Mỗi độ Tết đến, Xuân về, Huế lại bước vào mùa lễ hội, mùa của những cuộc hội ngộ văn hóa trải dài từ cung đình đến làng quê, từ miền sơn cước đến vùng đồng bằng, đầm phá ven biển. Trong nhịp xuân tươi mới, Cố đô rộn ràng tiếng trống hội, rực rỡ sắc cờ, dòng người du xuân hòa cùng những nghi lễ truyền thống được gìn giữ qua bao thế hệ. Tất cả tạo nên bức tranh mùa xuân sống động và giàu bản sắc, nơi văn hóa trở thành mạch nguồn kết nối cộng đồng, làm nên sức hấp dẫn riêng có của Huế – vùng đất mà mùa xuân không chỉ đến bằng hoa lá, mà còn bằng ký ức, nghi lễ và những sinh hoạt cộng đồng thấm đẫm chiều sâu lịch sử.
Mở đầu chuỗi lễ hội là Hội vật làng Thủ Lễ vào mùng 6 tháng Giêng, một trong những hội vật nổi tiếng của vùng đất Thuận Hóa xưa, gắn với ngôi đình cổ kính và truyền thống võ học lâu đời. Theo các tư liệu dân gian, hội vật không chỉ là trò chơi ngày xuân mà còn là một hình thức tuyển chọn trai tráng khỏe mạnh cho làng trong những thời kỳ lịch sử trước đây. Sới vật dựng giữa sân đình, các đô vật mình trần đóng khố trong tiếng trống dồn dập và tiếng hò reo vang dội đã tạo nên một không gian hội xuân đầy khí thế. Những miếng đánh đẹp, tinh thần thượng võ và sự công bằng trong thi đấu chính là giá trị cốt lõi làm nên sức sống bền bỉ của hội vật qua hàng trăm năm.
Tiếp đó, mùng 7 tháng Giêng, trong không gian Hoàng cung Huế, lễ Hạ nêu được cử hành trang trọng, tái hiện nghi thức khép lại Tết Nguyên đán của triều Nguyễn. Cây nêu, là biểu tượng của sự bảo hộ, xua đuổi tà ma và xác lập không gian thiêng trong những ngày Tết, được hạ xuống trong tiếng nhạc lễ và nghi trượng trang nghiêm. Nghi lễ này đánh dấu thời khắc kết thúc kỳ nghỉ Tết để triều đình trở lại chính sự, và ngày nay trở thành một hoạt động văn hóa đặc sắc, thu hút đông đảo du khách. Việc phục dựng lễ Hạ nêu không chỉ góp phần làm sống lại một nghi lễ cung đình mà còn giúp công chúng hiểu rõ hơn về nhịp sống, về tư duy thời gian và cấu trúc nghi lễ của Tết xưa trong Hoàng cung.
Mùng 8 và 9 tháng Giêng là lễ hội đền Huyền Trân, một trong những lễ hội văn hóa – tâm linh lớn của Huế. Được tổ chức tại Trung tâm Văn hóa Huyền Trân trên núi Ngũ Phong, lễ hội tưởng niệm Công chúa Huyền Trân, người có công lao to lớn trong cuộc hôn phối lịch sử, góp phần đưa hai châu Ô, Lý về với Đại Việt. Lễ hội bao gồm phần lễ trang nghiêm với các nghi thức dâng hương, tế lễ theo nghi thức truyền thống, cùng phần hội phong phú với biểu diễn nghệ thuật, trò chơi dân gian, thư pháp, trình diễn áo dài, ca Huế, hát Bài chòi… Năm nay, lễ hội càng mang ý nghĩa đặc biệt khi gắn với dấu mốc 720 năm hình thành vùng đất Thuận Hóa – Phú Xuân – Huế (1306 – 2026), nhắc nhớ về một hành trình lịch sử mở cõi đầy tự hào của dân tộc.
Không khí xuân tiếp tục lan tỏa trong hội vật làng Sình vào mùng 10 tháng Giêng. Đây là hội vật nổi tiếng của vùng ven phá Tam Giang, nơi tinh thần thượng võ gắn với đời sống cư dân nông – ngư nghiệp. Hội vật không phân biệt người trong làng hay ngoài làng, ai cũng có thể tham gia với tinh thần giao lưu, học hỏi. Những thế vật mang đậm tính kỹ thuật, sự khéo léo và sức bền đã làm nên nét hấp dẫn riêng. Cùng với hội vật, du khách còn có dịp trải nghiệm không gian làng Sình, nơi nổi tiếng với tranh dân gian, với chợ Sình và những sinh hoạt văn hóa đặc sắc.
