Ngày 20/04/2026, nhà báo Lars Lange đăng trên báo Thế Giới Trẻ (Đức) bài viết “Chiến tranh ở Trung Đông và Trung Cận Đông – Mỹ tiếp tục leo thang”, phản ánh việc Hải quân Mỹ tiếp tục phong tỏa eo biển sau khi Iran tuyên bố mở cửa trở lại. Tehran coi động thái này là hành vi vi phạm thỏa thuận ngừng bắn và đã có phản ứng mạnh mẽ, trong bối cảnh cựu Tổng thống Donald Trump tiếp tục gia tăng các lời đe dọa, làm căng thẳng khu vực thêm leo thang.
Chỉ vài giờ sau khi được tuyên bố mở cửa trở lại, eo biển Hormuz một lần nữa rơi vào vòng xoáy căng thẳng. Hôm thứ Sáu, Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi đăng trên nền tảng X thông báo rằng tuyến hàng hải chiến lược này đã được nối lại cho hoạt động vận tải thương mại, tạo ra kỳ vọng về khả năng hạ nhiệt xung đột trong khu vực. Tuy nhiên, diễn biến nhanh chóng đảo chiều khi chỉ chưa đầy 24 giờ sau, Tổng thống Mỹ Donald Trump khẳng định việc phong tỏa hải quân đối với các cảng của Iran vẫn tiếp tục được duy trì. Theo cách hiểu của Tehran, động thái này đã trực tiếp làm suy yếu các điều khoản của thỏa thuận ngừng bắn.
Phản ứng trước tuyên bố từ Washington, lực lượng hải quân thuộc Islamic Revolutionary Guard Corps lập tức siết chặt quyền kiểm soát tại eo biển Hormuz, đồng thời phát đi cảnh báo rằng mọi tàu thuyền không được phép đi qua sẽ bị coi là mục tiêu thù địch. Căng thẳng nhanh chóng chuyển từ tuyên bố ngoại giao sang đối đầu thực địa khi một cơ quan an toàn hàng hải của United Kingdom cho biết một tàu chở dầu đã bị pháo kích, trong khi một tàu container khác trúng đạn ngoài khơi bờ biển Oman.
Tình hình tiếp tục xấu đi sau vụ tấn công nhằm vào hai tàu mang cờ India, khiến New Delhi phải triệu tập đại sứ Iran để phản đối. Đến Chủ nhật, ông Trump tiếp tục gia tăng sức ép khi cáo buộc Tehran “vi phạm hoàn toàn” thỏa thuận ngừng bắn, đồng thời lặp lại lời đe dọa sẽ phá hủy các cây cầu và nhà máy điện của Iran nếu nước này không chấp nhận những điều kiện do Washington đưa ra.
Eo biển Strait of Hormuz từ lâu được xem là “yết hầu năng lượng” của thế giới, nơi trung chuyển khoảng 1/5 tổng lượng dầu mỏ và khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) được giao dịch toàn cầu trong điều kiện bình thường. Tuy nhiên, tuyến hàng hải chiến lược này đã bị phong tỏa phần lớn kể từ khi xung đột bùng phát vào cuối tháng Hai, kéo theo cú sốc nguồn cung được đánh giá là nghiêm trọng nhất trong lịch sử hiện đại.
Theo tính toán của công ty phân tích Kpler, kể từ khi giao tranh nổ ra, thị trường toàn cầu đã thiếu hụt hơn 500 triệu thùng dầu thô và condensate. Đây là mức gián đoạn chưa từng có đối với chuỗi cung ứng năng lượng thế giới, theo đánh giá được Reuters dẫn lại. Với mức giá trung bình khoảng 100 USD mỗi thùng, giá trị phần nguồn cung bị mất ước tính vượt 50 tỷ USD, cho thấy quy mô thiệt hại không chỉ dừng ở lĩnh vực năng lượng mà còn lan sang thương mại, vận tải và tài chính toàn cầu.
Các quốc gia vùng Vịnh là những bên chịu tác động trực tiếp và nặng nề nhất. Trong tháng Ba, sản lượng của khu vực đã sụt giảm khoảng 8 triệu thùng/ngày. Xuất khẩu dầu từ Saudi Arabia, Qatar, United Arab Emirates, Kuwait, Bahrain và Oman lao dốc mạnh, từ mức 19,6 triệu thùng trong tháng Hai xuống chỉ còn 4,1 triệu thùng trong tháng Ba và tháng Tư. Sự sụt giảm này phản ánh mức độ tê liệt của tuyến vận tải biển quan trọng bậc nhất thế giới, đồng thời đẩy giá dầu và khí đốt lên cao trên các thị trường quốc tế.
