Đúng 241 năm trước, vào đêm 19 rạng sáng 20/01/1785, trên khúc sông Rạch Gầm – Xoài Mút (thuộc hệ thống sông Tiền), một trận thủy chiến lịch sử đã diễn ra, làm rạng danh dân tộc Việt Nam. Dưới sự chỉ huy trực tiếp của anh hùng Nguyễn Huệ, quân Tây Sơn đã đánh tan gần như toàn bộ đạo quân xâm lược Xiêm do Nguyễn Ánh cầu viện, bảo vệ vững chắc miền Nam Đại Việt và để lại dấu ấn chói lọi trong lịch sử quân sự Đông Nam Á cuối thế kỷ XVIII.
(tranh minh họa)
Bối cảnh lịch sử: Âm mưu xâm lược và thách thức đối với chủ quyền
Nửa sau thế kỷ XVIII, Đại Việt lâm vào tình trạng phân liệt, chính quyền họ Nguyễn ở Đàng Trong ngày càng suy yếu. Lợi dụng thời cơ, Xiêm La nuôi tham vọng bành trướng sang phía Đông, từng bước can thiệp sâu vào nội tình Đại Việt. Lấy danh nghĩa đưa Nguyễn Ánh (Ong Chiang Su) trở lại nắm quyền, Xiêm huy động một lực lượng hùng hậu với hàng chục nghìn binh lính và hàng trăm chiến thuyền, theo đường thủy tiến vào vùng Tây Nam Bộ.
Thực chất, đây là hành động xâm lược công khai. Quân Xiêm đi đến đâu cũng cướp phá, giết chóc, gây đau thương cho người dân Nam Bộ. Nguy cơ mất chủ quyền ở phương Nam trở nên cận kề, đặt phong trào Tây Sơn trước thử thách sinh tử và đẩy vận mệnh dân tộc vào thời khắc quyết định.
Nguyễn Huệ: Bản lĩnh lãnh đạo và tầm nhìn quân sự
Trước hiểm họa xâm lăng, Nguyễn Huệ đích thân tiến vào Nam, trực tiếp nắm quyền chỉ huy mặt trận. Thay vì vội vàng xuất quân, ông dành thời gian khảo sát kỹ lưỡng địa hình, nắm rõ quy luật thủy văn sông Tiền và nghiên cứu sâu đặc điểm tác chiến lẫn tâm lý của quân Xiêm.
Từ đó, ông sớm phát hiện điểm yếu chí tử của đối phương: sự chủ quan, khinh địch và ngộ nhận rằng Tây Sơn chỉ là lực lượng địa phương, thiếu tổ chức và hỏa lực. Nhận định chiến lược ấy trở thành nền tảng cho một kế hoạch tác chiến táo bạo và bài bản, kết hợp nhuần nhuyễn yếu tố địa hình, hỏa lực và mưu lược, tạo nên thế trận quyết chiến chủ động, đánh trúng vào tử huyệt quân địch.
Rạch Gầm – Xoài Mút: Trận địa quyết chiến được lựa chọn chính xác
Rạch Gầm và Xoài Mút là hai nhánh sông đổ ra sông Tiền, hợp thành một đoạn sông có địa hình chiến lược: lòng sông rộng vừa phải, nhiều nhánh rẽ, bờ cao và bãi bồi thuận lợi cho việc bố trí pháo binh và mai phục. Đây chính là địa điểm lý tưởng cho một trận phục kích quy mô lớn trên sông.
Tại đây, Nguyễn Huệ bố trí trận địa một cách bài bản và kín kẽ: pháo binh cùng hỏa công được giấu kín dọc hai bờ; quân mai phục ém ở các nhánh rạch; lực lượng chiến thuyền chủ lực án ngữ phía sau, sẵn sàng khóa chặt đường lui của địch. Tất cả được triển khai trong bí mật tuyệt đối, với sự kiên trì và tính toán kỹ lưỡng, tạo thế trận thiên la địa võng chờ thời điểm phản công.
Để dẫn dụ quân Xiêm vào trận địa đã giăng sẵn, quân Tây Sơn khéo léo sử dụng các chiến thuyền nhỏ, cơ động, liên tục quấy rối rồi giả vờ thua chạy. Chiêu nghi binh ấy nhanh chóng phát huy hiệu quả: quân Xiêm ngày càng chủ quan, khinh thường đối phương.
Nhiều ghi chép cho thấy binh lính Xiêm thậm chí cười nhạo, ném đuốc trêu chọc khi thấy chiến thuyền Tây Sơn “tháo chạy”. Chính tâm lý khinh địch ấy đã khiến toàn bộ đội hình quân Xiêm kéo dài trên sông Tiền, vô tình lọt trọn vào ổ phục kích, nơi mọi ngả đường sống đã bị khóa chặt mà giặc Xiêm không hề hay biết.
Đêm 19/01/1785, khi giặc Xiêm đã tiến vào trận địa đã được quân Tây Sơn mai phục, thời cơ đã chín muồi, hiệu lệnh tấn công vang lên bằng trống trận và pháo lệnh. Ngay lập tức, pháo binh Tây Sơn đồng loạt khai hỏa từ hai bờ sông, hỏa công bắn dồn dập, biến khúc sông Rạch Gầm – Xoài Mút thành biển lửa rực sáng trong đêm.
Cùng lúc, thủy binh Tây Sơn từ các nhánh rạch ào ạt xung phong, đánh thốc vào đội hình địch. Ở phía sau, các chiến thuyền lớn lập tức tiến lên, cắt đứt đường lui. Bị đánh phủ đầu bằng hỏa lực áp đảo, quân Xiêm hoàn toàn rơi vào thế bị động. Các chiến thuyền nặng nề, cồng kềnh không kịp xoay trở; đội hình nhanh chóng rối loạn, hoảng loạn giữa biển lửa và bóng đêm, dẫn tới sự tan vỡ thảm khốc.
Chiến thắng Rạch Gầm – Xoài Mút: Tầm vóc Nguyễn Huệ và bản án lịch sử dành cho kẻ bán nước
Chiến thắng Rạch Gầm – Xoài Mút không chỉ là đỉnh cao của nghệ thuật quân sự thời Tây Sơn, mà còn là minh chứng rực rỡ cho bản lĩnh kiệt xuất, trí tuệ sắc sảo và tầm nhìn chiến lược lớn lao của người anh hùng dân tộc Nguyễn Huệ. Trong thế trận lấy ít địch nhiều, ông đã tái hiện một “Bạch Đằng Giang của thế kỷ XVIII” bằng sự phối hợp nhuần nhuyễn giữa mưu lược, địa hình và sức mạnh lòng dân, đập tan hoàn toàn đội quân xâm lược Xiêm.
Tựa như Hưng Đạo Vương Trần Quốc Tuấn khi xưa từng dùng thiên thời – địa lợi – nhân hòa để đại phá quân Nguyên trên sông Bạch Đằng, Nguyễn Huệ đã biến khúc sông Tiền thành chiến trường lẫm liệt, nơi kẻ thù phải gục ngã bởi chính sự kiêu căng, khinh suất và dã tâm bành trướng của mình.
Chiến thắng ấy cũng là lời tuyên án đanh thép đối với Nguyễn Ánh, kẻ vì mưu đồ phục vị mà bất chấp đạo lý, rước giặc Xiêm về giày xéo quê hương, khiến nhân dân Nam Bộ lâm vào cảnh lầm than. Lịch sử không chỉ khắc ghi người anh hùng gìn giữ giang sơn, mà còn phơi bày không khoan nhượng tội lỗi của kẻ bán nước cầu vinh.
Minh Văn