Ngày 29/10/2026, tờ Thế Giới Trẻ (Đức) đăng bài viết “Hội nghị thượng đỉnh Nga – châu Phi: Kết quả trái chiều” của nhà báo Jörg Kronauer. Bài viết phân tích những nỗ lực thúc đẩy hợp tác kinh tế, chính trị và quân sự giữa Nga và các quốc gia châu Phi tại hội nghị thượng đỉnh lần thứ ba, đồng thời chỉ ra rằng nhiều mục tiêu đề ra trước đó vẫn chưa đạt được.
Với sự tham gia của đông đảo đại diện các quốc gia châu Phi, Hội nghị thượng đỉnh Nga – châu Phi lần thứ ba đã khai mạc tại Moscow hôm thứ Tư. Có 48 trong tổng số 55 quốc gia châu Phi cử phái đoàn đến thủ đô Nga để thảo luận về việc tăng cường quan hệ song phương và hợp tác giữa hai bên. Hội nghị do Tổng thống Nga Vladimir Putin và Tổng thống Burundi Évariste Ndayishimiye đồng chủ trì, diễn ra cùng với Diễn đàn Kinh tế và Nhân đạo, nơi các bên thảo luận về những vấn đề như cung cấp năng lượng, an ninh lương thực và công nghiệp hóa châu Phi.
Trong số các quốc gia tham dự, 22 nước cử tổng thống trực tiếp tham dự hội nghị, bất chấp sức ép mạnh mẽ từ phương Tây. Đáng chú ý, có ba quốc gia vùng Sahel là Mali, Burkina Faso và Niger, cùng nhiều nước châu Phi nói tiếng Anh, từ Ghana, Zimbabwe đến Kenya, cũng như Ai Cập, quốc gia Bắc Phi nói tiếng Ả Rập. Hội nghị dự kiến kết thúc vào thứ Năm với việc thông qua Kế hoạch hành động Nga – châu Phi mới cho giai đoạn 2027-2029.
Khoảng bảy năm sau hội nghị thượng đỉnh Nga – châu Phi lần thứ nhất vào năm 2019 và hơn ba năm sau hội nghị lần thứ hai năm 2023, sự kiện lần này là dịp để đánh giá những kết quả đạt được trong quá trình hợp tác giữa hai bên. Đối với Nga, việc tăng cường quan hệ với châu Phi chủ yếu nhằm củng cố vị thế của nước này tại Nam bán cầu trong bối cảnh cạnh tranh quyền lực với phương Tây. Trong khi đó, các quốc gia châu Phi tìm kiếm những lựa chọn thay thế cho mối quan hệ hợp tác mà họ cho là thiếu bình đẳng với phương Tây theo mô hình tân thực dân, đồng thời đa dạng hóa quan hệ đối tác bên cạnh mối quan hệ lâu đời với Trung Quốc.
Tuy nhiên, kết quả hợp tác đến nay vẫn còn trái chiều. Mặc dù kim ngạch thương mại Nga – châu Phi đã tăng từ 16,8 tỷ USD năm 2019 lên 27 tỷ USD năm 2025, con số này vẫn thấp hơn mục tiêu 40 tỷ USD mà Tổng thống Vladimir Putin từng đề ra. Nga cũng còn tụt hậu đáng kể so với các cường quốc thực dân cũ, cũng như những nước như Ấn Độ và Thổ Nhĩ Kỳ, vốn đã ghi nhận mức tăng trưởng mạnh trong trao đổi thương mại với các quốc gia châu Phi trong nhiều năm qua.
Tại Moscow, việc một số mục tiêu hợp tác đầy tham vọng vẫn chưa đạt được, dù đã có những chuyển biến tích cực, được thừa nhận công khai. Quan điểm được nhấn mạnh là trong thời gian tới, các thỏa thuận không chỉ dừng lại ở việc công bố mà cần được triển khai trên thực tế. Một số quốc gia châu Phi cũng đang thúc đẩy yêu cầu này. Phát biểu tại Moscow hôm thứ Ba, Tổng thống Kenya William Ruto nhấn mạnh Nga cần đóng góp nhiều hơn vào quá trình công nghiệp hóa của Kenya.
Dù vậy, Nga đã khẳng định được vai trò đáng kể trong việc cung cấp một số mặt hàng thiết yếu cho châu Phi. Hiện nước này là nhà cung cấp lúa mì lớn nhất của lục địa, đáp ứng khoảng một phần ba nhu cầu, đồng thời trở thành một trong những nguồn cung phân bón quan trọng nhất của khu vực.
Bên cạnh hợp tác kinh tế, các vấn đề liên quan đến vũ khí và quân sự cũng chiếm vị trí quan trọng trong chương trình nghị sự của Hội nghị thượng đỉnh Nga – châu Phi. Lực lượng Quân đoàn Afrika của Nga ngày càng giữ vai trò quan trọng đối với một số quốc gia, đặc biệt là Mali, Burkina Faso và Niger, ba nước vùng Sahel. Tuy nhiên, hoạt động quân sự của Nga tại khu vực này cũng đối mặt với không ít thách thức.
