Phá

ĐNA -

Ngày 14/11/2026, báo Thế Giới Trẻ (Đức) đăng bài phân tích của nhà báo Raphaël Schmeller về quan điểm cải cách thể chế của chính trị gia cánh tả Pháp Jean-Luc Mélenchon. Với lập luận chủ quyền nhân dân là vĩnh viễn, ông Mélenchon chủ trương thiết lập nền Cộng hòa thứ Sáu nhằm dân chủ hóa căn bản hệ thống chính trị Pháp, hạn chế quyền lực tổng thống và tái phân bổ quyền lực theo hướng đề cao vai trò của người dân.

1794715378582_857069703372960417_857069703372960417_5c753526c8c3f71b40a7bd4e5502391c.jpg — Jean-Luc Mélenchon giữa đám đông sinh viên biểu tình ngày 13/10/2026, tại Paris Nguồn ảnh: MAXPPP/IMAGO

Jean-Luc Mélenchon, lãnh đạo phong trào cánh tả La France insoumise (LFI – Nước Pháp bất khuất), đang nổi lên như một nhân tố đáng chú ý trên chính trường Pháp trước cuộc bầu cử tổng thống năm 2027. Theo các số liệu thăm dò được bài viết dẫn lại, tỷ lệ ủng hộ ông có thể đạt 21%, mở ra khả năng cạnh tranh suất vào vòng hai với Marine Le Pen. Đà gia tăng ảnh hưởng của Mélenchon còn được thúc đẩy bởi làn sóng biểu tình xã hội kéo dài nhiều tuần, vốn nhận được sự ủng hộ của LFI ngay từ khi bùng phát.

Giới chính trị và kinh tế Pháp cũng đang chuẩn bị cho khả năng đối đầu giữa Mélenchon và Marine Le Pen. Những lực lượng có ảnh hưởng lâu nay vẫn giữ khoảng cách với đảng Tập hợp Quốc gia (RN) theo đường lối cực hữu nay bắt đầu công khai bày tỏ quan điểm rằng, nếu phải lựa chọn, họ thà chấp nhận Le Pen hơn Mélenchon. Báo Le Monde mô tả sự chuyển dịch này là bước thay đổi từ lập trường “ni-ni” (không bên nào) sang “tout sauf Mélenchon” (bất kỳ ai, miễn không phải Mélenchon). Theo cách nhìn của tác giả, sự thay đổi thái độ đó phản ánh mức độ mà giới quyền lực Pháp bắt đầu coi Mélenchon là một đối thủ chính trị có khả năng cạnh tranh thực sự.

Tuy nhiên, trước những sức ép đòi điều chỉnh lập trường, Mélenchon vẫn kiên định với chương trình cải cách sâu rộng. Phát biểu trước khoảng 20.000 người tại Le Bourget ngày 7/11, ông cho biết từng được khuyên nên “pha loãng rượu”, hàm ý tiết chế những quan điểm cấp tiến để mở rộng sự ủng hộ. Mélenchon bác bỏ cách tiếp cận này, cho rằng sự ôn hòa mang tính chiến thuật không những khó thuyết phục cử tri mà còn có nguy cơ khiến những người ủng hộ thất vọng. Thay vào đó, ông đưa ra thông điệp: “Il faut tout changer” – “Phải thay đổi tất cả”.

Lập trường của Mélenchon không dừng ở những điều chỉnh chính sách trong khuôn khổ hiện hành mà hướng tới thay đổi căn bản mô hình phát triển và tổ chức quyền lực tại Pháp. Tự xác định là người chống chủ nghĩa tư bản, ông đề xuất một “cuộc cách mạng công dân” nhằm xây dựng mô hình xã hội khác với trật tự hiện tại. Những cam kết như hạ tuổi nghỉ hưu xuống 60, kiểm soát giá cả và áp dụng thuế tài sản mới chỉ là bước khởi đầu. Về kinh tế, Mélenchon chủ trương tăng cường vai trò kế hoạch hóa của nhà nước, định hướng hoạt động sản xuất và đầu tư theo nhu cầu xã hội thay vì ưu tiên lợi ích của tư bản.

