Ngày 05/08/2026, báo Thế Giới Trẻ (Đức) đăng bài của nhà báo Helga Baumgarten từ Jerusalem với nhan đề “Chống chủ nghĩa Phục quốc Do Thái – Quyền bình đẳng cho tất cả mọi người”. Nhân dịp người sáng lập phong trào Matzpen bước sang tuổi 90, bài viết khắc họa hành trình đấu tranh không mệt mỏi của ông vì một tương lai bình đẳng và vẫn nuôi hy vọng vào một cuộc cách mạng xã hội chủ nghĩa trong khu vực.
Matzpen được thành lập năm 1962 bởi một nhóm người cộng sản Do Thái với tên gọi ban đầu là Ha’Irgun haSozialisti beYisra’el (Tổ chức Xã hội Chủ nghĩa ở Israel). Trước đó, họ đã bị khai trừ khỏi Đảng Cộng sản Israel vì chỉ trích khuynh hướng theo chủ nghĩa Stalin của đảng này. Họ cũng nỗ lực thuyết phục người Palestine tại Israel ủng hộ lập trường của mình, nhưng phải đến năm 1963 điều đó mới trở thành hiện thực.
Trong các cuộc phỏng vấn, Machover cho rằng nhân vật có vai trò quan trọng nhất đối với sự hình thành và phát triển của Matzpen là Jabra Nicola ở Haifa, người mà ông gọi là “nhà Marxist Palestine quan trọng nhất thế kỷ XX”. Theo Machover, Nicola có ảnh hưởng sâu sắc đến sự phát triển tư tưởng của tổ chức. Chính ông là người đã giúp những người sáng lập trẻ tuổi gốc Do Thái nhìn nhận chủ nghĩa Phục quốc Do Thái dưới góc độ của chủ nghĩa Marx, qua đó chỉ ra đây là một dự án thực dân.
Những yêu cầu tối thiểu của Matzpen, như Machover vẫn kiên trì bảo vệ ngay cả ở tuổi 90, gồm: bảo đảm quyền bình đẳng cá nhân cho mọi người sinh sống trên vùng đất giữa Địa Trung Hải và sông Jordan; thừa nhận quyền dân tộc bình đẳng của người Palestine và người Do Thái. Machover sử dụng khái niệm “dân tộc Do Thái” theo nghĩa cộng đồng dân tộc Do Thái-Israel để phân biệt với quan niệm về một “dân tộc Do Thái” mang tính tôn giáo; theo ông, Do Thái giáo trước hết là một tôn giáo. Yêu cầu thứ ba là bảo đảm quyền hồi hương của những người Palestine phải rời bỏ quê hương từ năm 1948.
Cuối những năm 1960, tại London, Machover cùng nhà văn và nhà hoạt động Israel Akiva Orr (mất năm 2013) thành lập “Ủy ban Hành động Cách mạng Israel ở Nước ngoài” (ISRACA). Tổ chức này xây dựng chương trình về một cuộc cách mạng xã hội chủ nghĩa trong khu vực Ả Rập, với mục tiêu tiến tới một nhà nước xã hội chủ nghĩa. Đến nay, Machover vẫn kiên định với quan điểm đó.
Ông cho rằng giải pháp hai nhà nước chỉ là một ảo tưởng, bởi theo ông, chủ nghĩa Phục quốc Do Thái, dù dưới thời Rabin hay Netanyahu, sẽ không bao giờ chấp nhận từ bỏ mục tiêu xây dựng một quốc gia Do Thái trải dài từ Địa Trung Hải đến sông Jordan. Đồng thời, ông cũng nhận định giải pháp một nhà nước không thể thực hiện trong điều kiện của chủ nghĩa tư bản, vì giai cấp công nhân Do Thái tại Israel sẽ không sẵn sàng chấp nhận mô hình này.
Thông qua ISRACA, Machover và các cộng sự thường xuyên cộng tác với Khamsin, tạp chí khi đó được xem là diễn đàn quan trọng nhất của cánh tả về các vấn đề khu vực Ả Rập. Sự hiện diện của họ tại London và Paris tạo điều kiện để đối thoại, hợp tác với cánh tả cấp tiến quốc tế, đồng thời duy trì mối liên hệ chặt chẽ với các lực lượng cánh tả Palestine và Ả Rập. Dù không kỳ vọng một cuộc cách mạng xã hội chủ nghĩa sẽ diễn ra trong tương lai gần, Machover cho rằng những người theo chủ nghĩa Marx vẫn cần tiếp tục đấu tranh để hiện thực hóa chương trình tối thiểu của Matzpen.
Bên cạnh cuộc đời hoạt động chính trị, Machover còn có một cuộc hôn nhân bền chặt. Ông đón sinh nhật lần thứ 90 bên người vợ Ilana, người bạn đời suốt 68 năm. Trong một cuộc phỏng vấn với Eran Torbiner của tờ Matzpen, hai người đã trao nhau những lời bày tỏ tình cảm tuyệt vời nhất khi được hỏi về những người bạn thân nhất của mình. Không chút do dự, ông Moshe trả lời: “Bạn thân nhất của tôi là Ilana.” Bà Ilana đáp lại: “Bạn thân nhất của tôi là Moshe.”
Ở tuổi 90, Moshe Machover vẫn giữ nguyên niềm tin mà ông theo đuổi từ hơn sáu thập kỷ trước: hòa bình bền vững chỉ có thể được xây dựng trên nền tảng bình đẳng về quyền lợi và phẩm giá của cả người Palestine lẫn người Do Thái. Dù nhiều quan điểm của ông vẫn gây tranh cãi và còn xa mới trở thành hiện thực, cuộc đời của Machover cho thấy sự kiên định hiếm có của một trí thức cánh tả không ngừng phản biện ngay chính xã hội mà mình thuộc về. Trong bối cảnh xung đột Israel – Palestine vẫn chưa có hồi kết, tiếng nói của ông tiếp tục là một lời nhắc nhở rằng mọi giải pháp lâu dài đều phải bắt đầu từ việc thừa nhận quyền bình đẳng của tất cả các dân tộc cùng chung sống trên mảnh đất ấy.
Hồ Ngọc Thắng/Nguồn: https://www.jungewelt.de/artikel/527362.antizionismus-gleiche-rechte-f%C3%BCr-alle.html