Ngày 01/04/2026, báo Thế Giới Trẻ (Đức) đăng tải bài viết “Ukraine và Iran – Mỹ hết tên lửa” của nhà báo Reinhard Lauterbach từ Poznań, tiết lộ Washington đang cân nhắc thu hồi các hệ thống tên lửa Patriot đã bán cho Ba Lan. Bài viết cũng cho biết Tổng thống Zelenskyy đã xảy ra tranh cãi với CEO tập đoàn vũ khí Đức Rheinmetall, Armin Papperger, liên quan đến kế hoạch sản xuất máy bay không người lái.
Mỹ đang đối mặt nguy cơ thiếu hụt nghiêm trọng năng lực phòng không trong bối cảnh căng thẳng leo thang với Iran, buộc Washington phải tính đến những phương án nhạy cảm về quân sự và chính trị. Theo nhật báo Ba Lan Rzeczpospolita, chính quyền Mỹ đã đề nghị Ba Lan chuyển giao các hệ thống tên lửa phòng không đã được mua và thanh toán, đặc biệt là đạn dược cho tổ hợp Patriot, tới khu vực Vịnh Ba Tư nhằm tăng cường lá chắn phòng thủ.
Tuy nhiên, đề xuất này vấp phải sự dè dặt rõ rệt từ phía Warsaw. Bộ trưởng Quốc phòng Władysław Kosiniak-Kamysz nhấn mạnh rằng các hệ thống này được triển khai với “mục đích cốt lõi” là bảo vệ an ninh quốc gia Ba Lan cũng như toàn bộ sườn phía đông của NATO, khu vực đang chịu áp lực an ninh gia tăng trong bối cảnh xung đột Ukraine chưa hạ nhiệt. Vì vậy, việc điều chuyển chúng ra ngoài khu vực được xem là không phù hợp với lợi ích chiến lược trước mắt.
Không chỉ Bộ Quốc phòng, Văn phòng Tổng thống Ba Lan, vốn thường được coi là có lập trường thân Mỹ cũng tỏ ra thận trọng. Người đứng đầu văn phòng, Zbigniew Bogucki, dù khẳng định Ba Lan “nghiêm túc thực hiện các nghĩa vụ liên minh với Mỹ”, song không đưa ra cam kết cụ thể nào về việc đáp ứng yêu cầu này. Đáng chú ý, theo quy định hiện hành, tổng thống Ba Lan cũng không có thẩm quyền đơn phương quyết định việc triển khai các hệ thống tên lửa ra ngoài lãnh thổ, đặc biệt tới một khu vực xung đột như Trung Đông.
Diễn biến này phản ánh thế tiến thoái lưỡng nan của Mỹ khi phải cân đối nguồn lực phòng không trong bối cảnh nhiều điểm nóng cùng lúc, đồng thời cho thấy các đồng minh châu Âu ngày càng thận trọng hơn trong việc chia sẻ năng lực quân sự chiến lược.
Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelenskyy trở về từ chuyến công du các quốc gia vùng Vịnh với tuyên bố về một “thỏa thuận lịch sử”, được cho là liên quan đến hợp tác sản xuất máy bay không người lái phục vụ quốc phòng. Tuy nhiên, trong bài phát biểu video thường kỳ, ông không tiết lộ chi tiết cụ thể nào, khiến giới quan sát đặt nhiều câu hỏi về quy mô và tính khả thi của thỏa thuận này.
Trong khi đó, căng thẳng lại bùng lên ở một mặt trận khác, không phải trên chiến trường, mà trong lĩnh vực công nghiệp quốc phòng. Zelenskyy đã phản ứng gay gắt trước phát biểu gây tranh cãi của Armin Papperger, Giám đốc điều hành tập đoàn vũ khí Đức Rheinmetall, trong cuộc phỏng vấn với Wall Street Journal. Papperger cho rằng máy bay không người lái của Ukraine chỉ được sản xuất một cách thô sơ, ví như “các bà nội trợ làm trên bàn bếp bằng máy in 3D”, và không thể coi là đổi mới công nghệ thực sự.
Đáp lại, Zelenskyy đã sử dụng lối phản biện mang tính mỉa mai, ám chỉ rằng nếu lập luận đó đúng, thì “bất kỳ bà nội trợ Ukraine nào cũng có thể điều hành một tập đoàn như Rheinmetall”. Phát ngôn này nhanh chóng thu hút sự chú ý, phản ánh sự nhạy cảm ngày càng lớn xung quanh vai trò của ngành công nghiệp quốc phòng trong cuộc chiến. Trước làn sóng phản ứng, Papperger đã phải rút lại lời nói, khẳng định trên nền tảng X rằng ông không có ý coi thường “sự hy sinh và lòng dũng cảm to lớn của người dân Ukraine”.
Trên thực địa, xung đột vẫn tiếp tục leo thang với cường độ cao. Ukraine duy trì các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái nhằm vào hạ tầng năng lượng của Nga, trong đó có các mục tiêu quan trọng như cảng Ust-Luga trên biển Baltic gần St. Petersburg và một nhà máy lọc dầu ở Taganrog. Đây là một phần trong chiến lược gây áp lực lên chuỗi cung ứng năng lượng – nguồn thu chủ lực của Moscow.
