Ngày 16/01/2026, tờ Thế Giới Trẻ (Đức) đăng tải bài viết “Bờ Tây – Israel bắt giữ các thành viên gia đình làm con tin” của nhà báo Mathias Dehne, phản ánh tình hình căng thẳng tại Palestine. Theo bài báo, lực lượng Israel tại Tel Aviv đã bắt giữ góa phụ của chỉ huy Hamas Yahya Ayash, người đã bị sát hại. Tác giả nhận định, việc bắt giữ người thân của các tay súng đang dần trở thành công cụ gây sức ép trong xung đột hiện nay.
Yahya Abd al-Latif Ayash là một trong những chỉ huy nổi bật của Lữ đoàn Qassam – cánh vũ trang của phong trào Hamas, trong thập niên 1990. Câu chuyện cuộc đời của ông phản ánh phần nào bi kịch của nhiều người Palestine trong bối cảnh xung đột kéo dài. Sau khi tốt nghiệp cử nhân ngành kỹ thuật điện, Ayash bị chính quyền chiếm đóng từ chối cấp thị thực sang Jordan học cao học. Năm 1992, ông gia nhập Lữ đoàn Qassam và nhanh chóng giữ vai trò quan trọng trong việc chế tạo chất nổ cũng như lập kế hoạch cho các chiến dịch mà Hamas gọi là “tử đạo”. Chính vì vậy, ông được biết đến rộng rãi với biệt danh “Kỹ sư”.
Như học giả Tareq Baconi phân tích trong cuốn “Hamas bị kiềm chế” (Hamas Contained), phong trào Hamas chỉ bắt đầu triển khai các vụ tấn công tự sát như một công cụ chiến lược của bạo lực chính trị sau những tranh luận nội bộ căng thẳng, và đặc biệt là dưới tác động của vụ thảm sát tại nhà thờ Hồi giáo Ibrahimi ở Hebron. Vào ngày 25/2/1994, trong tháng lễ Ramadan, người định cư cực hữu Baruch Goldstein đã xả súng giết chết 29 người Palestine và làm bị thương hơn 100 người khác khi họ đang cầu nguyện buổi sáng. Vụ tấn công tự sát đầu tiên tại khu vực nay là Israel diễn ra vào tháng 4/1994, được xem là phản ứng trực tiếp đối với thảm sát Hebron. Vụ nổ khiến 7 người thiệt mạng và hơn 50 người bị thương. Trong những năm sau đó, Yahya Ayash được cho là người đứng sau nhiều chiến dịch tương tự, khiến khoảng 90 người Israel, trong đó có cả dân thường, thiệt mạng.
Ngày 5/1/2026 đánh dấu 30 năm ngày mất của Yahya Ayash. Vào năm 1996, quân đội Israel đã ám sát người đàn ông 29 tuổi này bằng một thiết bị nổ giấu trong điện thoại di động, trong một chiến dịch được mô tả là mục tiêu có chủ đích nhưng cũng gây tranh cãi về tính hợp pháp. Sau vụ ám sát, The New York Times đưa tin rằng hơn 100.000 người đã xuống đường tại Dải Gaza, đi theo đoàn rước linh cữu của Ayash và tôn vinh ông như một anh hùng dân tộc. Lãnh đạo Palestine khi đó, Yasser Arafat, đã đến thăm gia đình Ayash để chia buồn. Kênh truyền hình Al Jazeera (Qatar) trong một bản tin sau đó đã so sánh vụ ám sát Ayash với loạt vụ tấn công bằng máy nhắn tin bị cáo buộc là bất hợp pháp xảy ra ở Lebanon vào tháng 9/2024, cho thấy sự tiếp nối của các phương thức tấn công công nghệ cao trong các chiến dịch bí mật hiện đại.
Chỉ vài ngày sau lễ kỷ niệm 30 năm ngày mất của Yahya Ayash, vợ ông Hijam Ayash, thường được biết đến với tên Umm al-Baraa, đã bị lực lượng Israel bắt giữ tại thành phố Nablus vào thứ Sáu tuần trước. Theo truyền thông Israel, bà bị cáo buộc kích động trên mạng xã hội. Các báo cáo cho biết bằng chứng bao gồm một đoạn video trong đó bà mô tả chồng mình như “kẻ chủ mưu đứng sau các vụ tấn công tự sát đầu tiên của Hamas”. Ngoài ra, bà cũng bị cho là đăng tải nhiều nội dung thể hiện quan điểm tích cực về phong trào kháng chiến Palestine.
