Nằm ở phường Hóa Châu, thành phố Huế, cách trung tâm thành phố khoảng 9 km về hướng biển Thuận An, Rú Chá là điểm đến nổi tiếng với vẻ đẹp thiên nhiên độc đáo, thu hút đông đảo du khách trong nước và quốc tế. Đây là khu rừng ngập mặn thuộc hệ đầm phá Tam Giang – Cầu Hai, hệ đầm phá nước lợ lớn nhất Đông Nam Á, có diện tích khoảng 22.000 ha, gồm phá Tam Giang, đầm Thủy Tú và đầm Cầu Hai.
Với diện tích khoảng 30 ha, trong đó vùng lõi rộng chừng 5 ha, Rú Chá là một trong những mảng rừng ngập mặn đặc trưng của vùng đầm phá Tam Giang – Cầu Hai. Thảm thực vật nơi đây chủ yếu là cây chá (Excoecaria agallocha), loài cây thích nghi với môi trường nước lợ và vùng đất ngập nước ven biển. Những thân chá mọc san sát, cành lá đan xen tạo thành các vòm cây tự nhiên, phủ bóng lên những lối nhỏ len sâu vào khu rừng.
Mỗi mùa, Rú Chá mang một vẻ đẹp riêng, nhưng ấn tượng hơn cả là thời điểm chuyển sang thu. Khi những tán chá dần đổi từ xanh sang vàng, cả khu rừng như được nhuộm một lớp màu mới. Sắc vàng, xanh đan xen, phản chiếu trên mặt nước đầm phá, tạo nên những mảng màu tự nhiên vừa hoang sơ, vừa nên thơ.
Không chỉ tạo nên cảnh quan đặc sắc, hệ thực vật ngập mặn còn góp phần làm nên giá trị sinh thái của Rú Chá, tạo môi trường sống cho nhiều loài thủy sinh và chim, đồng thời là vùng chuyển tiếp giữa đất liền với hệ đầm phá. Chính sự kết hợp giữa cảnh quan rừng ngập mặn, mặt nước và nhịp sống vùng đầm phá đã tạo nên nét riêng của Rú Chá, biến nơi đây thành một điểm nhấn trong hành trình khám phá thiên nhiên Tam Giang – Cầu Hai.
Ông Lê Minh Nhân, Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch thành phố Huế, cho biết: “Rú Chá không chỉ là một điểm đến du lịch mà phải được nhìn nhận như một giá trị sinh thái đặc biệt của Huế. Chúng tôi định hướng phát triển Rú Chá trong tổng thể không gian du lịch đầm phá Tam Giang – Cầu Hai, lấy bảo tồn hệ sinh thái làm nền tảng, lấy trải nghiệm du khách và sinh kế cộng đồng làm động lực.
Huế sẽ từng bước hình thành các sản phẩm du lịch sinh thái đặc trưng theo mùa, kết nối Rú Chá với hệ thống điểm đến của thành phố, đồng thời đẩy mạnh quảng bá trên các nền tảng số và thị trường quốc tế. Mục tiêu không phải khai thác Rú Chá bằng mọi giá mà là tạo ra giá trị từ chính việc bảo tồn; để Rú Chá được bảo vệ hôm nay và trở thành một tài sản du lịch có giá trị lâu dài cho Huế”, ông Nhân nói thêm.
Vai trò môi trường và sinh thái của Rú Chá
Trước đây, 90% diện tích Rú Chá được bao phủ bởi cây chá, phần còn lại là cây quao nước (Dolichandrone spathacea). Hiện tại, khu rừng đã được mở rộng lên gần 30 ha; đồng thời, nhiều loài cây ngập mặn mới được trồng thêm như đước đôi (Rhizophora apiculata), bần chua (Sonneratia caseolaris), dừa nước (Nypa fruticans) – những loài cây có bộ lá xanh quanh năm. Bên cạnh đó, hệ thống thủy đạo uốn lượn, xuyên suốt khu rừng, tạo nên một bức tranh phong cảnh mộc mạc, hữu tình giữa tiết trời mùa thu của thành phố Huế.
