Trong bối cảnh hội nhập quốc tế và sự phát triển của không gian mạng, vấn đề Công giáo ở Việt Nam tiếp tục bị một số tổ chức, cá nhân thiếu thiện chí lợi dụng để xuyên tạc chính sách tôn giáo của Đảng và Nhà nước, phát tán các luận điệu sai lệch. Việc nhận diện đúng bản chất, phương thức và mục đích của những luận điệu này là cơ sở để có cái nhìn khách quan, toàn diện về đời sống Công giáo ở Việt Nam hiện nay.
Công giáo ở Việt Nam: Những đóng góp không thể phủ nhận
Trải qua quá trình du nhập và phát triển tại Việt Nam, Công giáo đã có nhiều đóng góp quan trọng đối với sự phát triển văn hóa dân tộc cũng như sự nghiệp đấu tranh giải phóng, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Nhiều chức sắc Công giáo tham gia đặt nền móng cho sự hình thành chữ Quốc ngữ, góp phần thúc đẩy giao lưu văn hóa giữa Việt Nam với thế giới, làm phong phú bản sắc văn hóa dân tộc và lan tỏa nhiều giá trị đạo đức tích cực trong đời sống xã hội. Đặc biệt, trong hai cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ, nhiều chức sắc, giáo dân yêu nước đã đồng hành cùng dân tộc, đóng góp thiết thực vào sự nghiệp đấu tranh giải phóng và thống nhất đất nước.
Tuy nhiên, những giá trị và thực tiễn đó lại đang bị một số tổ chức, cá nhân thiếu thiện chí cố tình bóp méo. Trên không gian mạng, nhiều thông tin sai lệch được phát tán nhằm xuyên tạc đời sống Công giáo ở Việt Nam, phủ nhận chính sách bảo đảm quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo của Đảng và Nhà nước. Các luận điệu này thường được ngụy trang dưới danh nghĩa “tự do tôn giáo”, “nhân quyền” hoặc dựa trên những câu chuyện được cắt ghép, phiến diện để tạo nhận thức sai lệch trong dư luận.
Dù cách thức thể hiện ngày càng tinh vi, các luận điệu xuyên tạc vẫn chủ yếu tập trung vào một số nội dung quen thuộc.
Luận điệu “Việt Nam không có tự do tôn giáo” – chiêu bài xuyên tạc lặp đi lặp lại
Đây là luận điệu xuất hiện với tần suất nhiều nhất trong các chiến dịch xuyên tạc về Công giáo ở Việt Nam. Các đối tượng chống phá tập trung phủ nhận chủ trương, đường lối của Đảng và chính sách, pháp luật của Nhà nước về tín ngưỡng, tôn giáo; đồng thời quy kết Đảng Cộng sản Việt Nam theo lập trường “vô thần”, “duy vật biện chứng” nên “bản chất là đàn áp tôn giáo”.
Điển hình, tại “Hội nghị Thượng đỉnh Tự do Tôn giáo Quốc tế năm 2023”, một số cá nhân đã đưa ra những phát biểu cho rằng Việt Nam “kiểm soát, đàn áp tôn giáo”, chỉ cho phép các tổ chức tôn giáo “nằm trong sự kiểm soát của Nhà nước” được hoạt động, đồng thời cáo buộc các tôn giáo ở Việt Nam “không có tự do” và “quyền con người không được tôn trọng”. Những nội dung này tiếp tục được đăng tải, lan truyền trên website của tổ chức BPSOS nhằm tạo dựng hình ảnh sai lệch về tình hình tự do tôn giáo ở Việt Nam.
Không dừng lại ở đó, các đối tượng còn thúc đẩy một luận điệu tinh vi hơn khi cho rằng Nhà nước Việt Nam “lợi dụng chính sách tự do tôn giáo để phục vụ mục đích chính trị”. Theo cách lập luận này, các chính sách quản lý nhà nước về tín ngưỡng, tôn giáo bị cố tình diễn giải thành công cụ kiểm soát các tổ chức tôn giáo, từ đó gán ghép khái niệm “quốc doanh hóa tôn giáo”, cho rằng Nhà nước biến các tổ chức tôn giáo thành một bộ phận của hệ thống chính trị và làm mất tính độc lập của tôn giáo.
