Ngày 6/11/2026, báo Thế Giới Trẻ (Đức) đăng bài viết “Thụy Sĩ – Chủ nghĩa trung lập đã là chuyện quá khứ” của nhà báo Dominic Iten, từ Zurich. Bài viết đề cập cuộc trưng cầu ý dân dự kiến diễn ra vào cuối tháng 11 về luật xuất khẩu vũ khí mới của Thụy Sĩ, trong bối cảnh xã hội nước này xuất hiện những quan điểm khác nhau: một bên ủng hộ nới lỏng quy định nhằm thúc đẩy lợi ích kinh tế từ xuất khẩu vũ khí, bên kia muốn tăng cường cung cấp vũ khí với lập luận bảo vệ các giá trị phương Tây. Cuộc bỏ phiếu không chỉ đặt ra vấn đề chính sách xuất khẩu vũ khí mà còn gợi mở cuộc tranh luận về tương lai của truyền thống trung lập lâu đời trong chính sách đối ngoại Thụy Sĩ.
Nguồn ảnh: Urs Flueeler/dpa
Bước ngoặt trong chính sách xuất khẩu vũ khí của Thụy Sĩ thực tế đã được khởi động từ trước. Tháng 12/2025, Quốc hội nước này thông qua việc nới lỏng đáng kể các quy định xuất khẩu vật tư chiến tranh, cho phép cung cấp vũ khí cho một số quốc gia nhất định, kể cả khi những nước này đang tham gia xung đột quân sự. Danh sách được hưởng cơ chế này chủ yếu gồm các quốc gia phương Tây, trong đó có toàn bộ thành viên Liên minh châu Âu (EU), Mỹ, Canada, Anh, Nhật Bản và Australia. Theo quy định mới, các nước nhập khẩu về nguyên tắc chỉ cần cam kết không tái xuất khẩu vũ khí Thụy Sĩ sang nước thứ ba, trừ một số trường hợp ngoại lệ.
Ukraine không nằm trong danh sách nói trên. Hội đồng Liên bang Thụy Sĩ cho rằng nguyên tắc trung lập không cho phép cung cấp vũ khí cho quốc gia đang tham gia xung đột. Tuy nhiên, các lực lượng cánh tả truyền thống phản đối cách diễn giải này, cho rằng quy định trên thực chất là một đạo luật mang tính phân biệt đối xử với Ukraine. Cùng với Đảng Xanh, Đảng Nhân dân Tin Lành (EVP) và một số tổ chức phi chính phủ, Đảng Dân chủ Xã hội (SP) đang thúc đẩy nỗ lực đưa vấn đề ra trưng cầu dân ý nhằm đảo ngược những thay đổi trong luật. Ngày 29/11 tới, cử tri Thụy Sĩ sẽ trực tiếp quyết định vấn đề này.
Đáng chú ý, trọng tâm tranh luận hiện nay không còn đơn thuần xoay quanh việc bảo vệ hòa bình hay duy trì vị thế trung lập truyền thống. Thay vào đó, cuộc tranh luận phản ánh sự phân hóa trong cách Thụy Sĩ xác định vai trò của mình trước những biến động an ninh tại châu Âu: một bên muốn duy trì hoạt động xuất khẩu vũ khí cho các đối tác phương Tây dưới khuôn khổ chính sách trung lập, bên kia nhấn mạnh trách nhiệm và sự gắn kết với Ukraine cũng như những giá trị châu Âu.
Trên thực tế, các quy định trong Đạo luật Vật tư Chiến tranh của Thụy Sĩ từ lâu đã gây tranh cãi. Năm 2021, Quốc hội nước này từng siết chặt các điều kiện xuất khẩu vũ khí. Tuy nhiên, cuộc xung đột Nga – Ukraine đã làm thay đổi đáng kể bối cảnh chính sách. Khi Đức, Đan Mạch và Tây Ban Nha đề nghị chuyển giao cho Kyiv đạn dược và xe tăng có nguồn gốc từ Thụy Sĩ, Bern đã từ chối, viện dẫn các quy định về trung lập và xuất khẩu vũ khí. Quyết định này vấp phải phản ứng từ các nhà sản xuất quốc phòng Thụy Sĩ cũng như những khách hàng EU, trong đó một số nước cảnh báo sẽ tìm kiếm nhà cung cấp thay thế. Trong khi đó, các doanh nghiệp sản xuất vũ khí gia tăng sức ép đối với giới hoạch định chính sách nhằm thúc đẩy điều chỉnh quy định.
