Ngày 24/4/2026, tại kỳ họp thứ nhất Quốc hội khóa XVI đã thông qua Nghị quyết số 28/2026/QH16 về phát triển văn hóa Việt Nam, cụ thể hóa Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa giai đoạn 2026–2030, tầm nhìn đến năm 2045. Đây được xem là bước đi quan trọng, mở ra cơ hội cho các đô thị phát triển dựa trên nền tảng văn hóa, di sản như thành phố Huế tăng tốc phát triển nhanh và bền vững, hướng tới mục tiêu tăng trưởng hai con số.
Một bước chuyển lớn trong tư duy phát triển văn hóa
Nghị quyết số 28/2026/QH16 của Quốc hội về phát triển văn hóa Việt Nam được xem là dấu mốc quan trọng trong tư duy phát triển văn hóa thời kỳ mới. Nếu trước đây văn hóa chủ yếu được nhìn nhận dưới góc độ bảo tồn, gìn giữ và phục vụ các nhiệm vụ chính trị – xã hội, thì Nghị quyết 28 đã thể hiện bước chuyển mạnh mẽ sang quan điểm “văn hóa là nguồn lực phát triển”, “công nghiệp văn hóa là động lực tăng trưởng mới”. Đồng thời, nghị quyết cũng từng bước định hình khung thể chế cho kinh tế văn hóa, kinh tế sáng tạo và chuyển đổi số trong lĩnh vực văn hóa.
Đây là lần đầu tiên Quốc hội ban hành một nghị quyết chuyên đề quy mô lớn, tương đối toàn diện về phát triển văn hóa, bao quát nhiều lĩnh vực từ đầu tư nguồn lực, phát triển công nghiệp văn hóa, đào tạo nhân lực sáng tạo, chuyển đổi số, bảo tồn di sản đến quảng bá văn hóa Việt Nam ra thế giới. Đáng chú ý, nhiều cơ chế được đề cập mang tính đột phá về thể chế, vượt khỏi cách tiếp cận quản lý văn hóa truyền thống vốn tồn tại trong thời gian dài.
Điểm đáng chú ý đầu tiên của Nghị quyết là việc xác lập rõ vai trò chiến lược của văn hóa trong phát triển quốc gia. Quy định Nhà nước bảo đảm chi tối thiểu 2% tổng chi ngân sách cho lĩnh vực văn hóa và từng bước tăng theo yêu cầu phát triển thể hiện cam kết mạnh mẽ về mặt chính sách.
Nếu được triển khai nghiêm túc, đây sẽ là cú hích quan trọng đối với các địa phương, trong bối cảnh nhiều năm qua văn hóa vẫn là lĩnh vực “được nhắc nhiều nhưng đầu tư chưa tương xứng”. Với các đô thị di sản như Huế, nghị quyết mở ra cơ hội để tăng cường đầu tư cho hạ tầng và thiết chế văn hóa, số hóa di sản, phát triển công nghiệp sáng tạo, nghệ thuật biểu diễn cũng như bảo tồn các nghề truyền thống.
Quan trọng hơn, Nghị quyết lần đầu tiên đưa các khái niệm như “cụm công nghiệp sáng tạo văn hóa”, “tổ hợp sáng tạo văn hóa” và “trung tâm đổi mới sáng tạo văn hóa” vào hệ thống chính sách quốc gia. Đây là bước thay đổi lớn về tư duy phát triển văn hóa.
Nếu trước đây văn hóa chủ yếu được quản lý theo mô hình hành chính, thì nay đã chuyển dần sang cách tiếp cận hệ sinh thái sáng tạo, nơi văn hóa gắn kết với công nghệ, thị trường, khởi nghiệp, du lịch, truyền thông số, game, điện ảnh, thiết kế và nghệ thuật trình diễn. Đây cũng chính là nền tảng để hình thành kinh tế di sản, kinh tế sáng tạo và kinh tế nội dung số tại Việt Nam.
Cơ hội lớn cho công nghiệp văn hóa Việt Nam
Nghị quyết 28 mở ra nhiều cơ hội phát triển cho công nghiệp văn hóa Việt Nam, đặc biệt ở ba nhóm lĩnh vực trọng tâm.
Trước hết, cơ hội hình thành thị trường và hệ sinh thái công nghiệp văn hóa. Lần đầu tiên, Quốc hội cho phép phát triển các cụm, khu công nghiệp sáng tạo văn hóa với cơ chế ưu đãi về đất đai, thuế và hạ tầng. Đây được xem là bước mở đường quan trọng cho các ngành như điện ảnh, nghệ thuật biểu diễn, thiết kế sáng tạo, mỹ thuật, thời trang, nội dung số, game, truyền thông văn hóa, không gian sáng tạo và các tổ hợp văn hóa – giải trí – du lịch phát triển mạnh mẽ hơn.