TS. Đường Văn Hiếu, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu và Chuyển giao công nghệ môi trường miền Trung, Đại học Huế, cho biết: “Rú Chá không chỉ có giá trị về cảnh quan mà còn giữ vai trò quan trọng đối với hệ sinh thái đầm phá Tam Giang. Rừng ngập mặn góp phần bảo vệ bờ, giảm tác động của thiên tai, cải thiện môi trường nước và tạo nơi cư trú, sinh sản cho nhiều loài thủy sinh, chim và các sinh vật khác”.
Hệ sinh thái tại Rú Chá bao gồm các loài thực vật phong phú và nhiều loại động vật, từ tôm, cá đến các loài chim di cư. Khu rừng ngập mặn Rú Chá đóng vai trò quan trọng trong việc điều hòa vi khí hậu, hấp thụ carbon, bảo vệ bờ vùng ven biển khỏi xói lở; đặc biệt, nơi đây là môi trường sinh trưởng và phát triển của nhiều loại sinh vật vùng đầm phá.
TS. KTS. Trần Đình Hiếu, giảng viên Trường Đại học Bách khoa, Đại học Đà Nẵng, cho hay: “Rú Chá nên được quy hoạch theo hướng du lịch sinh thái, lấy cảnh quan và hệ sinh thái tự nhiên làm nền tảng. Các tuyến đi bộ, đường thủy, điểm ngắm cảnh và không gian trải nghiệm cần được bố trí hài hòa, hạn chế tối đa việc can thiệp vào rừng. Trước mắt nên ưu tiên những hạ tầng thiết yếu như lối tiếp cận, bến thuyền, điểm dừng chân, nhà vệ sinh và các điểm quan sát cảnh quan với quy mô phù hợp. Công trình cần sử dụng vật liệu thân thiện môi trường, tránh bê tông hóa và không làm thay đổi cảnh quan tự nhiên của Rú Chá”.
Rú Chá là một trong số ít khu rừng nguyên sinh còn lại ở khu vực ven biển miền Trung Việt Nam, giữ vai trò là “lá phổi xanh” của vùng đầm phá, góp phần quan trọng trong bảo tồn đa dạng sinh học và môi trường.
Tiềm năng phát triển du lịch
Với vẻ đẹp hoang sơ và không gian yên bình, Rú Chá đang trở thành điểm đến hấp dẫn đối với du khách trong nước và quốc tế, nhất là những người yêu thích du lịch sinh thái. Men theo những con đường xuyên rừng, du khách có thể hòa mình vào thiên nhiên, cảm nhận sự tĩnh lặng của rừng ngập mặn và ngắm hoàng hôn buông xuống mặt nước phá Tam Giang.
Ông Đinh Trọng Thắng, người nhiều năm công tác tại Huế, chia sẻ: “Rú Chá không chỉ là nơi du khách tìm về để thư giãn, chữa lành hay là tấm lá chắn xanh che chở cho thành phố Huế. Rú Chá còn được ví như một ‘ngân hàng’ sinh học của hệ đầm phá Tam Giang, lưu giữ nguồn gen, bảo tồn đa dạng sinh học và góp phần duy trì sự cân bằng của toàn bộ hệ sinh thái. Vì vậy, việc bảo vệ và phát huy giá trị của Rú Chá cần được đặt trong chiến lược phát triển du lịch bền vững, hướng đến khai thác tiềm năng du lịch bốn mùa của Huế”.
Không chỉ sở hữu giá trị cảnh quan và sinh thái, Rú Chá còn có tiềm năng phát triển du lịch cộng đồng. Tại đây, du khách có thể trải nghiệm đời sống của người dân địa phương, tìm hiểu phương thức nuôi trồng thủy sản truyền thống và tham gia các hoạt động bảo vệ môi trường. Đây cũng là hướng khai thác có thể tạo thêm sinh kế cho cộng đồng gắn với gìn giữ hệ sinh thái bản địa.