Hôm thứ Ba (13/1), Đài truyền hình Thổ Nhĩ Kỳ TRT đăng tải một bức ảnh cho thấy hai binh sĩ Israel đứng cạnh Umm al-Baraa, vợ của Yahya Ayash. Trong ảnh, bà bị trói và bị bịt mắt, trong khi một binh sĩ đứng bên phải mỉm cười, hình ảnh này nhanh chóng lan truyền và gây nhiều tranh cãi trên mạng xã hội. Phản ứng trước vụ việc, Zaher Jabarin, một lãnh đạo cấp cao của Hamas tại Bờ Tây, đã ra tuyên bố cảnh báo rằng “việc tiếp tục bắt giữ phụ nữ, đặc biệt là vợ và mẹ của các liệt sĩ và tù nhân, sẽ dẫn đến các hành động trả đũa và làm gia tăng sự phẫn nộ trong giới trẻ cùng các tay súng kháng chiến ở Bờ Tây bị chiếm đóng.”
Vụ bắt giữ Umm al-Baraa không phải là một trường hợp cá biệt, mà được cho là một phần của chiến lược có hệ thống. Theo báo cáo của Hội Tù nhân Palestine công bố ngày 8/1, 650 phụ nữ đã bị bắt giữ kể từ khi cuộc chiến tại Gaza nổ ra, trong đó năm người bị bắt chỉ trong tám ngày đầu năm nay. Các tổ chức nhân quyền cho rằng, phụ nữ ngày càng bị bắt làm con tin như một biện pháp gây áp lực đối với thân nhân nam giới. Nhiều báo cáo cáo buộc rằng trong quá trình giam giữ, họ phải chịu đựng sự sỉ nhục và lạm dụng, bao gồm cả bạo lực tình dục. Tương tự trường hợp của Umm al-Baraa, đa số các vụ bắt giữ được biện minh bởi các hoạt động trên mạng xã hội, với cáo buộc phổ biến là “kích động”.
Cuộc đàn áp đang diễn ra được cho là một phần trong chiến lược của chính phủ Israel nhằm gia tăng áp lực và buộc người Palestine rời bỏ nơi cư trú. Diễn biến này cũng thể hiện rõ trong các kế hoạch mở rộng khu định cư hiện nay. Theo tờ Haaretz (Israel) đưa tin hôm thứ Ba, hơn 100 người Palestine đã bị buộc rời khỏi nhà cửa ở khu vực Ras Ein al-Awja, thuộc Bờ Tây, chỉ trong một ngày, sau khi chịu đựng nhiều hành động quấy rối liên tục. Một số nhà quan sát quốc tế mô tả đây là “một hình thức thanh lọc sắc tộc tàn bạo nhất có thể tưởng tượng được”, cho thấy mức độ nghiêm trọng của tình hình nhân đạo tại khu vực bị chiếm đóng.
Ba mươi năm sau cái chết của Yahya Ayash, di sản của ông dường như vẫn phủ bóng lên thực tại chính trị và xã hội Palestine. Việc bắt giữ góa phụ của ông, cùng hàng trăm phụ nữ khác, không chỉ là hành động mang tính an ninh mà còn phản ánh cách chiến tranh và chiếm đóng đã vượt ra ngoài ranh giới quân sự, len lỏi vào đời sống dân sự và ký ức tập thể. Chiến lược đàn áp và di dời người Palestine, từ Ras Ein al-Awja đến Nablus cho thấy một mô hình kiểm soát mang tính cơ cấu, nơi mỗi vụ bắt giữ, mỗi ngôi nhà bị cưỡng ép rời bỏ đều góp phần vào quá trình tái định hình nhân khẩu học của vùng đất bị chiếm đóng.
Trong khi đó, thế giới vẫn chứng kiến hai thực tại song song: một bên là lời khẳng định về quyền tự vệ và an ninh quốc gia của Israel; bên kia là những câu chuyện của các gia đình, những người phụ nữ, và các cộng đồng đang dần biến mất khỏi bản đồ quê hương. Cái chết của “Kỹ sư” có thể đã khép lại một chương của lịch sử xung đột, nhưng chuỗi trả đũa, giam giữ và mất mát vẫn đang tiếp diễn như thể lịch sử không chỉ chưa được khép lại, mà còn đang được viết lại bằng nỗi đau của những thế hệ mới.
Hồ Ngọc Thắng/Nguồn: https://www.jungewelt.de/artikel/515711.westbank-israel-nimmt-angeh%C3%B6rige-als-geiseln.html