Việc Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết 80-NQ/TW đánh dấu bước chuyển quan trọng trong tư duy phát triển, khi lần đầu tiên văn hóa được đặt ngang hàng với kinh tế, chính trị và xã hội, vừa là nền tảng tinh thần vừa là động lực nội sinh cho phát triển bền vững. Với Huế, vùng đất giàu giá trị di sản nghị quyết không chỉ mang ý nghĩa định hướng quốc gia mà còn mở ra cơ hội để văn hóa trở thành động lực then chốt cho tương lai đô thị di sản.
Sau khi trở thành thành phố trực thuộc Trung ương, Huế đang bước vào một giai đoạn phát triển mới với tầm nhìn xây dựng một đô thị di sản đặc trưng, nơi hội tụ hài hòa giữa yếu tố văn hóa, sinh thái, cảnh quan và môi trường sống bền vững. Đây không chỉ là bước chuyển về mặt hành chính mà còn là cơ hội mang tính lịch sử để tái định vị vai trò và giá trị của Huế trong tổng thể phát triển quốc gia. Trong bối cảnh đó, việc triển khai Nghị quyết 80-NQ/TW của Bộ Chính trị có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, bởi văn hóa không chỉ là cốt lõi làm nên bản sắc riêng có của Huế mà còn được xác định là nguồn lực chiến lược, có khả năng tạo ra sức bật mới cho tăng trưởng và phát triển dài hạn của thành phố.
Trên tinh thần đó, Sở Văn hóa và Thể thao đã chủ động tham mưu Ban Thường vụ Thành ủy Huế xây dựng Chương trình hành động cụ thể nhằm hiện thực hóa các quan điểm, mục tiêu và nhiệm vụ mà Nghị quyết đề ra. Chương trình không chỉ mang tính định hướng mà còn bám sát điều kiện thực tiễn của địa phương, đặt trọng tâm vào việc khơi dậy và phát huy sức mạnh nội sinh của văn hóa Huế, một vùng đất giàu truyền thống lịch sử, nơi lưu giữ hệ thống di sản vật thể và phi vật thể đặc sắc của dân tộc. Thông qua đó, các giá trị di sản không chỉ được bảo tồn mà còn được “kích hoạt” để trở thành nguồn lực thúc đẩy phát triển kinh tế – xã hội, đặc biệt trong các lĩnh vực như du lịch văn hóa, công nghiệp sáng tạo và dịch vụ chất lượng cao.
Một trong những nhiệm vụ then chốt, mang tính nền tảng là nâng cao nhận thức của toàn hệ thống chính trị và các tầng lớp nhân dân về vị trí, vai trò của văn hóa trong tiến trình phát triển. Thực tiễn cho thấy, trong nhiều năm qua, Huế luôn nhất quán xác định văn hóa là nền tảng tinh thần, là bản sắc cốt lõi của đô thị. Tuy nhiên, trước yêu cầu của giai đoạn phát triển mới, nơi văn hóa không chỉ “giữ gìn” mà còn phải “dẫn dắt” thì việc nhận thức đầy đủ, sâu sắc và hành động đồng bộ hơn là điều hết sức cần thiết.
Theo đó, các cấp ủy Đảng, chính quyền, Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị – xã hội cần coi phát triển văn hóa là nhiệm vụ xuyên suốt, lâu dài và có tính chiến lược; đồng thời chủ động lồng ghép các mục tiêu, chỉ tiêu về văn hóa vào trong các chương trình, kế hoạch phát triển kinh tế – xã hội của địa phương. Bên cạnh đó, công tác tuyên truyền, giáo dục cần được đẩy mạnh với nội dung và hình thức đa dạng, nhằm khơi dậy niềm tự hào về truyền thống văn hiến của vùng đất cố đô, lan tỏa các giá trị tốt đẹp của con người Huế, từ đó hình thành ý thức trách nhiệm và sự tham gia tích cực của cộng đồng trong việc bảo tồn, phát huy di sản văn hóa. Chính sự đồng thuận và chung tay của toàn xã hội sẽ là yếu tố quyết định để biến văn hóa thực sự trở thành động lực nội sinh, góp phần đưa Huế phát triển bền vững, xứng tầm là đô thị di sản của Việt Nam và khu vực.
Một trọng tâm quan trọng khác của Chương trình hành động là xây dựng con người Huế phát triển toàn diện, đáp ứng yêu cầu của giai đoạn mới. Văn hóa, xét đến cùng, không chỉ hiện hữu trong các di tích, lễ hội hay những giá trị nghệ thuật đặc sắc, mà còn được kết tinh và phản chiếu sinh động trong lối sống, cách ứng xử và phẩm chất nhân cách của mỗi người dân. Chính con người là chủ thể sáng tạo, gìn giữ và lan tỏa văn hóa, đồng thời cũng là mục tiêu cao nhất của mọi chiến lược phát triển.