Tại Mali, quân đội chính phủ với sự hỗ trợ của binh sĩ Nga đã phải rút khỏi Kidal, thành trì của người Tuareg ở miền bắc đất nước, hồi tháng Tư, sau cuộc tấn công của liên minh gồm các lực lượng ly khai Tuareg và các nhóm thánh chiến. Phải đến đầu tháng Mười, quân đội mới tái chiếm được thành phố. Cuộc chiến chống các nhóm thánh chiến tại Mali vẫn tiếp diễn. Trong khi đó, tại Niger, quân đội Nga được cho là đã góp phần ngăn chặn một âm mưu đảo chính hồi tháng Tám.
Nga cũng tiếp tục cung cấp vũ khí cho các quốc gia châu Phi, dù thị phần của nước này trong tổng lượng vũ khí nhập khẩu của lục địa đang giảm. Theo đó, Moscow hiện đứng thứ ba trong số các nhà cung cấp vũ khí lớn nhất cho châu Phi, sau Mỹ và Trung Quốc.
Cuộc xung đột tại Ukraine cũng đang gây ra những tổn thất nhất định đối với các hoạt động của Nga tại châu Phi.
Bên cạnh hợp tác quân sự và kinh tế, Nga đang đẩy mạnh mở rộng ảnh hưởng trong lĩnh vực truyền thông tại khu vực Sahel. Tháng 9 vừa qua, kênh truyền hình Tafouk TV, do chính phủ ba nước Mali, Niger và Burkina Faso điều hành, đã ký thỏa thuận hợp tác với RT. Đối với các quốc gia Sahel, mục tiêu là tạo ra những lựa chọn thay thế cho các cơ quan truyền thông châu Âu đang có ảnh hưởng rộng khắp khu vực, như Radio France Internationale (RFI), BBC và Đài Làn Sóng Đức (Deutsche Welle), vốn thường thể hiện quan điểm thân châu Âu.
Song song với đó, Moscow đang tăng cường hợp tác với Ai Cập và Algeria, hai đối tác chủ chốt của Nga tại Bắc Phi, đồng thời tìm cách mở rộng phạm vi ảnh hưởng sang những lĩnh vực và khu vực mới. Đáng chú ý, Nga dự định ký thỏa thuận hợp tác an ninh có hệ thống với Cộng đồng Kinh tế các quốc gia Tây Phi (ECOWAS). Nếu được triển khai, thỏa thuận này sẽ đánh dấu bước mở rộng đáng kể hiện diện của Nga trong một lĩnh vực vốn lâu nay chủ yếu nằm trong phạm vi ảnh hưởng của các cường quốc thực dân cũ.
Bên lề Hội nghị thượng đỉnh Nga – châu Phi, Ngoại trưởng Nga Sergey Lavrov cũng đề xuất Moscow có thể đóng vai trò trung gian hòa giải trong cuộc xung đột căng thẳng giữa Ethiopia và Eritrea. Nếu thành công, nỗ lực này có thể giúp Nga tiếp tục củng cố ảnh hưởng tại khu vực Sừng châu Phi, còn được gọi là bán đảo Somalia.
Nhìn chung, Hội nghị thượng đỉnh Nga – châu Phi lần thứ ba cho thấy Moscow tiếp tục nỗ lực củng cố và mở rộng ảnh hưởng tại lục địa này thông qua hợp tác kinh tế, quân sự, truyền thông và an ninh. Dù thương mại song phương có bước tăng trưởng và Nga giữ vai trò quan trọng trong cung cấp lúa mì, phân bón, hợp tác giữa hai bên vẫn chưa đạt được nhiều mục tiêu đề ra, trong khi sự hiện diện quân sự và vị thế trên thị trường vũ khí của Nga cũng đối mặt với những hạn chế. Trong thời gian tới, khả năng chuyển các cam kết thành kết quả thực tế, đáp ứng nhu cầu phát triển của các quốc gia châu Phi và mở rộng quan hệ đối tác trong bối cảnh cạnh tranh ảnh hưởng quốc tế sẽ là những yếu tố quyết định hiệu quả chiến lược của Moscow tại khu vực.
Hồ Ngọc Thắng/Nguồn: https://www.jungewelt.de/artikel/532397.afrikagipfel-gemischte-bilanz.html
Bài viết cùng chuyên mục
Lãnh đạo Phần Lan, Na Uy hiếm hoi điện đàm, thúc giục ông Putin chấm dứt chiến tranh Ukraine
Pháp: Biểu tình sinh viên phơi bày những rạn nứt chính trị và xã hội
Ông Lula tái đắc cử Tổng thống Brazil, làn sóng cực hữu tại Mỹ Latinh đối mặt bước lùi
Pháp: Chính quyền Macron tăng cường các biện pháp trấn áp biểu tình
Từ Hy Lạp đến Italy: Khi người trẻ đòi lớp học thay vì vũ khí
Ba vấn đề định hình cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ năm 2026 tại Mỹ