Đáng chú ý, Nghị quyết nhấn mạnh vai trò của những lĩnh vực có khả năng tạo sức lan tỏa lớn như du lịch văn hóa, điện ảnh, nghệ thuật biểu diễn và trò chơi điện tử khai thác chất liệu lịch sử, văn hóa Việt Nam. Đây là định hướng phù hợp trong bối cảnh “sức mạnh mềm văn hóa” ngày càng trở thành yếu tố cạnh tranh quan trọng giữa các quốc gia.
Nếu tận dụng hiệu quả các cơ chế mới, Việt Nam hoàn toàn có khả năng xây dựng những sản phẩm văn hóa mang bản sắc riêng, đủ sức cạnh tranh trên thị trường khu vực và quốc tế, thay vì phụ thuộc chủ yếu vào các mô hình giải trí nhập khẩu.
Thứ hai, chính sách ưu đãi tài chính – thuế mang tính đột phá. Nghị quyết đưa ra hàng loạt cơ chế ưu đãi mạnh dành cho lĩnh vực công nghiệp văn hóa, như miễn thuế thu nhập doanh nghiệp trong 2 năm đầu, giảm 50% thuế trong 4 năm tiếp theo; miễn thuế đối với hoạt động chuyển nhượng vốn đầu tư vào doanh nghiệp văn hóa; ưu đãi thuế cho chuyên gia, nhà khoa học hoạt động trong lĩnh vực văn hóa; đồng thời giảm thuế VAT xuống còn 5% đối với nhiều hoạt động văn hóa, điện ảnh và nghệ thuật.
Đây là bước đi đặc biệt đáng chú ý, bởi trong thời gian dài, công nghiệp văn hóa Việt Nam phát triển chậm không hẳn vì thiếu ý tưởng hay nguồn lực sáng tạo, mà chủ yếu do thiếu các cơ chế tài chính và chính sách hỗ trợ phù hợp. Những ưu đãi mới được kỳ vọng sẽ tạo động lực thu hút doanh nghiệp, nhà đầu tư và nhân lực chất lượng cao tham gia vào lĩnh vực văn hóa, qua đó thúc đẩy thị trường công nghiệp văn hóa phát triển chuyên nghiệp và bền vững hơn.
Thứ ba, thúc đẩy chuyển đổi số trong lĩnh vực văn hóa.Nghị quyết dành riêng một điều quy định về phát triển hạ tầng văn hóa số và chuyển đổi số văn hóa. Đây được xem là hướng đi đặc biệt quan trọng trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo (AI) và kinh tế số đang phát triển mạnh mẽ.
Theo đó, nhiều mô hình mới như bảo tàng số, nhà hát số, thư viện số, số hóa di sản, nền tảng sáng tạo nội dung số, công nghệ thực tế ảo phục vụ trải nghiệm di sản, game lịch sử hay du lịch thông minh sẽ có điều kiện thuận lợi để phát triển.
Đối với các đô thị giàu di sản như Huế, đây là cơ hội đặc biệt lớn. Huế sở hữu kho tàng di sản đồ sộ, nhưng nhiều giá trị vẫn chủ yếu tồn tại dưới dạng “tĩnh” trong bảo tàng, di tích và thư viện. Nếu được đầu tư số hóa bài bản, Huế hoàn toàn có thể trở thành trung tâm nội dung số văn hóa hàng đầu của Việt Nam.
Huế có thể là địa phương hưởng lợi lớn nhất từ Nghị quyết
Có thể nói, ít địa phương nào phù hợp với tinh thần của Nghị quyết 28 như Huế. Định hướng phát triển hiện nay của thành phố với mô hình “đô thị di sản, văn hóa, sinh thái, cảnh quan, thân thiện với môi trường và thông minh” gần như tương đồng với triết lý phát triển mà Nghị quyết hướng tới.
Đặc biệt, Điều 5 của Nghị quyết cho phép thí điểm mô hình “đô thị di sản” với các cơ chế ưu đãi riêng về đất đai, phí và lệ phí nhằm khai thác, phát huy giá trị di sản văn hóa gắn với phát triển công nghiệp văn hóa. Đây sẽ là nền tảng quan trọng để Huế đẩy mạnh kinh tế di sản, phát triển các ngành công nghiệp sáng tạo và nâng cao vị thế của một trung tâm văn hóa đặc sắc của Việt Nam.
Có thể nói, đây gần như là cơ chế được thiết kế phù hợp riêng cho những địa phương giàu di sản như Huế. Nếu được triển khai hiệu quả, Huế có cơ hội phát triển các khu sáng tạo văn hóa gắn với di sản; hình thành các tổ hợp nghệ thuật, trình diễn, ẩm thực và thủ công truyền thống; phát triển kinh tế đêm mang bản sắc di sản; mở rộng các hoạt động điện ảnh, lễ hội, nghệ thuật biểu diễn; đồng thời khai thác mạnh các không gian di sản phục vụ công nghiệp sáng tạo. Bên cạnh đó, nhiều mô hình kinh tế đặc thù như “kinh tế áo dài”, “kinh tế ẩm thực” hay “kinh tế lễ hội” cũng có điều kiện để phát triển bài bản và chuyên nghiệp hơn.