Trên cơ sở đó, các đối tượng tiếp tục xuyên tạc vai trò của Ủy ban Đoàn kết Công giáo Việt Nam khi quy kết đây là “công cụ chính trị”, gắn mác “Công giáo quốc doanh” nhằm phủ nhận vai trò tập hợp, vận động đồng bào Công giáo sống “tốt đời, đẹp đạo”, đồng thời kích động sự chia rẽ giữa chức sắc, giáo dân với chính quyền và khối đại đoàn kết toàn dân tộc.
Từ những vụ việc cá biệt đến sự quy chụp có chủ đích
Một thủ đoạn phổ biến của các thế lực thù địch là lợi dụng những vụ việc cá biệt hoặc vi phạm pháp luật của một số cá nhân, tổ chức để quy chụp thành bức tranh chung về đời sống Công giáo ở Việt Nam. Thực chất, đây là cách đánh tráo bản chất sự việc nhằm tạo dựng nhận thức sai lệch rằng Nhà nước Việt Nam “đàn áp Công giáo” hay “vi phạm quyền tự do tôn giáo”.
Mỗi khi các cơ quan chức năng xử lý nghiêm những hành vi lợi dụng danh nghĩa tôn giáo để tuyên truyền ly khai, kích động bạo lực, gây rối trật tự công cộng hoặc thực hiện các hành vi vi phạm pháp luật khác, các đối tượng chống phá lập tức bóp méo vụ việc, quy kết đó là hành động “đàn áp tôn giáo”. Tại “Hội nghị Thượng đỉnh Tự do Tôn giáo Quốc tế năm 2025” diễn ra ngày 4 – 5/2/2025 tại Hoa Kỳ, một số cá nhân tiếp tục đưa ra các cáo buộc cho rằng giáo dân Công giáo ở Việt Nam “bị phân biệt đối xử”, “bị đàn áp”, “bị cưỡng chế đất đai”, “bị bỏ tù vì đòi công lý”… Những nội dung này sau đó được lan truyền trên website của tổ chức BPSOS nhằm tạo dựng hình ảnh sai lệch về tình hình tự do tôn giáo ở Việt Nam.
Cắt ghép thông tin để kích động đối đầu
Song song với việc lợi dụng các vụ việc cá biệt, các đối tượng còn sử dụng thủ đoạn cắt ghép hình ảnh, video hoặc phát ngôn ra khỏi bối cảnh nhằm tạo hiệu ứng tiêu cực trên không gian mạng. Không ít vụ việc diễn ra trong thời gian dài, với nhiều nguyên nhân và diễn biến khác nhau, nhưng chỉ vài chục giây hình ảnh hoặc một phát ngôn riêng lẻ được lựa chọn, chỉnh sửa rồi phát tán kèm theo những tiêu đề mang tính kích động.
Mục đích của thủ đoạn này là tạo tâm lý hoài nghi, khoét sâu sự khác biệt và kích động đối đầu giữa một bộ phận giáo dân với chính quyền địa phương. Đáng chú ý, các thông tin sai lệch thường được khoác lên danh nghĩa “bảo vệ Công giáo”, “đòi công lý cho giáo dân” hoặc “bảo vệ quyền con người”, qua đó khai thác tâm lý bảo vệ đức tin của quần chúng tín đồ. Chính cách thức truyền tải mềm hóa này khiến nhiều người dễ tiếp nhận và chia sẻ khi chưa kiểm chứng đầy đủ.
Dựng lên sự đối lập giữa Công giáo với Đảng và Nhà nước
Nguy hiểm hơn, một số đối tượng còn cố tình xây dựng luận điệu cho rằng Công giáo và Đảng, Nhà nước Việt Nam tồn tại sự đối lập về bản chất. Các khẩu hiệu như “Công giáo không đội trời chung với chủ nghĩa xã hội” hay “Công giáo không thể đồng hành với Đảng” liên tục được lặp lại trên các trang mạng chống phá nhằm gieo rắc nhận thức sai lệch trong một bộ phận giáo dân.