Huế từ lâu đã được biết đến như một vùng đất tiêu biểu cho sự thanh lịch, tinh tế và giàu tính nhân văn, những giá trị được hun đúc qua hàng trăm năm lịch sử của một trung tâm văn hóa, chính trị quan trọng của đất nước. Trong bối cảnh hiện nay, những phẩm chất đó càng cần được tiếp tục bồi đắp, phát huy và lan tỏa sâu rộng trong đời sống xã hội, trở thành nền tảng cho việc xây dựng hình ảnh con người Huế hiện đại nhưng vẫn đậm đà bản sắc truyền thống. Điều này đòi hỏi sự quan tâm đồng bộ trong việc hình thành môi trường văn hóa lành mạnh từ gia đình, nhà trường đến cộng đồng; nơi các giá trị đạo đức, lối sống văn minh được nuôi dưỡng một cách tự nhiên và bền vững. Các phong trào xây dựng đời sống văn hóa ở cơ sở vì vậy cần tiếp tục được củng cố, đổi mới nội dung và nâng cao chất lượng, gắn với thực tiễn đời sống và nhu cầu của người dân.
Song song với đó, nhiệm vụ bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa được xác định là một trong những nội dung trọng tâm, xuyên suốt của Chương trình hành động. Huế là địa phương sở hữu hệ thống di sản đặc biệt phong phú và đa dạng, trong đó nổi bật là Quần thể di tích Cố đô Huế, Di sản văn hóa thế giới được UNESCO ghi danh, cùng với kho tàng di sản phi vật thể đặc sắc như Nhã nhạc cung đình, Ca Huế, nghệ thuật tuồng và múa cung đình, Nghệ thuật hát Bài Chòi, các lễ hội truyền thống và hệ thống làng nghề lâu đời. Đây không chỉ là những giá trị văn hóa mang tính biểu tượng của Huế mà còn là tài sản vô giá của quốc gia và đóng góp quan trọng vào di sản văn hóa chung của nhân loại.
Trong bối cảnh phát triển mới, việc bảo tồn di sản cần được nhìn nhận với tư duy toàn diện và hiện đại hơn: không chỉ dừng lại ở gìn giữ nguyên trạng mà còn phải gắn với khai thác hợp lý, phát huy giá trị để phục vụ phát triển. Di sản cần được “sống” trong đời sống đương đại, trở thành nguồn lực cho các ngành kinh tế sáng tạo, du lịch văn hóa và các hoạt động dịch vụ chất lượng cao. Vì vậy, bảo tồn di sản không chỉ là trách nhiệm đối với quá khứ, thể hiện sự tri ân đối với các thế hệ đi trước, mà còn là nền tảng vững chắc để kiến tạo tương lai, nơi văn hóa thực sự trở thành động lực nội sinh, góp phần đưa Huế phát triển bền vững và khẳng định vị thế của một đô thị di sản đặc sắc trên bản đồ khu vực và thế giới.
Trong thời gian tới, thành phố Huế xác định tiếp tục dành nguồn lực thích đáng cho công tác trùng tu, tôn tạo hệ thống di tích, bảo đảm hài hòa giữa bảo tồn nguyên trạng và thích ứng với yêu cầu phát triển. Song song với đó là việc gìn giữ và phục hồi các loại hình di sản văn hóa phi vật thể – những giá trị sống động gắn liền với đời sống cộng đồng, từ âm nhạc, sân khấu truyền thống đến các lễ hội, tập quán và nghề thủ công. Tuy nhiên, điểm cốt lõi không chỉ dừng lại ở bảo tồn, mà còn là đẩy mạnh phát huy giá trị di sản thông qua các hoạt động văn hóa, du lịch và sáng tạo. Chính cách tiếp cận này sẽ góp phần “đánh thức” tiềm năng của di sản, biến những giá trị vốn có thành nguồn lực trực tiếp phục vụ phát triển kinh tế – xã hội, phù hợp với tinh thần xuyên suốt của Nghị quyết 80 về việc coi văn hóa là động lực nội sinh quan trọng.
Một điểm nhấn mang tính đột phá trong Chương trình hành động là thúc đẩy phát triển các ngành công nghiệp văn hóa, lĩnh vực đang ngày càng khẳng định vai trò trong nền kinh tế tri thức và kinh tế sáng tạo toàn cầu. Trong bối cảnh xu thế này ngày càng lan rộng, Huế được đánh giá là địa phương có nhiều lợi thế để tham gia sâu vào chuỗi giá trị của các ngành công nghiệp văn hóa. Với nền tảng di sản phong phú, cảnh quan đặc sắc và môi trường văn hóa đậm đà bản sắc, thành phố có điều kiện thuận lợi để phát triển đa dạng các lĩnh vực như nghệ thuật biểu diễn, du lịch văn hóa, thiết kế sáng tạo, điện ảnh, xuất bản, quảng cáo, thủ công mỹ nghệ và ẩm thực.