Huế sở hữu những lợi thế mà rất ít địa phương có được, từ hệ thống di sản UNESCO, chiều sâu văn hóa cung đình, cảnh quan đặc sắc đến nghệ thuật truyền thống, ẩm thực, áo dài, làng nghề, âm nhạc, hệ thống lễ hội và kho tư liệu lịch sử phong phú. Tất cả đều là nguồn tài nguyên văn hóa quý giá, tạo nên “nguyên liệu đầu vào” đặc biệt quan trọng cho sự phát triển của công nghiệp văn hóa và kinh tế sáng tạo.
Những điểm cần tiếp tục hoàn thiện
Dù mang nhiều tư duy đổi mới và đột phá, Nghị quyết 28 vẫn còn một số vấn đề cần tiếp tục cụ thể hóa để có thể triển khai hiệu quả trong thực tiễn.
Trước hết, cơ chế phân cấp vẫn chưa thật sự rõ ràng. Nghị quyết cho phép địa phương áp dụng nhiều cơ chế mới, song việc thực hiện vẫn phụ thuộc khá lớn vào các văn bản hướng dẫn của Chính phủ. Nếu thiếu các quy định thông thoáng và kịp thời, nguy cơ “thể chế hóa chậm” hoàn toàn có thể xảy ra, khiến nhiều chính sách khó đi vào cuộc sống.
Thứ hai, cơ chế hợp tác công – tư (PPP) trong lĩnh vực di sản vẫn chưa đủ mạnh, trong khi đây là vấn đề đặc biệt quan trọng đối với những địa phương như Huế. Hiện nhiều di tích cần nguồn lực xã hội hóa lớn để bảo tồn và khai thác, nhưng các quy định liên quan đến hợp tác công – tư cho di sản vẫn thiếu rõ ràng. Nghị quyết mới chỉ mở hướng chung, chưa cụ thể về cơ chế khai thác thương mại di sản, chia sẻ lợi ích, quyền sử dụng không gian di sản hay mô hình thuê – vận hành – đầu tư dài hạn. Nếu không tháo gỡ những điểm nghẽn này, việc biến di sản thành động lực kinh tế sẽ còn gặp nhiều khó khăn.
Một thách thức khác là vấn đề nhân lực sáng tạo. Dù Nghị quyết đã đề cập việc đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao, nhưng trên thực tế Việt Nam vẫn thiếu nghiêm trọng đội ngũ sản xuất văn hóa, chuyên gia công nghiệp sáng tạo, giám tuyển nghệ thuật, chuyên gia di sản số, truyền thông văn hóa quốc tế và nhân lực quản trị công nghiệp văn hóa. Đây sẽ là bài toán lớn không chỉ với Huế mà còn với nhiều địa phương khác trong quá trình phát triển công nghiệp văn hóa.
Huế cần làm gì để tận dụng Nghị quyết 28?
Đối với Huế, đây không chỉ là một nghị quyết về văn hóa, mà còn là cơ hội để tái định vị mô hình phát triển của thành phố trong giai đoạn mới.
Theo đó, Huế cần sớm xây dựng chiến lược phát triển công nghiệp văn hóa cấp thành phố; triển khai đề án thí điểm “đô thị di sản”; quy hoạch các không gian sáng tạo; phát triển kinh tế đêm gắn với di sản; đẩy mạnh số hóa toàn diện các giá trị văn hóa – di sản; đồng thời xây dựng hệ sinh thái sáng tạo dựa trên áo dài, ẩm thực, âm nhạc và lễ hội truyền thống. Bên cạnh đó, thành phố cũng cần thúc đẩy điện ảnh, du lịch văn hóa, hình thành quỹ sáng tạo văn hóa địa phương và thu hút doanh nghiệp công nghệ, doanh nghiệp sáng tạo đầu tư vào lĩnh vực văn hóa.
Quan trọng hơn, Huế cần chuyển mạnh từ tư duy “bảo tồn tĩnh” sang “bảo tồn để phát triển”, xem di sản không chỉ là giá trị cần gìn giữ mà còn là nguồn lực nội sinh cho tăng trưởng bền vững.
Nếu tận dụng tốt các cơ chế từ Nghị quyết 28, Huế hoàn toàn có thể trở thành hình mẫu quốc gia về phát triển đô thị di sản và công nghiệp văn hóa trong thập niên tới, phù hợp với định hướng xây dựng thành phố trực thuộc Trung ương trên nền tảng văn hóa, di sản và bản sắc riêng.
TS.Phan Thanh Hải