Song song với cải cách kinh tế – xã hội, LFI còn đề xuất tái cấu trúc sâu rộng các thiết chế thực thi pháp luật, truyền thông và tư pháp. Trong đó, cơ chế giám sát cảnh sát sẽ được đặt dưới sự kiểm soát độc lập; các đơn vị BAC và BRAV-M, vốn gây tranh cãi về việc sử dụng vũ lực trong phong trào “Áo vàng” và những cuộc biểu tình gần đây, sẽ bị giải thể. Đối với lĩnh vực truyền thông, LFI chủ trương siết chặt các quy định chống tập trung sở hữu nhằm hạn chế ảnh hưởng của các tỷ phú đối với hệ thống báo chí. Những đề xuất này cho thấy tham vọng cải cách của Mélenchon không chỉ giới hạn ở chính sách phân phối kinh tế mà còn hướng tới thay đổi cấu trúc quyền lực trong xã hội Pháp.

Tuy nhiên, trọng tâm trong chương trình cải cách của Mélenchon là thiết lập nền Cộng hòa thứ Sáu, thay thế mô hình Cộng hòa thứ Năm được hình thành dưới thời Charles de Gaulle năm 1958. Mélenchon chỉ trích thể chế hiện hành là một “chế độ quân chủ tổng thống”, trong đó quyền lực tập trung quá lớn vào nguyên thủ quốc gia, trong khi vai trò của Quốc hội bị hạn chế. Đặc biệt, Điều 49.3 của Hiến pháp cho phép chính phủ thông qua dự luật mà không cần Quốc hội bỏ phiếu, trừ khi một kiến nghị bất tín nhiệm được thông qua. Cơ chế này từng được sử dụng để thúc đẩy cải cách lương hưu năm 2023, bất chấp làn sóng phản đối trên toàn quốc. Theo Mélenchon, thực tiễn điều hành dưới thời Tổng thống Emmanuel Macron càng bộc lộ những bất cập của mô hình quyền lực hiện hành và cho thấy sự cần thiết phải cải cách thể chế một cách căn bản.

Để hiện thực hóa mục tiêu này, Mélenchon đề xuất thành lập một hội đồng lập hiến với thành viên được lựa chọn thông qua kết hợp bầu cử và bốc thăm. Hội đồng sẽ chịu trách nhiệm soạn thảo hiến pháp mới, trước khi văn kiện được đưa ra trưng cầu dân ý để người dân quyết định. Thay vì tự xác lập toàn bộ khuôn khổ của nền Cộng hòa thứ Sáu, Mélenchon chủ trương trao quyền quyết định mô hình thể chế tương lai cho công dân. Định hướng xuyên suốt là phân bổ lại quyền lực, giảm vai trò chi phối của tổng thống và giới tinh hoa chính trị, đồng thời tăng cường quyền giám sát, tham gia và quyết định trực tiếp của người dân.

Theo định hướng đó, nước Pháp sẽ chuyển sang mô hình đề cao vai trò của nghị viện, áp dụng cơ chế bầu cử Quốc hội theo tỷ lệ và bãi bỏ Điều 49.3. Đáng chú ý, công dân sẽ được trao quyền khởi xướng trưng cầu dân ý để thông qua hoặc bãi bỏ luật, đề xuất sửa đổi hiến pháp, cũng như yêu cầu bãi nhiệm các quan chức dân cử, kể cả tổng thống, trước khi kết thúc nhiệm kỳ. Các hội đồng công dân sẽ được thể chế hóa, có quyền trực tiếp trình kiến nghị lên Quốc hội; những sửa đổi hiến pháp và các hiệp ước mới của Liên minh châu Âu (EU) cũng sẽ được đưa ra để người dân biểu quyết.

Mélenchon gọi nguyên tắc xuyên suốt của mô hình này là “chủ quyền nhân dân vĩnh viễn”, theo đó quyền lực của người dân không chỉ được thực hiện thông qua các kỳ bầu cử tổng thống 5 năm một lần, mà phải được bảo đảm bằng những cơ chế tham gia và kiểm soát quyền lực thường xuyên. Đây cũng là điểm cốt lõi trong chủ trương cải cách thể chế của ông: chuyển từ nền dân chủ chủ yếu dựa trên cơ chế đại diện sang mô hình kết hợp dân chủ đại diện với dân chủ trực tiếp, trong đó người dân có vai trò chủ động hơn đối với quá trình hoạch định chính sách và vận hành quyền lực nhà nước.