Việc phát triển các ngành công nghiệp văn hóa không chỉ dừng lại ở việc tạo ra những sản phẩm mang giá trị thẩm mỹ và bản sắc riêng, mà còn mở ra không gian tăng trưởng mới cho nền kinh tế địa phương. Đây là lĩnh vực có khả năng tạo ra giá trị gia tăng cao, thu hút nguồn nhân lực sáng tạo, đồng thời góp phần giải quyết việc làm và nâng cao thu nhập cho người dân. Quan trọng hơn, thông qua các sản phẩm và dịch vụ văn hóa đặc trưng, hình ảnh Huế sẽ được quảng bá rộng rãi, từng bước nâng cao vị thế và sức cạnh tranh của thành phố trong tiến trình hội nhập quốc tế.
Cùng với định hướng đó, việc ứng dụng khoa học công nghệ và thúc đẩy chuyển đổi số trong lĩnh vực văn hóa cũng được xác định là một nhiệm vụ trọng tâm, mang tính nền tảng cho sự phát triển bền vững. Việc số hóa di sản, xây dựng các hệ thống cơ sở dữ liệu văn hóa đồng bộ và phát triển các sản phẩm văn hóa số không chỉ giúp lưu trữ, bảo tồn hiệu quả hơn các giá trị truyền thống, mà còn tạo điều kiện để công chúng tiếp cận di sản một cách thuận tiện, sinh động và đa chiều hơn. Đồng thời, công nghệ cũng mở ra những không gian sáng tạo mới, nơi các giá trị văn hóa được tái hiện và lan tỏa bằng những hình thức hiện đại, phù hợp với xu hướng tiêu dùng văn hóa của xã hội đương đại. Đây chính là hướng đi cần thiết để kết nối quá khứ với hiện tại và tương lai, đưa văn hóa Huế phát triển mạnh mẽ trong kỷ nguyên số.
Chương trình hành động cũng đặt ra yêu cầu phát triển đồng bộ hệ thống thiết chế văn hóa, một yếu tố quan trọng bảo đảm quyền tiếp cận và hưởng thụ văn hóa của người dân. Các thiết chế như bảo tàng, thư viện, nhà hát, trung tâm văn hóa và hệ thống thiết chế văn hóa cơ sở không chỉ là nơi lưu giữ, truyền tải các giá trị văn hóa mà còn là không gian sinh hoạt tinh thần, sáng tạo và kết nối cộng đồng. Vì vậy, việc đầu tư nâng cấp, hiện đại hóa các thiết chế này cần được triển khai một cách bài bản, gắn với quy hoạch phát triển đô thị và nhu cầu thực tiễn của xã hội, nhằm đáp ứng ngày càng tốt hơn đời sống văn hóa tinh thần của nhân dân trong bối cảnh mới.
Song hành với việc hoàn thiện hạ tầng văn hóa, Huế tiếp tục xác định việc tổ chức các lễ hội, festival và sự kiện văn hóa nghệ thuật quy mô lớn là một thế mạnh cần được phát huy. Trong nhiều năm qua, Huế đã từng bước khẳng định vị thế là một trung tâm festival đặc sắc của Việt Nam, nơi hội tụ và lan tỏa các giá trị văn hóa truyền thống và đương đại thông qua các sự kiện mang tầm vóc quốc gia và quốc tế. Tuy nhiên, trong giai đoạn mới, các hoạt động này không chỉ cần được duy trì mà còn phải đổi mới mạnh mẽ về nội dung, hình thức tổ chức và phương thức quảng bá, bảo đảm tính sáng tạo, chuyên nghiệp và khả năng hội nhập cao. Qua đó, Huế không chỉ quảng bá hiệu quả hình ảnh của mình đến với bạn bè trong nước và quốc tế, mà còn tạo thêm động lực thúc đẩy phát triển du lịch, dịch vụ và các ngành kinh tế liên quan.