Đối với ngành công nghiệp Thụy Sĩ, cuộc xung đột tại Ukraine cũng mở ra triển vọng phục hồi cho lĩnh vực chế tạo máy móc, điện và kim loại vốn gặp nhiều khó khăn trong thời gian dài. Sau cuộc khủng hoảng đồng euro và đại dịch COVID-19, nhu cầu thị trường suy giảm, trong khi đồng franc Thụy Sĩ duy trì sức mạnh mang tính cơ cấu và các mức thuế quan của Mỹ tiếp tục tạo thêm áp lực. Trong bối cảnh đó, nhu cầu quốc phòng gia tăng được xem là cơ hội tạo lập nguồn đơn hàng ổn định cho ngành công nghiệp. Theo nghiên cứu năm 2022 của Viện BAK Economics, riêng ngành công nghiệp quốc phòng theo nghĩa hẹp tạo ra giá trị gia tăng khoảng 2,3 tỷ franc Thụy Sĩ mỗi năm và duy trì 14.000 việc làm. Nếu tính cả lĩnh vực công nghiệp lưỡng dụng, số việc làm liên quan lên tới khoảng 140.000.
Chính phủ, các hiệp hội doanh nghiệp và các đảng trung hữu cho rằng việc nới lỏng quy định xuất khẩu là cần thiết để ngành công nghiệp quốc phòng Thụy Sĩ tham gia sâu hơn vào tiến trình tái vũ trang của phương Tây. Theo lập luận của Hội đồng Liên bang, xuất khẩu là điều kiện để duy trì một ngành công nghiệp vũ khí có năng lực cạnh tranh, không phải vì mục tiêu tự thân mà bởi năng lực sản xuất quốc phòng có ý nghĩa đối với an ninh quốc gia. Việc loại Ukraine khỏi danh sách các nước được hưởng cơ chế xuất khẩu thuận lợi có thể được xem là nỗ lực duy trì hình ảnh trung lập của Thụy Sĩ. Tuy nhiên, ngay cả Cơ quan Thư ký Nhà nước về các vấn đề Kinh tế (SECO) cũng thừa nhận rằng những sửa đổi pháp lý mới đã tạo ra một số kẽ hở, qua đó có thể cho phép thiết bị quân sự do Thụy Sĩ sản xuất được chuyển tới Kyiv.
Trong khi đó, phe đối lập do Đảng Dân chủ Xã hội (SP) dẫn đầu cảnh báo nguy cơ Thụy Sĩ cung cấp vũ khí cho các “chế độ bất công”, qua đó làm tổn hại đến truyền thống nhân đạo lâu đời của đất nước. Trên thực tế, có không ít cơ sở để phản đối việc nới lỏng các quy định xuất khẩu vũ khí. Những thay đổi này cho phép Thụy Sĩ xuất khẩu vũ khí tới các khu vực đang xảy ra xung đột, miễn là bên tham chiến thuộc nhóm quốc gia được chính phủ chấp thuận. Điều đó đồng nghĩa với việc ngành công nghiệp quốc phòng Thụy Sĩ ngày càng gắn kết với cuộc chạy đua vũ trang tại châu Âu, trong khi chưa có cơ sở khẳng định xu hướng này sẽ góp phần củng cố an ninh khu vực, thay vì làm gia tăng nguy cơ đối đầu và xung đột. Đáng chú ý, chính sách thúc đẩy chi tiêu quân sự diễn ra song song với quá trình chính phủ liên bang cắt giảm các khoản phúc lợi xã hội. Hiệp hội Công nghiệp Swissmem cũng cho rằng việc mở rộng các chính sách như tăng lương hưu hay nghỉ phép chăm con đều khó khả thi về mặt tài chính. Sự tương phản này đặt ra câu hỏi về thứ tự ưu tiên trong phân bổ nguồn lực và chính sách công của Thụy Sĩ.