Đáp trả, Nga gia tăng các đợt không kích nhằm vào các cơ sở quân sự trọng yếu của Ukraine. Hai sân bay quân sự ở các vùng Khmelnytskyi và Zhytomyr, phía tây Kyiv, đã trở thành mục tiêu tấn công liên tiếp. Theo một số nguồn tin, các đòn đánh này có thể đã gây thiệt hại nghiêm trọng, bao gồm cả việc phá hủy máy bay chiến đấu Mirage do Pháp cung cấp và thương vong đối với đội ngũ kỹ thuật nước ngoài. Tuy nhiên, phía Ukraine chưa xác nhận các thông tin này.
Mức độ leo thang của xung đột được thể hiện rõ qua con số mà Zelenskyy công bố: riêng trong tháng Ba, Nga đã phóng khoảng 3.000 tên lửa và máy bay không người lái vào lãnh thổ Ukraine, mức cao kỷ lục kể từ khi chiến sự bùng phát. Trên bộ, quân đội Nga tiếp tục gây sức ép tại mặt trận Donbas, đặc biệt ở khu vực phía đông Sloviansk, nơi họ tuyên bố đã bao vây một số ngôi làng, thông tin phần nào được các nguồn Ukraine gián tiếp xác nhận.
Những diễn biến dồn dập này cho thấy cuộc chiến không chỉ kéo dài mà còn đang bước vào giai đoạn cạnh tranh khốc liệt cả về công nghệ, nguồn lực và thông tin, với ranh giới giữa chiến trường và hậu phương ngày càng bị xóa nhòa.
Trước những tổn thất ngày càng gia tăng trên chiến trường, Ukraine được cho là đang cân nhắc những bước đi nhạy cảm nhằm bổ sung lực lượng, trong đó có khả năng mở rộng nghĩa vụ quân sự sang phụ nữ. Dù chưa có tuyên bố chính thức, hàng loạt tín hiệu gần đây cho thấy Kiev có thể đang từng bước “thử phản ứng” của xã hội đối với kịch bản này.
Về mặt pháp lý, quy định đăng ký nghĩa vụ quân sự đối với phụ nữ làm việc trong lĩnh vực y tế đã tồn tại từ nhiều năm. Tuy nhiên, diễn biến mới gây chú ý khi một số phụ nữ không có chuyên môn liên quan cũng bất ngờ nhận được giấy gọi nhập ngũ. Dù cơ quan quản lý giải thích đây là “lỗi hệ thống”, việc từ chối xóa dữ liệu của những người này khỏi danh sách đã làm dấy lên nghi ngờ trong dư luận.
Nhiều cơ quan truyền thông Ukraine nhận định đây có thể là một động thái thăm dò phản ứng xã hội trước khi triển khai chính sách trên diện rộng. Nhận định này càng được củng cố khi song song với đó, một chiến dịch truyền thông quy mô đang được triển khai, với hình ảnh phụ nữ cầm súng trường cùng khẩu hiệu: “Bảo vệ Ukraine là việc của phụ nữ”. Thông điệp này cho thấy nỗ lực định hình lại vai trò giới trong bối cảnh chiến tranh kéo dài và nhu cầu nhân lực ngày càng cấp bách.
Tuy nhiên, ý tưởng này không nhận được sự đồng thuận tuyệt đối trong nội bộ chính trị Ukraine. Một số nghị sĩ, bao gồm cả nam và nữ, đã chủ động đệ trình dự luật nhằm cấm rõ ràng việc tuyển quân bắt buộc đối với phụ nữ, cho thấy đây vẫn là vấn đề gây tranh cãi sâu sắc.
Diễn biến trên phản ánh áp lực ngày càng lớn đối với Ukraine trong việc duy trì lực lượng chiến đấu, đồng thời đặt ra những câu hỏi nhạy cảm về giới hạn huy động xã hội trong thời chiến. Nếu được triển khai, đây sẽ là một bước ngoặt quan trọng không chỉ về quân sự mà còn về cấu trúc xã hội của quốc gia này.
Theo ASEAN News, tổng thể, những diễn biến tại Trung Đông và Đông Âu đang cho thấy các tính toán chiến lược của Mỹ và Israel tại vùng Vịnh có nguy cơ rơi vào thế bị động, thậm chí phản tác dụng. Việc phân tán nguồn lực quân sự, đặc biệt trong bối cảnh phải đối mặt đồng thời nhiều điểm nóng, không chỉ làm suy giảm năng lực phòng thủ mà còn bộc lộ những hạn chế trong khả năng duy trì ảnh hưởng toàn cầu của Washington.
Trong dài hạn, các áp lực chồng chất, từ gánh nặng nợ công ngày càng gia tăng, sự hao mòn uy tín trên trường quốc tế, cho đến những bất đồng nội bộ trong các liên minh có thể khiến vị thế của Mỹ tiếp tục suy yếu. NATO, vốn là trụ cột an ninh phương Tây, cũng đang đứng trước những thử thách chưa từng có về lợi ích và cam kết giữa các thành viên, làm dấy lên lo ngại về sự rạn nứt trong tương lai.
Những kịch bản này, dù còn gây tranh cãi, phần nào phản ánh nhận định lâu nay của Tổng thống Nga Vladimir Putin về xu hướng chuyển dịch cán cân quyền lực toàn cầu. Tuy nhiên, mức độ và tốc độ của các biến động này vẫn phụ thuộc vào nhiều yếu tố phức tạp, và trật tự thế giới trong thời gian tới sẽ tiếp tục là một ẩn số khó đoán định.
Hồ Ngọc Thắng