôn khổ một nhiệm vụ chính thức. Trong khi đó, một nghị sĩ USR đã đệ đơn tố cáo Grindeanu, Simion và Ivan với cáo buộc phản quốc.
Nhà khoa học chính trị Marius Ghincea thuộc Đại học Công nghệ Zurich nhận định vụ việc củng cố những đồn đoán tại Bucharest rằng Washington đã bật đèn xanh hoặc ủng hộ chiến dịch của PSD chống lại Boloyan. Đây là nhận định của Ghincea, chưa phải bằng chứng xác lập sự can dự của Mỹ vào việc thay đổi chính phủ Romania.
Tại Athens, chính phủ của Thủ tướng Kyriakos Mitsotakis giữ im lặng trong suốt cuối tuần. Đến thứ Hai, người phát ngôn chính phủ Pavlos Marinakis tuyên bố chưa từng có bất kỳ “mối đe dọa” nào nhằm vào chính phủ Hy Lạp, đồng thời khẳng định quan hệ giữa Athens và Washington “gần gũi và ổn định hơn bao giờ hết”. Tuy nhiên, ông không bác bỏ việc bữa tối nói trên đã diễn ra.
Đến giữa tháng 4, Bộ trưởng Năng lượng Stavros Papastavrou tiếp Đại sứ Guilfoyle tại Athens. Trong khi đó, các đảng đối lập yêu cầu chính phủ giải trình về vụ việc. Liên minh Cánh tả Hy Lạp đặt câu hỏi vì sao thông tin về cuộc trao đổi từ tháng 3 không được công bố sớm hơn.
Syriza tuyên bố rằng, nếu nội dung được truyền thông đăng tải là chính xác, vụ việc có thể được xem là sự thách thức đối với trật tự hiến pháp, đồng thời cảnh báo về sự phụ thuộc ngày càng lớn của Hy Lạp vào LNG của Mỹ. Đảng PASOK theo đường lối dân chủ xã hội cũng nhấn mạnh Hy Lạp là một quốc gia dân chủ có chủ quyền.
Đảng Cộng sản Hy Lạp (KKE) có phản ứng gay gắt hơn, cho rằng “sự im lặng đáng trách” của chính phủ là dấu hiệu cho thấy đại sứ Mỹ đã can thiệp nhằm bảo vệ dự án hành lang khí đốt. Trong khi đó, cổng thông tin Pronews thậm chí dẫn lời Guilfoyle với câu: “Chúng ta đã lật đổ Boloyan”. Đây là cách diễn giải của Pronews, khác với lời phát biểu được WSJ thuật lại trước đó.
Tranh cãi nổ ra vào thời điểm chính trường Romania bước vào một giai đoạn nhạy cảm. Tại Bucharest, Quốc hội đang tiến hành bỏ phiếu đối với nội các của Thủ tướng được chỉ định Siegfried Mureșan, trong khi PSD và AUR tuyên bố sẽ bỏ phiếu chống. Chương trình của Mureșan xác định “Hành lang thẳng đứng” là một dự án chiến lược được triển khai “hợp tác với Hoa Kỳ”.
Cùng thời điểm, Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio dự kiến tới Athens trong vài ngày tới để gia hạn thỏa thuận chiến lược giữa Mỹ và Hy Lạp, theo thông tin được KKE đề cập.
Theo lập luận của bài viết, cả Athens và Bucharest đều khó có khả năng đưa ra thêm giải thích về mức độ can dự thực tế của Washington vào những diễn biến chính trị tại Romania. Tác giả cho rằng việc một đại sứ Mỹ được cho là đưa ra những phát biểu thể hiện khả năng gây ảnh hưởng tới chính phủ một quốc gia khác, trong khi Athens phản hồi bằng một tuyên bố không trực tiếp bác bỏ nội dung cuộc trao đổi, cho thấy những giới hạn mà các chính phủ Đông Nam Âu phải đối mặt trong quan hệ với Washington.
Dù những phát biểu được cho là của Đại sứ Kimberly Guilfoyle đã bị phía liên quan bác bỏ và chưa có bằng chứng công khai cho thấy Washington can dự trực tiếp vào sự sụp đổ của chính phủ Romania, tranh cãi vẫn đặt ra nhiều câu hỏi về ranh giới giữa ngoại giao, lợi ích năng lượng và ảnh hưởng chính trị. Trong bối cảnh Mỹ thúc đẩy “Hành lang thẳng đứng” tại Đông Nam Âu, phản ứng dè dặt của Athens cùng những diễn biến tại Bucharest càng khiến câu chuyện vượt ra ngoài khuôn khổ một phát ngôn gây tranh cãi. Vụ việc vì thế tiếp tục là phép thử đối với cách các quốc gia trong khu vực cân bằng giữa quan hệ với một đồng minh chiến lược và yêu cầu bảo đảm chủ quyền trong các quyết định đối nội.
Hồ Ngọc Thắng/Nguồn: https://www.jungewelt.de/artikel/530677.imperialismus-washington-im-allmachtsrausch.html