Ở vùng quê Hương Trà, lễ đu tiên làng Phước Yên mang đến một sắc thái xuân rộn ràng, giàu tính biểu tượng. Những chiếc đu cao vút được dựng lên giữa sân đình từ trước Tết, đến ngày hội thì trai thanh gái lịch trong trang phục truyền thống lần lượt lên đu trong tiếng trống, tiếng chiêng và lời hò reo cổ vũ. Đu tiên không chỉ là trò chơi thể hiện sự dũng cảm, khéo léo mà còn mang ý nghĩa cầu mong cho một năm mới thăng tiến, mùa màng tươi tốt, cuộc sống hạnh phúc. Hình ảnh những tà áo bay giữa nền trời xuân đã trở thành một trong những khoảnh khắc đẹp của lễ hội làng quê xứ Huế.
Hướng ra vùng biển Thuận An, vào ngày 11 và 12 tháng Giêng, lễ hội cầu ngư làng Thai Dương Hạ lại diễn ra trong không khí trang trọng và sôi động. Đây là lễ hội có lịch sử hơn 500 năm, gắn với tín ngưỡng thờ cá Ông, vị thần bảo trợ của ngư dân. Lễ rước sắc từ đình làng ra bến biển, nghi thức tế lễ, các trò diễn dân gian hài hước, vui nhộn và hội đua ghe đã tái hiện một không gian văn hóa biển đặc sắc. Lễ hội không chỉ là dịp để cầu cho mưa thuận gió hòa, biển lặng cá đầy mà còn là ngày hội lớn của cộng đồng cư dân vùng phá – biển, thể hiện sự tri ân đối với biển cả đã nuôi sống bao thế hệ.
Khi trăng Rằm tháng Giêng tỏa sáng trên dòng Hương, Huế bước vào đêm thơ Nguyên tiêu, mùa xuân của thi ca. Đây là sinh hoạt văn hóa đã trở thành truyền thống của giới văn nghệ sĩ và công chúng yêu thơ. Liên hiệp các Hội Văn học Nghệ thuật thành phố tổ chức các đêm thơ tại nhiều không gian khác nhau, đưa thơ ca đến gần với đời sống. Đặc biệt, Trung tâm Bảo tồn Di tích Cố đô Huế tổ chức đêm thơ Nguyên tiêu tại Quảng trường Ngọ Môn với chủ đề “Thơ hoàng đế triều Nguyễn”. Trong không gian di sản lung linh ánh sáng, những vần thơ của các vị vua thi sĩ như Minh Mạng, Thiệu Trị, Tự Đức… được xướng lên, tạo nên sự giao thoa giữa lịch sử và hiện tại, giữa thi ca và kiến trúc, giữa chiều sâu trí tuệ và cảm xúc nghệ thuật.
Nhìn tổng thể, chuỗi lễ hội xuân ở Huế là sự kết nối hài hòa giữa văn hóa cung đình và văn hóa dân gian, giữa miền núi – đồng bằng – đầm phá – biển cả. Mỗi lễ hội là một “bảo tàng sống” về phong tục, tín ngưỡng, nghệ thuật trình diễn và đời sống cộng đồng. Chính sự phong phú ấy đã tạo nên một mùa xuân rất Huế, nơi con người không chỉ du xuân mà còn tìm về cội nguồn văn hóa.
Trong hành trình xây dựng Huế trở thành thành phố trực thuộc Trung ương, đô thị di sản, văn hóa và du lịch đặc sắc, mùa lễ hội đầu xuân chính là nguồn tài nguyên văn hóa quý giá. Đó không chỉ là những sự kiện mang tính thời điểm mà là những sản phẩm văn hóa – du lịch bền vững, góp phần quảng bá hình ảnh Cố đô, đồng thời nuôi dưỡng đời sống tinh thần của cộng đồng.
Xuân ở Huế vì thế không chỉ là thời gian của đất trời, mà là mùa của văn hóa hồi sinh, của cộng đồng hội tụ và của những giá trị truyền thống tiếp tục được trao truyền trong nhịp sống hôm nay: nhẹ nhàng, sâu lắng nhưng bền bỉ như chính tâm hồn của vùng đất Cố đô.
Hương Bình