Một nội dung quan trọng khác được đặt ra là tăng cường hội nhập quốc tế và đẩy mạnh quảng bá văn hóa Huế ra thế giới. Thông qua các hoạt động giao lưu văn hóa, triển lãm, liên hoan nghệ thuật và các chương trình hợp tác quốc tế, những giá trị đặc sắc của văn hóa Huế sẽ có điều kiện tiếp cận rộng rãi hơn với cộng đồng quốc tế. Đặc biệt, việc tiếp tục mở rộng và nâng cao hiệu quả hợp tác với các tổ chức quốc tế, nhất là UNESCO, sẽ góp phần quan trọng trong việc nâng cao chất lượng công tác bảo tồn di sản, đồng thời tranh thủ nguồn lực, kinh nghiệm và tri thức toàn cầu phục vụ cho phát triển văn hóa bền vững.
Để bảo đảm Chương trình hành động được triển khai hiệu quả và đi vào thực tiễn, việc hoàn thiện cơ chế, chính sách và phát triển nguồn nhân lực văn hóa được xác định là những nhiệm vụ then chốt. Thành phố sẽ tiếp tục rà soát, bổ sung và hoàn thiện hệ thống chính sách theo hướng thông thoáng, đồng bộ, tạo điều kiện thuận lợi cho việc huy động các nguồn lực xã hội tham gia vào lĩnh vực văn hóa, đặc biệt là khuyến khích đầu tư vào các ngành công nghiệp văn hóa và hoạt động sáng tạo.
Cùng với đó, công tác đào tạo, bồi dưỡng và phát triển đội ngũ nhân lực trong lĩnh vực văn hóa, nghệ thuật và quản lý văn hóa cần được chú trọng cả về số lượng lẫn chất lượng. Đây là lực lượng nòng cốt, trực tiếp triển khai các hoạt động bảo tồn, sáng tạo và lan tỏa giá trị văn hóa. Việc xây dựng đội ngũ nhân lực có trình độ chuyên môn cao, tư duy đổi mới, khả năng hội nhập và thích ứng với môi trường số sẽ là yếu tố quyết định để hiện thực hóa các mục tiêu phát triển văn hóa trong giai đoạn mới, góp phần đưa Huế trở thành một trung tâm văn hóa đặc sắc, năng động và hội nhập sâu rộng.
Có thể khẳng định, Chương trình hành động thực hiện Nghị quyết 80-NQ/TW của Thành ủy Huế không chỉ dừng lại ở một kế hoạch cụ thể hóa chủ trương của Đảng, mà thực chất là một tầm nhìn chiến lược dài hạn nhằm đánh thức, khơi dậy và phát huy tối đa sức mạnh nội sinh của văn hóa vùng đất cố đô. Đây là bước chuyển quan trọng trong tư duy phát triển, khi văn hóa không còn đứng bên lề mà trở thành trục xuyên suốt, định hình bản sắc và dẫn dắt tương lai của đô thị.
Trong bối cảnh Huế đã trở thành thành phố trực thuộc Trung ương và đang từng bước hiện thực hóa mục tiêu xây dựng một đô thị di sản đặc trưng của Việt Nam, yêu cầu đặt ra không chỉ là bảo tồn những giá trị đã có, mà còn phải biết “làm mới” di sản trong dòng chảy đương đại. Văn hóa và di sản, vì thế, không chỉ là ký ức của quá khứ mà còn là nguồn lực sống động, có khả năng chuyển hóa thành động lực phát triển kinh tế, nâng cao chất lượng sống và tạo dựng vị thế cạnh tranh cho thành phố.
Khi văn hóa thực sự được đặt đúng vị trí, vừa là nền tảng tinh thần, vừa là động lực phát triển, Huế có cơ hội bứt phá theo một con đường riêng, không trùng lặp, không hòa lẫn. Đó là con đường của một đô thị di sản biết gìn giữ chiều sâu lịch sử nhưng đồng thời cũng là một trung tâm sáng tạo năng động, nơi các giá trị truyền thống được tái sinh trong những hình thức mới, nơi quá khứ và hiện tại giao thoa để kiến tạo tương lai. Chính sự kết hợp hài hòa giữa bảo tồn và phát triển, giữa bản sắc và đổi mới sẽ làm nên sức hấp dẫn bền vững của Huế.
Và khi Nghị quyết 80 được triển khai một cách đồng bộ, sáng tạo và hiệu quả, văn hóa Huế, với chiều sâu lịch sử, sự tinh tế trong đời sống và sự phong phú của hệ thống di sản sẽ trở thành một nguồn “sức mạnh mềm” đặc biệt. Nguồn lực ấy không chỉ góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế – xã hội, mà còn nâng cao vị thế, hình ảnh của Huế trên bản đồ khu vực và thế giới. Từ đó, Huế sẽ từng bước bước vào một giai đoạn phát triển mới, bền vững hơn, giàu bản sắc hơn và hội nhập sâu rộng hơn, xứng đáng là thành phố di sản tiêu biểu của Việt Nam trong thế kỷ XXI.
Hương Bình