Ngày 23/2/2026, tại Geneva (Thụy Sĩ), phát biểu trước Hội đồng Nhân quyền Liên hợp quốc (LHQ), Ngoại trưởng Venezuela Yvan Gil Pinto yêu cầu chính phủ Hoa Kỳ trả tự do ngay lập tức cho Tổng thống Nicolás Maduro và phu nhân Cilia Flores, cho rằng việc bắt giữ là “hành động tùy tiện”. Ông Gil cáo buộc chiến dịch quân sự do Mỹ tiến hành hồi tháng 1 đã khiến hơn 100 người thiệt mạng, đồng thời nhấn mạnh Caracas lựa chọn đối thoại ngoại giao để giải quyết khác biệt với Washington trên cơ sở bình đẳng chủ quyền quốc gia.
Trước đó ngày 3/1/2026, trong một chiến dịch quân sự do Mỹ tiến hành tại Caracas, vợ chồng Tổng thống Venezuela Nicolás Maduro đã bị lực lượng Mỹ bắt giữ và sau đó được đưa tới New York để chờ xét xử tại tòa liên bang của Hoa Kỳ về các cáo buộc liên quan đến buôn bán ma túy.
Ngoại trưởng Yvan Gil Pinto gọi ngày đó là một “bước ngoặt đặc biệt nghiêm trọng” đối với Venezuela, cho rằng hành động quân sự của Mỹ vi phạm luật pháp quốc tế và xâm phạm chủ quyền quốc gia. Tuy nhiên, ông Gil khẳng định Caracas lựa chọn tiếp tục mở kênh đối thoại ngoại giao với Washington trên cơ sở bình đẳng chủ quyền, thay vì đối đầu.
Ông Maduro, 63 tuổi, đã lãnh đạo Venezuela từ năm 2013 cho đến khi bị bắt và hiện đang đối mặt với cáo buộc buôn bán ma túy tại Mỹ. Ông bác bỏ mọi cáo buộc và tự nhận mình là “tù binh chiến tranh”.
Trong nước, theo Ngoại trưởng Gil, Venezuela đang thúc đẩy tiến trình hàn gắn, tha thứ và hòa giải dân tộc sau khi Quốc hội nước này thông qua một luật ân xá mới. Luật này được thông qua ngày 19/2 với sự đồng thuận cao và được lãnh đạo lâm thời Delcy Rodríguez đánh giá là bước tiến hướng tới một “Venezuela dân chủ, công bằng và tự do hơn”.
Theo giới chức Venezuela, khoảng 1.500 người đã nộp đơn xin hưởng ân xá. Tổ chức phi chính phủ Foro Penal ghi nhận vẫn còn khoảng 600 tù nhân chính trị bị giam giữ, dù hơn 500 người đã được trả tự do kể từ tháng 1. Riêng tại nhà tù Rodeo I ở phía Đông thủ đô Caracas, hàng chục tù nhân được phóng thích ngày 23/2, trong sự chờ đón của người thân.
Tuy nhiên, một số lực lượng đối lập cho rằng luật ân xá vẫn loại trừ một số tội danh từng được sử dụng để xử lý các nhân vật bất đồng chính kiến và không áp dụng cho các cáo buộc liên quan đến quân sự.
Trong diễn biến liên quan, Văn phòng Nhân quyền Liên Hợp Quốc cho biết đang đàm phán với Caracas để tái lập hiện diện tại Venezuela sau khi bị trục xuất hồi tháng 2/2024. Hai bên đang hướng tới một thỏa thuận dài hạn nhằm củng cố cơ chế giám sát và thực thi nhiệm vụ nhân quyền tại quốc gia Nam Mỹ này.
Tổng thể các diễn biến cho thấy chiến dịch bắt giữ do Mỹ tiến hành trên lãnh thổ Venezuela mà không có sự chấp thuận của Caracas đã làm dấy lên tranh cãi nghiêm trọng về tính hợp pháp theo luật pháp quốc tế. Theo các nguyên tắc cơ bản của Hiến chương Liên Hợp Quốc, việc sử dụng vũ lực và can thiệp vào công việc nội bộ của một quốc gia có chủ quyền bị nghiêm cấm, trừ những trường hợp đặc biệt được cộng đồng quốc tế thừa nhận. Trong bối cảnh đó, hành động đơn phương của Washington bị phía Venezuela xem là vi phạm chủ quyền quốc gia và trật tự pháp lý quốc tế, tạo tiền lệ nguy hiểm cho quan hệ giữa các quốc gia.
Minh Châu