Tuy nhiên, lập trường của Đảng Dân chủ Xã hội dường như không hoàn toàn xuất phát từ quan điểm phản đối xuất khẩu vũ khí. Ban đầu, SP chủ trương sửa đổi Đạo luật Vật tư Chiến tranh nhằm tạo cơ sở pháp lý trực tiếp cho việc chuyển giao vũ khí Thụy Sĩ tới Ukraine. Việc Kyiv có thể tiếp nhận một số trang thiết bị quân sự của Thụy Sĩ thông qua các cơ chế gián tiếp kể từ tháng 12/2025 vẫn chưa đáp ứng yêu cầu của đảng này. SP không muốn việc cung cấp vũ khí chỉ diễn ra thông qua những kẽ hở pháp lý, mà hướng tới một cam kết chính trị rõ ràng hơn với phương Tây và các nền dân chủ thuộc khối này. Đáng chú ý, năm 2024, Liên đoàn Công đoàn Thụy Sĩ cũng từng ủng hộ việc nới lỏng các quy định xuất khẩu vũ khí, với lý do cần hỗ trợ Ukraine và bảo đảm độ tin cậy của các nhà sản xuất quốc phòng Thụy Sĩ. Vì vậy, sự phản đối hiện nay của SP không nhằm bác bỏ hoạt động xuất khẩu vũ khí nói chung, mà chủ yếu tập trung vào danh sách các quốc gia được phép tiếp nhận vũ khí theo quy định mới.
Nhìn rộng hơn, sự khác biệt giữa các lực lượng chính trị Thụy Sĩ hiện nay không nằm ở việc có tham gia vào tiến trình tái vũ trang của phương Tây hay không, mà ở cách thức và phạm vi tham gia. Phe trung hữu chủ trương đưa Thụy Sĩ hội nhập sâu hơn vào cấu trúc công nghiệp quốc phòng phương Tây, đồng thời vẫn duy trì nguyên tắc trung lập như một cơ sở biện minh cho chính sách đối ngoại. Trong khi đó, SP cũng ủng hộ sự gắn kết với phương Tây, nhưng muốn định hướng hoạt động xuất khẩu vũ khí có chọn lọc hơn, ưu tiên những quốc gia mà đảng này cho là cùng chia sẻ các nguyên tắc dân chủ và “giá trị châu Âu”. Như vậy, dù xuất phát từ những lập luận khác nhau, cả hai phía đều không đặt vấn đề phản đối tiến trình tái vũ trang một cách căn bản. Một bên nhấn mạnh lợi ích kinh tế và yêu cầu an ninh, bên kia đề cao các giá trị chính trị và cam kết với Ukraine. Trong bối cảnh đó, bước ngoặt trong chính sách an ninh châu Âu dường như đã cuốn Thụy Sĩ vào một cuộc tranh luận mà ở đó, chính truyền thống trung lập lâu đời
Hồ Ngọc Thắng/Nguồn: https://www.jungewelt.de/artikel/532874.schweiz-neutralit%C3%A4t-war-mal.html
Bài viết cùng chuyên mục
Vì sao Mỹ đánh giá sai Iran? Sức mạnh nội tại và khả năng bảo vệ chủ quyền của Tehran
Yemen: Bàn cờ quyền lực và cuộc cạnh tranh bá quyền ở Trung Đông
Chiến thắng áp đảo, Đảng Dân chủ kiểm soát cả Hạ viện và Thượng viện Mỹ
Từ vụ clip VF3: Nhìn từ quyền trẻ em và quyền con người
Trung Đông trước nguy cơ bùng phát xung đột Mỹ – Iran
Ba Lan: Khủng hoảng Tòa án Hiến pháp và cuộc đấu quyền lực dai dẳng