Ngày 23/2/2026, Ngoại trưởng của 19 quốc gia, trong đó có Thổ Nhĩ Kỳ, Qatar, Pháp, Brazil, Saudi Arabia và Ai Cập, đã ra tuyên bố chung lên án các động thái gần đây của Israel nhằm mở rộng quyền kiểm soát tại Bờ Tây bị chiếm đóng. Các nước cho rằng đây là hành vi “sáp nhập trên thực tế”, đe dọa nghiêm trọng triển vọng thành lập Nhà nước Palestine và việc triển khai giải pháp hai nhà nước.
Tuyên bố chung nêu rõ kế hoạch của Israel về việc triển khai đăng ký đất đai tại Khu vực C ở Bờ Tây, khu vực chiếm khoảng 60% diện tích lãnh thổ này theo các thỏa thuận Oslo – có thể dẫn đến nguy cơ tịch thu đất của những người Palestine không đủ giấy tờ chứng minh quyền sở hữu theo hệ thống pháp lý do Israel áp dụng. Theo tổ chức giám sát định cư Peace Now, kế hoạch được ký ngày 15/2 và dự kiến triển khai trên toàn bộ Khu vực C, nơi phần lớn đang nằm dưới sự kiểm soát quân sự và hành chính của Israel. Giới quan sát lo ngại quá trình đăng ký này có thể tạo cơ sở pháp lý để chuyển đổi quyền sử dụng đất và mở đường cho việc mở rộng các khu định cư Do Thái.
Các nước ký tên nhận định những thay đổi nêu trên, bao gồm việc tái phân loại đất của người Palestine thành “đất nhà nước” của Israel, không chỉ làm gia tăng căng thẳng trên thực địa mà còn thúc đẩy hoạt động định cư vốn bị cộng đồng quốc tế coi là trái với luật pháp quốc tế. Tuyên bố nhấn mạnh việc tăng cường quản lý hành chính và pháp lý của Israel tại Khu vực C là “hành động có chủ ý và trực tiếp nhằm phá hoại tính khả thi của Nhà nước Palestine và cản trở việc thực thi giải pháp hai nhà nước”, khuôn khổ được cộng đồng quốc tế ủng hộ trong nhiều thập kỷ qua nhằm giải quyết xung đột Israel–Palestine.
Văn bản cũng bác bỏ mọi biện pháp làm thay đổi cấu trúc nhân khẩu, tính chất và quy chế của các vùng lãnh thổ Palestine bị chiếm đóng từ năm 1967, bao gồm Đông Jerusalem. Các bên ký kết kêu gọi Israel chấm dứt các hành vi bạo lực của người định cư nhằm vào người Palestine, đồng thời cam kết thúc đẩy các bước đi cụ thể, phù hợp với luật pháp quốc tế, để ngăn chặn việc mở rộng khu định cư và các chính sách cưỡng ép di dời có thể làm trầm trọng thêm tình hình nhân đạo tại khu vực.
Theo ý kiến tư vấn năm 2024 của Tòa án Công lý Quốc tế (ICJ), sự hiện diện kéo dài của Israel tại các vùng lãnh thổ Palestine bị chiếm đóng bị coi là không phù hợp với luật pháp quốc tế và làm dấy lên nghĩa vụ của các quốc gia trong việc không công nhận hay hỗ trợ tình trạng này. Trước đó, nhiều nghị quyết của Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc cũng khẳng định các khu định cư của Israel tại Bờ Tây không có giá trị pháp lý và vi phạm luật pháp quốc tế.
Hiện có khoảng 500.000 người Israel sinh sống tại hơn 300 khu định cư và tiền đồn ở Bờ Tây. Trong những năm gần đây, Chính phủ Israel đương nhiệm đã đẩy nhanh tiến độ phê duyệt và mở rộng các dự án định cư mới, làm gia tăng lo ngại về nguy cơ leo thang căng thẳng và thu hẹp không gian cho các nỗ lực nối lại đàm phán hòa bình giữa hai bên.
Tổng Thư ký Antonio Guterres gần đây cảnh báo rằng kế hoạch đăng ký đất đai tại Khu vực C ở Bờ Tây có thể dẫn đến việc tước đoạt tài sản của người Palestine và làm gia tăng quyền kiểm soát đất đai của Israel tại Bờ Tây bị chiếm đóng. Ông nhấn mạnh những biện pháp đơn phương như vậy không chỉ làm gia tăng căng thẳng trên thực địa mà còn đi ngược lại các nỗ lực quốc tế nhằm khôi phục tiến trình hòa bình dựa trên giải pháp hai nhà nước.
Bên cạnh đó, các quốc gia ký tuyên bố chung cũng kêu gọi Israel giải ngân ngay các khoản thuế còn giữ lại của Chính quyền Palestine theo Nghị định thư Paris năm 1994 – cơ chế kinh tế điều chỉnh quan hệ tài chính giữa hai bên. Theo các nước này, việc chậm chuyển giao nguồn thu thuế đã làm trầm trọng thêm cuộc khủng hoảng tài chính của Chính quyền Palestine, ảnh hưởng đến khả năng chi trả lương cho công chức và duy trì các dịch vụ công thiết yếu.
Tuyên bố cũng nhấn mạnh sự cần thiết phải duy trì nguyên trạng lịch sử và pháp lý tại Jerusalem và các địa điểm linh thiêng, đặc biệt trong tháng lễ Ramadan, thời điểm nhạy cảm thường tiềm ẩn nguy cơ leo thang căng thẳng. Các bên kêu gọi tất cả các bên liên quan kiềm chế, tránh những hành động hoặc phát ngôn có thể kích động bạo lực, đồng thời tôn trọng các thỏa thuận và nghĩa vụ theo luật pháp quốc tế nhằm bảo đảm ổn định và an ninh khu vực.
Trong bối cảnh căng thẳng tiếp tục gia tăng tại Bờ Tây và Đông Jerusalem, tuyên bố chung của 19 quốc gia cùng những cảnh báo từ Liên hợp quốc cho thấy quan ngại ngày càng sâu sắc của cộng đồng quốc tế trước các động thái có thể làm thay đổi hiện trạng trên thực địa. Các bên nhấn mạnh rằng mọi hành động đơn phương, bao gồm mở rộng định cư, tái phân loại đất đai hay trì hoãn chuyển giao nguồn thu tài chính, đều có nguy cơ làm suy yếu lòng tin và thu hẹp triển vọng nối lại đàm phán.
Các nước ký kết khẳng định cam kết đối với luật pháp quốc tế và giải pháp hai nhà nước, coi đây là con đường khả thi duy nhất nhằm đạt được hòa bình công bằng, lâu dài giữa Israel và Palestine. Đồng thời, họ kêu gọi các bên kiềm chế, tôn trọng các nghĩa vụ quốc tế và tạo điều kiện cho các nỗ lực ngoại giao nhằm ổn định tình hình, đặc biệt trong các thời điểm nhạy cảm về tôn giáo và chính trị.
Thế Nguyễn