Thông qua các bài viết, video và phát ngôn mang tính kích động, các đối tượng tìm cách tạo cảm giác rằng người Công giáo luôn “bị phân biệt đối xử”, “không được tôn trọng” hoặc “thường xuyên mâu thuẫn với chính quyền”. Thực chất, đây là thủ đoạn nhằm chia rẽ khối đại đoàn kết toàn dân tộc, làm suy giảm niềm tin của đồng bào Công giáo đối với chính quyền và chính sách của Đảng, Nhà nước.
Phủ nhận những đóng góp của Công giáo đối với đất nước
Cùng với việc xuyên tạc chính sách tôn giáo, các thế lực thù địch còn cố tình phủ nhận hoặc bóp méo những đóng góp của Công giáo đối với sự phát triển của đất nước. Trong khi thực tiễn cho thấy các tổ chức và tín đồ Công giáo tích cực tham gia hoạt động an sinh xã hội, từ thiện nhân đạo, chăm lo người yếu thế, bảo vệ môi trường, xây dựng nông thôn mới và nhiều phong trào thi đua yêu nước, thì các đối tượng chống phá lại cố tình phớt lờ hoặc diễn giải những hoạt động này theo hướng tiêu cực.
Thậm chí, nhiều hoạt động bác ái như cứu trợ đồng bào vùng thiên tai, xây dựng nhà tình nghĩa hay tham gia bảo vệ môi trường bị xuyên tạc thành những hoạt động “mang tính trình diễn”, “phục vụ mục đích chính trị” hoặc “chiều lòng chính quyền”. Cách lập luận này không chỉ phủ nhận tinh thần bác ái, yêu nước của đồng bào Công giáo mà còn nhằm gieo rắc sự hoài nghi, làm suy giảm niềm tin xã hội và chia rẽ khối đại đoàn kết dân tộc.
Khi Công giáo bị kéo vào những đường ranh chia rẽ
Không chỉ xuyên tạc mối quan hệ giữa Công giáo với Đảng và Nhà nước, các thế lực thù địch còn tìm mọi cách khoét sâu, tạo ra sự chia rẽ giữa Công giáo với các tôn giáo khác, cũng như giữa người theo Công giáo với những người không theo tôn giáo. Mục tiêu cuối cùng là phá vỡ khối đại đoàn kết toàn dân tộc, làm suy giảm niềm tin và sự đồng thuận trong xã hội.
Một trong những luận điệu được sử dụng nhiều nhất là cáo buộc Nhà nước Việt Nam “thiên vị tôn giáo”, “lấy tôn giáo này đối trọng với tôn giáo khác”. Mỗi khi một tôn giáo được tạo điều kiện tổ chức sự kiện lớn hoặc được hỗ trợ theo quy định của pháp luật, các đối tượng lập tức xuyên tạc rằng Nhà nước “ưu ái” tôn giáo này và “chèn ép” tôn giáo khác. Chẳng hạn, không ít thông tin trên mạng xã hội cố tình gán ghép rằng Đảng và Nhà nước “ưu ái Phật giáo hơn Công giáo”. Ngược lại, nếu trong quá trình hoạt động của Công giáo phát sinh những khó khăn hoặc vụ việc cần xử lý theo quy định pháp luật, chúng lập tức quy kết đó là biểu hiện của sự “đàn áp”, “phân biệt đối xử”, thậm chí kích động dư luận cho rằng Công giáo đang bị các tôn giáo khác “chèn ép” dưới sự “hậu thuẫn” của chính quyền.
Không dừng lại ở đó, các đối tượng chống phá còn tìm cách khoét sâu những vấn đề phát sinh trong nội bộ Công giáo. Từ những khác biệt về quan điểm, tranh chấp quyền lợi, tài sản hoặc mối quan hệ giữa giáo dân với một số chức sắc, chức việc, chúng cố tình thổi phồng thành những mâu thuẫn gay gắt, từ đó phát tán các thông tin mang tính chia rẽ, kích động hình thành các phe nhóm đối lập. Mục đích là làm suy giảm sự đồng thuận, ảnh hưởng đến sự đoàn kết và vai trò tích cực của Công giáo trong đời sống xã hội.
