Theo tờ Guardian, phong trào biểu tình trên khắp Iran trong các ngày 15 – 16/1/2026 đã có dấu hiệu chững lại sau nhiều tuần bùng phát mạnh mẽ và bị chính quyền trấn áp. Tại thủ đô Tehran, đường phố ghi nhận không khí yên ắng hơn, tiếng súng thưa dần và các đám cháy đã được dập tắt, trái ngược với cảnh đối đầu căng thẳng giữa người biểu tình và lực lượng an ninh trước đó. Tuy nhiên, việc chính quyền tiếp tục siết chặt và duy trì tình trạng gián đoạn internet trên diện rộng khiến công tác xác minh độc lập các thông tin trở nên khó khăn.
Về phía cộng đồng quốc tế, Nga bày tỏ sự ủng hộ lập trường của Tehran, trong khi Pháp và Anh kêu gọi trả tự do cho những người bị giam giữ tùy tiện và chấm dứt áp dụng án tử hình. Ngày 15/1, Ngoại trưởng Trung Quốc Vương Nghị đã điện đàm với người đồng cấp Iran Abbas Araghchi, kêu gọi các bên kiềm chế và giải quyết bất đồng thông qua đối thoại. Ông Vương nhấn mạnh Trung Quốc sẵn sàng đóng vai trò xây dựng trong vấn đề này, đồng thời phản đối mọi hành động đe dọa hoặc sử dụng vũ lực trong quan hệ quốc tế.
Mỹ gia tăng sức ép lên chính quyền Tehran
Ngày 15/1/2025, chính quyền Mỹ công bố loạt biện pháp trừng phạt mới nhằm vào Iran, cáo buộc các quan chức nước này đứng sau chiến dịch trấn áp phong trào biểu tình.
Theo thông cáo của Bộ Tài chính Mỹ, năm quan chức cấp cao Iran bị đưa vào danh sách trừng phạt, trong đó có Tổng thư ký Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao cùng một số chỉ huy thuộc Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo và lực lượng thực thi pháp luật. Washington cáo buộc họ là “kiến trúc sư” của chiến dịch đàn áp bạo lực nhằm vào người biểu tình.
Động thái này được xem là bước đi mới nhất trong chiến lược gia tăng sức ép tối đa của Tổng thống Donald Trump đối với Tehran.
Ngoài ra, nhà tù Fardis cũng bị đưa vào danh sách trừng phạt, sau khi Bộ Ngoại giao Mỹ cáo buộc nơi đây giam giữ nhiều phụ nữ trong điều kiện “tàn nhẫn, vô nhân đạo và hạ thấp nhân phẩm”. Thêm 18 cá nhân khác bị trừng phạt vì bị cho là tham gia các mạng lưới ngân hàng ngầm và rửa tiền từ nguồn thu bán dầu mỏ, hóa dầu của Iran ra thị trường quốc tế nhằm né tránh lệnh cấm vận.
Trong đoạn video công bố cùng ngày, Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent khẳng định Washington đang theo dõi sát các dòng tiền mà giới lãnh đạo Iran bị cáo buộc chuyển ra nước ngoài, đồng thời nhấn mạnh: “Mỹ đứng về phía người dân Iran dũng cảm và sẽ sử dụng mọi công cụ cần thiết để truy trách nhiệm những người đàn áp quyền con người.”
Làn sóng bất ổn tại Iran tiếp diễn
Làn sóng bất ổn tại Iran bùng phát từ cuối tháng 12/2025, khởi nguồn từ các cuộc biểu tình phản đối giá cả leo thang và đồng nội tệ mất giá mạnh. Phong trào nhanh chóng lan rộng, trở thành thách thức nghiêm trọng nhất đối với chính quyền Tehran kể từ Cách mạng Hồi giáo năm 1979.
Theo Tổ chức Nhân quyền HRANA có trụ sở tại Mỹ, đến nay đã ghi nhận ít nhất 2.435 người biểu tình và 153 cá nhân liên quan đến chính quyền thiệt mạng trong các vụ bạo lực.
Trước các cáo buộc từ Washington, phái đoàn Iran tại Liên Hợp Quốc hiện chưa đưa ra phản hồi chính thức. Giới lãnh đạo Iran nhiều lần tố cáo Mỹ và Israel là những bên đứng sau kích động bất ổn trong nước. Tổng thống Masoud Pezeshkian khẳng định chính phủ đang tập trung giải quyết các vấn đề kinh tế cốt lõi như tham nhũng, rối loạn tỷ giá và suy giảm sức mua, nhằm ổn định đời sống người dân, đặc biệt là các nhóm thu nhập thấp.
Mỹ cảnh báo không loại trừ biện pháp mạnh với Iran
Trong bối cảnh căng thẳng leo thang, Tổng thống Donald Trump liên tục để ngỏ khả năng can thiệp mạnh mẽ hơn nếu tình trạng bạo lực tại Iran tiếp diễn. Nhà Trắng khẳng định mọi lựa chọn, bao gồm cả biện pháp quân sự, vẫn được “đặt trên bàn”.
Tuy nhiên, theo các nguồn tin tại Washington, chính quyền Mỹ cũng đang thúc đẩy các nỗ lực ngoại giao hậu trường, với sự phối hợp của Israel và một số quốc gia vùng Vịnh, nhằm ngăn chặn nguy cơ xung đột quân sự trực tiếp.
Các quan chức Mỹ cho biết quyết định của Iran tạm hoãn việc hành quyết một số người biểu tình nổi bật gần đây được xem là tín hiệu tích cực, góp phần giảm nguy cơ xảy ra hành động quân sự ngay lập tức. Dù vậy, Washington khẳng định sẽ tiếp tục giám sát chặt chẽ tình hình và duy trì sức ép kinh tế, chính trị đối với Tehran.
Cuộc khủng hoảng tại Iran không chỉ phản ánh những thách thức nội tại về kinh tế và xã hội, mà còn cho thấy sự cạnh tranh ảnh hưởng gay gắt giữa các cường quốc. Trong khi giới lãnh đạo Tehran cáo buộc Mỹ và một số đồng minh khu vực đứng sau kích động bất ổn nhằm làm suy yếu chính quyền, Washington lại khẳng định các biện pháp trừng phạt và sức ép ngoại giao của mình nhằm “bảo vệ nhân quyền và tự do biểu đạt”.
Các chuyên gia nhận định, đằng sau làn sóng biểu tình là sự giao thoa giữa mâu thuẫn trong nước và đấu trường địa chính trị quốc tế, khiến Iran trở thành tâm điểm mới của căng thẳng khu vực. Diễn biến trong thời gian tới sẽ phụ thuộc lớn vào khả năng đối thoại, kiềm chế của các bên và cách Tehran cân bằng giữa ổn định trong nước và sức ép từ bên ngoài.
Minh Anh