Tư tưởng cải cách thể chế của Mélenchon chịu ảnh hưởng đáng kể từ những biến chuyển chính trị tại Mỹ Latinh, đặc biệt là Venezuela, Bolivia và Ecuador, những quốc gia mà ông đã theo dõi trong nhiều thập kỷ. Các tiến trình xây dựng hiến pháp mới tại khu vực này trở thành nguồn tham khảo quan trọng cho quan niệm về “cuộc cách mạng công dân” của ông. Theo đó, việc thiết lập những quy tắc chính trị mới không chỉ nhằm mở rộng quyền tham gia của người dân, mà còn tạo cơ sở để thay đổi mô hình kinh tế tân tự do và giảm sự phụ thuộc vào Mỹ.

Quan điểm này gắn liền với quá trình chuyển biến tư tưởng chính trị của Mélenchon. Xuất thân từ Đảng Xã hội Pháp (PS), từng đảm nhiệm cương vị thượng nghị sĩ và bộ trưởng, ông đã trực tiếp chứng kiến bước ngoặt chính sách năm 1983 dưới thời Tổng thống François Mitterrand, khi chính phủ cánh tả từ bỏ định hướng cải cách ban đầu để chuyển sang chính sách kinh tế thắt lưng buộc bụng. Trải nghiệm đó được xem là một trong những yếu tố định hình lập trường chính trị ngày càng cấp tiến của Mélenchon, trái với xu hướng ôn hòa hóa thường thấy ở nhiều chính trị gia cùng thế hệ.

Từ kinh nghiệm lịch sử này, Mélenchon đặc biệt nhấn mạnh nguy cơ các chính phủ cánh tả phải điều chỉnh hoặc từ bỏ cam kết tranh cử sau khi lên nắm quyền, do sức ép từ những cấu trúc quyền lực kinh tế và chính trị hiện hữu. Vì vậy, ông không coi việc giành chiến thắng bầu cử là điều kiện đủ để thực hiện chương trình cải cách. Trong bài phát biểu tại Le Bourget, Mélenchon đề cập đến những “cuộc huy động trong tương lai” nhằm duy trì động lực thúc đẩy thay đổi, đồng thời khẳng định LFI sẽ tiếp tục đồng hành cùng các phong trào biểu tình “hôm nay và ngày mai trên đường phố”.

Cốt lõi trong cách tiếp cận của Mélenchon là sự kết hợp giữa giành quyền lực thông qua bầu cử và duy trì sức ép xã hội từ bên ngoài các thiết chế nhà nước. Theo lập luận này, một chính phủ cánh tả muốn thực hiện chương trình cải cách đi ngược lợi ích của các nhóm tư bản, những tập đoàn truyền thông lớn và các cấu trúc quyền lực hiện hữu cần tiếp tục dựa vào sự tham gia, giám sát và huy động của người dân ngay cả sau khi lên nắm quyền. Sức ép xã hội, vì thế, không chỉ nhằm hỗ trợ chính phủ thực hiện cam kết, mà còn đóng vai trò kiểm soát, kể cả khi chính phủ đó có nguy cơ đi chệch khỏi chương trình cải cách đã đề ra.

Nhìn tổng thể, chương trình chính trị của Mélenchon không chỉ hướng tới thay đổi chính sách kinh tế – xã hội mà còn đặt mục tiêu cải tổ căn bản cấu trúc quyền lực tại Pháp. Trong đó, việc thiết lập nền Cộng hòa thứ Sáu là trọng tâm, với định hướng hạn chế quyền lực tổng thống, tăng cường vai trò của nghị viện và mở rộng quyền tham gia trực tiếp của công dân. Tuy nhiên, triển vọng hiện thực hóa chương trình này không chỉ phụ thuộc vào kết quả bầu cử năm 2027, mà còn gắn với khả năng vượt qua những rào cản thể chế, sức ép từ các nhóm lợi ích và duy trì sự ủng hộ của các phong trào xã hội. Từ kinh nghiệm lịch sử của cánh tả Pháp và ảnh hưởng của các tiến trình cải cách tại Mỹ Latinh, Mélenchon nhấn mạnh rằng chiến thắng bầu cử chỉ là bước khởi đầu, còn sự tham gia và giám sát thường xuyên của người dân mới là điều kiện để duy trì động lực thay đổi. Đây cũng là nội hàm cốt lõi của nguyên tắc “chủ quyền nhân dân vĩnh viễn” mà ông theo đuổi.

Hồ Ngọc Thắng/Nguồn: https://www.jungewelt.de/artikel/533375.frankreich-m%C3%A9lenchons-permanente-volkssouver%C3%A4nit%C3%A4t.html