Tại châu Âu, áp lực đang gia tăng nhanh chóng khi các ước tính hiện tại cho thấy lượng dầu dự trữ sẵn có chỉ còn đủ đáp ứng nhu cầu trong khoảng bốn đến sáu tuần tới. Nếu tình trạng gián đoạn tiếp tục kéo dài, nguy cơ thiếu hụt nhiên liệu, giá năng lượng leo thang và tác động dây chuyền lên sản xuất công nghiệp, giao thông và lạm phát sẽ trở nên hiện hữu hơn bao giờ hết.
Tại thời điểm bài báo được đăng tải, vòng đàm phán tiếp theo giữa Washington và Tehran tại Islamabad vẫn chưa được ấn định thời gian cụ thể sau khi tiến trình thương lượng trước đó đổ vỡ. Các nguồn tin ngoại giao cho biết Pakistan vẫn đang nỗ lực duy trì kênh đối thoại, song khác biệt giữa hai bên tiếp tục là rào cản lớn đối với việc nối lại bàn đàm phán.
Trao đổi với Reuters, Thứ trưởng Ngoại giao Iran Saeed Khatibzadeh nhấn mạnh rằng điều kiện tiên quyết là hai bên phải xây dựng được một khuôn khổ chung để có thể hiểu và tiếp cận nhau trên cùng một nền tảng. Theo ông, Washington hiện đang theo đuổi một “phương pháp tối đa”, đồng thời đưa ra những yêu cầu mà Tehran cho rằng nhằm áp đặt cho Iran một quy chế đặc biệt trong khuôn khổ luật pháp quốc tế. Quan điểm này phản ánh mức độ bất đồng sâu sắc về nguyên tắc đàm phán, đặc biệt liên quan đến vấn đề chủ quyền, an ninh khu vực và quyền kiểm soát các tuyến hàng hải chiến lược.
Trong khi nỗ lực ngoại giao vẫn chưa tìm được lối ra, Tổng thống Mỹ Donald Trump tiếp tục gia tăng sức ép bằng tuyên bố cứng rắn rằng nếu không đạt được bất kỳ thỏa thuận nào trước thứ Tư, Mỹ sẽ phải “thả bom trở lại”. Phát biểu này được xem là tín hiệu cho thấy Washington sẵn sàng quay lại lựa chọn quân sự nếu tiến trình hòa đàm tiếp tục bế tắc.
Tuy nhiên, các đánh giá tình báo được The New York Times dẫn lại cuối tuần qua cho thấy năng lực quân sự của Iran, dù bị suy yếu đáng kể, vẫn chưa bị vô hiệu hóa. Theo các nguồn tin này, Tehran hiện vẫn còn khoảng 40% kho vũ khí máy bay không người lái so với thời điểm trước chiến tranh. Cùng với đó, vào thời điểm lệnh ngừng bắn được thiết lập, khoảng một nửa số bệ phóng tên lửa của nước này vẫn duy trì khả năng hoạt động.
Đáng chú ý, trong những ngày ngay sau khi lệnh ngừng bắn có hiệu lực từ ngày 8/4, Iran được cho là đã thu hồi thêm khoảng 100 hệ thống vũ khí khác từng được cất giấu trong các hang động và hầm trú ẩn. Diễn biến này cho thấy Tehran không chỉ duy trì được năng lực đáp trả mà còn đang củng cố lại hạ tầng quân sự chiến lược, qua đó làm gia tăng đáng kể rủi ro cho bất kỳ kịch bản leo thang quân sự nào trong thời gian tới.