Song song với đó, các đối tượng còn gieo rắc định kiến giữa người theo Công giáo với người không theo tôn giáo. Một mặt, chúng xuyên tạc rằng những người không theo tôn giáo, đặc biệt là cán bộ, đảng viên, đều mang tư tưởng “vô thần cực đoan”, có thái độ kỳ thị hoặc tìm cách hạn chế quyền tự do tín ngưỡng của người Công giáo. Mặt khác, chúng lại gán cho người Công giáo những định kiến như “bảo thủ”, “khó hòa nhập”, từ đó nuôi dưỡng tâm lý đối lập và làm gia tăng khoảng cách trong cộng đồng.
Thủ đoạn tuyên truyền ngày càng tinh vi trên không gian mạng
Để lan truyền các luận điệu nêu trên, các thế lực thù địch triển khai nhiều phương thức tuyên truyền có tính hệ thống. Một trong những thủ đoạn thường được sử dụng là khai thác, trích dẫn có chọn lọc hoặc diễn giải theo hướng phiến diện các báo cáo của một số tổ chức quốc tế và tổ chức phi chính phủ có định kiến về tình hình nhân quyền, tự do tôn giáo ở Việt Nam. Những tài liệu này thường dựa trên nguồn tin một chiều, thiếu kiểm chứng hoặc lấy thông tin từ các đối tượng chống đối để đưa ra những nhận định thiếu khách quan.
Trong bối cảnh truyền thông số phát triển mạnh mẽ, các nền tảng mạng xã hội như Facebook, TikTok, YouTube, Instagram hay X trở thành kênh phát tán thông tin sai lệch với tốc độ rất nhanh. Nhiều hình ảnh, video và bài viết được cắt ghép, dàn dựng hoặc chỉnh sửa nhằm bóp méo bản chất sự việc trước khi lan truyền rộng rãi trên không gian mạng.
Bên cạnh đó, các đối tượng còn xây dựng hệ thống trang web, tài khoản, hội nhóm và diễn đàn với nhiều hình thức hoạt động khác nhau. Có những diễn đàn công khai chống đối Đảng và Nhà nước; có những tài khoản ẩn danh núp bóng các khẩu hiệu như “bảo vệ dân chủ”, “nhân quyền”, “tự do tôn giáo”; cũng có những hội nhóm hoạt động kín, chuyên thu thập, sản xuất và phát tán thông tin sai sự thật về các vấn đề dân tộc, tôn giáo nhằm kích động dư luận, chia rẽ khối đại đoàn kết toàn dân tộc và chống phá Nhà nước.
Những luận điệu xuyên tạc về Công giáo ở Việt Nam, hay lợi dụng Công giáo để chống phá Đảng và Nhà nước, dù được ngụy trang dưới nhiều hình thức như “tự do tôn giáo”, “nhân quyền” hay “góp ý xã hội”, đều không làm thay đổi bản chất là gieo rắc hoài nghi, kích động chia rẽ khối đại đoàn kết toàn dân tộc và làm sai lệch hình ảnh Việt Nam trên trường quốc tế.
Tuy nhiên, mọi sự xuyên tạc đều không thể phủ nhận thực tiễn khách quan của đời sống tôn giáo ở Việt Nam. Quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo luôn được tôn trọng, bảo đảm theo quy định của pháp luật và được thể hiện sinh động trong đời sống hằng ngày của đồng bào có đạo. Chính thực tiễn là minh chứng khách quan, có sức thuyết phục nhất để bác bỏ những thông tin sai lệch và các luận điệu xuyên tạc.
ThS Nhữ Văn Duy, ThS Nguyễn Trung Kiên/Trường Đại học An ninh nhân dân
Tài liệu trích dẫn:
Ủy ban Tự do Tôn giáo Quốc tế Hoa Kỳ (2026), Annual Report of the U.S. Commission on International Religious Freedom 2026. Washington, DC: USCIRF.
Tuệ Thiên – Bình Nguyên (2025), Hội nghị thượng đỉnh và những cáo buộc sai sự thật về tình hình tự do tín ngưỡng, tôn giáo tại Việt Nam, http://cand.vn/hoi-nghi-thuong-dinh-va-nhung-cao-buoc-sai-su-that-ve-tinh-hinh-tu-do-tin-nguong-ton-giao-tai-viet-nam-post758603.html.