Ông Đoàn Tuấn, hướng dẫn viên du lịch tại Huế, chia sẻ: “Muốn Rú Chá phát triển thành điểm du lịch sinh thái hấp dẫn, cần xây dựng các dịch vụ phù hợp với đặc trưng từng mùa, đồng thời tăng cường phương tiện và thiết bị hỗ trợ, bảo đảm an toàn cho du khách”.
Một nét đặc biệt của Rú Chá là sự biến đổi màu sắc của những tán chá theo mùa. Vào thời điểm thay lá, sắc màu của khu rừng chuyển biến rõ rệt, tạo nên cảnh quan khác biệt giữa không gian rừng ngập mặn. Sự chuyển mùa ấy không chỉ làm phong phú diện mạo Rú Chá mà còn tạo thêm sức hấp dẫn cho hành trình khám phá thiên nhiên vùng đầm phá Tam Giang.
Nhìn ra thế giới để phát triển du lịch đầm phá
Từ những mô hình du lịch sinh thái như Everglades (Hoa Kỳ) hay Pantanal (Brazil), Rú Chá có thể tham khảo cách tổ chức các hoạt động trải nghiệm thiên nhiên gắn với bảo tồn. Dù khác biệt về quy mô và điều kiện tự nhiên, Rú Chá sở hữu lợi thế riêng khi rừng ngập mặn nằm trong không gian đầm phá Tam Giang – Cầu Hai, tạo nên sự kết hợp đặc sắc giữa rừng, mặt nước và đời sống cộng đồng ven đầm phá.
Kinh nghiệm từ các mô hình này cũng gợi mở rằng, giá trị của một điểm đến sinh thái không chỉ nằm ở hạ tầng hay số lượng dịch vụ, mà quan trọng hơn là khả năng gìn giữ cảnh quan, bảo vệ hệ sinh thái và tạo sinh kế bền vững cho cộng đồng địa phương. Đây là hướng Rú Chá có thể nghiên cứu để xây dựng những sản phẩm du lịch mang bản sắc riêng mà không đánh đổi các giá trị tự nhiên vốn có.
Vẻ đẹp của Rú Chá cũng không giới hạn ở một thời điểm trong năm. Sự thay đổi của cảnh quan theo mùa, những lối nhỏ xuyên rừng, hệ thống lạch nước và khoảnh khắc hoàng hôn trên phá Tam Giang mở ra nhiều khả năng tổ chức trải nghiệm khác nhau. Thay vì tập trung khai thác vào một mùa cao điểm, có thể nghiên cứu xây dựng sản phẩm theo từng thời điểm trong năm, từ tham quan, đi bộ xuyên rừng, trải nghiệm đường thủy đến tìm hiểu hệ sinh thái và đời sống của cư dân địa phương.
Để những tiềm năng ấy trở thành giá trị lâu dài, Rú Chá cần một định hướng phát triển hài hòa giữa khai thác và gìn giữ. Quy hoạch phù hợp, hạ tầng vừa đủ, dịch vụ gắn với cộng đồng và kiểm soát chặt chẽ các hoạt động du lịch sẽ là những yếu tố cần thiết để hạn chế tác động lên môi trường tự nhiên.
Khi bảo tồn được đặt ở vị trí trung tâm, Rú Chá không chỉ là nơi để du khách đến tham quan hay ghi lại những bức ảnh đẹp, mà còn có thể trở thành một không gian trải nghiệm sinh thái đặc trưng trong bức tranh du lịch Huế. Phát triển Rú Chá vì thế không đơn thuần là câu chuyện khai thác thêm một điểm đến, mà là cách biến những giá trị của rừng, đầm phá và đời sống cộng đồng thành nguồn lực cho phát triển bền vững. Giữ được màu xanh của Rú Chá hôm nay cũng chính là giữ lại một phần tài sản thiên nhiên của Huế cho những thế hệ mai sau.
Hoàng Đức Bảo