Song song với các nỗ lực đàm phán, Washington đang đẩy mạnh sức ép kinh tế và hàng hải đối với Tehran bằng một chiến dịch được xem là chưa từng có tiền lệ. Theo The Wall Street Journal, dẫn nguồn từ giới chức Mỹ, trong những ngày tới quân đội Mỹ dự kiến triển khai hoạt động lên tàu, kiểm tra và bắt giữ các tàu chở dầu cũng như tàu buôn có liên hệ với Iran trên vùng biển quốc tế. Chiến dịch này, mang mật danh nội bộ “Cơn thịnh nộ kinh tế” (Economic Fury), được thiết kế như một giai đoạn leo thang mới trong chiến lược gây sức ép tối đa đối với Tehran. Phạm vi triển khai không chỉ giới hạn trong Vịnh Ba Tư mà còn mở rộng sang toàn bộ không gian hàng hải Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương, cho thấy Washington muốn siết chặt các tuyến vận tải và nguồn thu chiến lược của Iran trên quy mô toàn cầu. Theo các báo cáo mới nhất, đã có 23 tàu bị ngăn không cho rời các cảng của Iran.
Trong khi đó, tình hình tại miền nam Lebanon tiếp tục diễn biến bất ổn, bất chấp việc lệnh ngừng bắn kéo dài 10 ngày giữa Israel và Hezbollah chính thức có hiệu lực từ tối thứ Sáu. Quân đội Israel cho biết đã có hai binh sĩ thiệt mạng kể từ thời điểm thỏa thuận bắt đầu được thực thi. Đáp trả, lực lượng này đã tiến hành các đợt pháo kích nhằm vào các thị trấn Beit Leif, Kantara và Tuline ở miền nam Lebanon, đồng thời tuyên bố phá hủy nhiều ngôi nhà tại một số khu vực mà họ cho là có giá trị quân sự.
Đáng chú ý, Israel cũng thông báo thiết lập một “đường ranh giới màu vàng” tại miền nam Lebanon, một khái niệm được cho là tương tự vùng đệm cùng tên mà họ từng áp đặt tại Dải Gaza. Động thái này ngay lập tức làm dấy lên lo ngại về khả năng hình thành một vùng kiểm soát quân sự kéo dài, có thể khiến lệnh ngừng bắn trở nên mong manh hơn.
Về phía Hezbollah, Tổng thư ký Naim Qassem tuyên bố rằng thỏa thuận ngừng bắn là kết quả trực tiếp của sức ép từ sự kháng cự quân sự, đồng thời chỉ trích thỏa thuận đạt được giữa Washington và chính phủ Beirut là “một sự sỉ nhục đối với đất nước chúng tôi”. Ông nhấn mạnh rằng bất kỳ giai đoạn hậu ngừng bắn nào cũng phải dựa trên các điều kiện cốt lõi, bao gồm việc Israel rút quân, trao đổi tù binh, hồi hương người di tản và triển khai tái thiết các khu vực bị chiến sự tàn phá.
Căng thẳng tiếp tục gia tăng sau vụ một binh sĩ gìn giữ hòa bình của lực lượng United Nations Interim Force in Lebanon (UNIFIL) mang quốc tịch France thiệt mạng vào sáng thứ Bảy. Hezbollah bác bỏ mọi liên quan đến vụ việc. Tuy nhiên, sau khi lực lượng gìn giữ hòa bình Liên Hợp Quốc ban đầu cho biết binh sĩ này bị bắn bằng vũ khí bộ binh từ các “tác nhân phi nhà nước”, Tổng thống Pháp Emmanuel Macron đã trực tiếp quy trách nhiệm cho Hezbollah, làm gia tăng thêm sức ép ngoại giao đối với lực lượng này.
Những diễn biến dồn dập trong những ngày qua cho thấy thỏa thuận ngừng bắn tại Trung Đông mới chỉ mang tính tạm thời và chưa đủ sức tạo ra một nền tảng hòa bình bền vững. Từ việc eo biển Hormuz tiếp tục bị siết chặt, các đòn áp lực kinh tế và quân sự của Mỹ nhằm vào Iran, cho đến nguy cơ mặt trận Lebanon bùng phát trở lại, toàn bộ khu vực đang đứng trước nguy cơ trượt sâu hơn vào một vòng xoáy đối đầu mới. Trong bối cảnh các kênh ngoại giao chưa tìm được tiếng nói chung, mọi động thái leo thang từ Washington, Tehran, Israel hay Hezbollah đều có thể trở thành chất xúc tác cho một cuộc khủng hoảng lan rộng, không chỉ đe dọa an ninh khu vực mà còn tác động trực tiếp đến thị trường năng lượng và ổn định kinh tế toàn cầu. Triển vọng hòa bình vì thế vẫn hết sức mong manh, phụ thuộc vào khả năng các bên kiềm chế và quay trở lại bàn đàm phán trong những ngày tới.
Hồ Ngọc Thắng