Ngày 21/9/2026, tờ Thế Giới Trẻ (Đức) đăng bài viết của nhà báo Igor Kusar với tiêu đề “Nhật Bản – Nói không với chính sách chiến tranh”, phản ánh cuộc biểu tình vì hòa bình tại Tokyo với sự tham gia của khoảng 15.000 người. Diễn ra nhân kỷ niệm 11 năm ngày ban hành luật về “tự vệ tập thể”, cuộc xuống đường cho thấy những tranh luận và lo ngại trong xã hội Nhật Bản xung quanh việc mở rộng quyền thực hiện quyền tự vệ tập thể và định hướng chính sách an ninh, quốc phòng của đất nước.
Hàng nghìn người đã tập trung tại nhiều địa điểm ở Nhật Bản để phản đối việc chính phủ tăng cường quân sự. Tại Tokyo, người biểu tình tham gia cuộc tuần hành “Hành động lần thứ 19” lần thứ 130, diễn ra hằng tháng trước tòa nhà Quốc hội Nhật Bản. Các hoạt động tương tự cũng được tổ chức tại nhiều địa phương trên cả nước.
Ngày 19/9/2015, Thượng viện Nhật Bản thông qua các đạo luật an ninh gây tranh cãi. Dựa trên khái niệm “tự vệ tập thể” mới, các đạo luật cho phép Nhật Bản cung cấp hỗ trợ quân sự cho các quốc gia đồng minh trong trường hợp sự tồn vong của chính Nhật Bản bị đe dọa.
Phong trào hòa bình cho rằng cách diễn đạt trong các đạo luật để lại nhiều khoảng trống trong cách hiểu và có thể mở đường cho việc mở rộng vai trò quân sự của Nhật Bản. Những người phản đối khi đó cáo buộc chính quyền của Thủ tướng Shinzo Abe đi ngược lại hình ảnh Nhật Bản là một “quốc gia hòa bình”, được xác lập sau khi Hiến pháp Hòa bình có hiệu lực năm 1947.
Tranh cãi xung quanh các đạo luật an ninh đã tạo ra cuộc đối đầu sâu sắc giữa các lực lượng tiến bộ và bảo thủ. Đỉnh điểm là ngày 30/8/2015, khi khoảng 120.000 người tập trung quanh tòa nhà Quốc hội để phản đối các dự luật an ninh.
Sau giai đoạn đó, tình hình chính trị – xã hội tại Nhật Bản dần lắng xuống và một bộ phận người dân dường như chấp nhận hiện trạng. Tuy nhiên, các tổ chức hòa bình vẫn tiếp tục phản đối điều mà họ cho là quá trình tái quân sự hóa âm thầm của đất nước, thông qua nhiều hình thức khác nhau. Các cuộc biểu tình được tổ chức vào ngày 19 hằng tháng tại khu vực trung tâm chính trị ở Tokyo trở thành một trong những hoạt động tiêu biểu của phong trào.
Trong những giai đoạn chính trị ít biến động, số người tham gia đôi khi giảm xuống còn khoảng 1.000. Tuy nhiên, việc Takaichi Sanae, người được Shinzo Abe hậu thuẫn, nhậm chức vào tháng 10 năm ngoái đã làm gia tăng những lo ngại trong phong trào hòa bình về nguy cơ xung đột. Quyết định của bà vào tháng 3 về việc đẩy nhanh lộ trình tăng chi tiêu quốc phòng từ mức 1% lên 2% GDP thêm hai năm càng củng cố những quan ngại này.
Hôm thứ Bảy, khoảng 15.000 người đã tập trung trước tòa nhà Quốc hội để phản đối chính sách trên. Trên toàn quốc, khoảng 250 sự kiện được tổ chức, trong đó một số hoạt động gắn với Ngày Quốc tế Hòa bình 21/9.
Các cuộc biểu tình cũng diễn ra tại nhiều địa điểm khác. Ngày 12/9, khoảng 100 người tập trung trước ga Sakuragicho ở Yokohama, giương cao những biểu ngữ tự làm và hô vang các khẩu hiệu như “Không chiến tranh”, “Không kaiken” (phản đối sửa đổi hiến pháp), “Không chủ nghĩa phát xít” và “Dare no tame no seiji?” (“Chính trị dành cho ai?”).
Trao đổi với tờ Thế Giới Trẻ, một phụ nữ trẻ tham gia biểu tình cho rằng chính quyền của Takaichi chưa đáp ứng được những lợi ích của người dân. Bà cũng bày tỏ quan điểm phản đối liên minh Nhật – Mỹ và cho rằng nền chính trị Nhật Bản đã suy giảm trong nhiều năm qua.
Một phụ nữ khác phát tờ rơi tại cuộc biểu tình cho rằng các hoạt động phản đối đang nhận được ít sự chú ý của truyền thông. Theo bà, áp lực từ chính quyền đối với báo chí ngày càng gia tăng. Người phụ nữ này đồng thời cho rằng thái độ ngày càng hòa giải của một bộ phận người Nhật có liên quan đến giáo dục thế hệ trẻ và việc kiến thức về lịch sử Nhật Bản thế kỷ XX bị suy giảm.
Tuy nhiên, những tiếng nói trên hiện không đại diện cho đa số người dân Nhật Bản. Tỷ lệ ủng hộ bà Takaichi vẫn ở mức cao. Bà được một bộ phận người dân đánh giá là một nhà lãnh đạo cần cù, hiệu quả, đồng thời khác biệt với những người tiền nhiệm. Quan điểm về một “nước Nhật Bản hùng mạnh” của bà cũng nhận được sự đồng tình từ những người hoài niệm về một vai trò quốc gia mạnh mẽ hơn.
Đối với một bộ phận người Nhật, việc bà Takaichi cam kết củng cố liên minh với Mỹ mang lại cảm giác an toàn. Phong cách giao tiếp trực tiếp trên internet cũng được xem là một nét mới, giúp bà xây dựng hình ảnh một nhân vật đối lập với các cấu trúc quan liêu truyền thống.
Trong khi đó, các lực lượng đối lập cảnh báo về những hệ quả lâu dài của xu hướng dân túy mới, song những quan điểm này hiện chỉ tiếp cận được một bộ phận dân chúng. Bài viết cũng cho rằng bà Takaichi chưa đưa ra một kế hoạch tổng thể, trong khi mục tiêu chính trị trước mắt của bà là giành chiến thắng trong cuộc bầu cử lãnh đạo Đảng Dân chủ Tự do vào mùa thu năm 2027.
Những cuộc xuống đường diễn ra trên khắp Nhật Bản cho thấy vấn đề an ninh, quốc phòng và định hướng của đất nước sau 11 năm ban hành các đạo luật về “tự vệ tập thể” vẫn là chủ đề gây tranh luận trong xã hội. Dù phong trào phản đối chính sách quân sự hóa chưa đại diện cho quan điểm của đa số người dân, việc hàng nghìn người tiếp tục tập trung biểu tình cho thấy những quan ngại về nguy cơ xung đột và việc thay đổi vai trò an ninh của Nhật Bản vẫn chưa lắng xuống. Trong bối cảnh chính phủ tiếp tục thúc đẩy tăng cường năng lực quốc phòng và củng cố liên minh với Mỹ, cuộc tranh luận về hình ảnh một “quốc gia hòa bình” và vai trò của Nhật Bản trong môi trường an ninh khu vực được dự báo sẽ tiếp tục là vấn đề đáng chú ý trong đời sống chính trị – xã hội nước này.
Hồ Ngọc Thắng/Nguồn: https://www.jungewelt.de/artikel/530122.japan-nein-zur-kriegspolitik.html