Những ngày gần đây, việc một bộ phận tài xế Grab kêu gọi tắt ứng dụng để bày tỏ băn khoăn về thu nhập, chi phí và cách tính cước thu hút sự chú ý trên mạng xã hội. Từ câu chuyện này đặt ra yêu cầu xây dựng quan hệ lao động hài hòa, minh bạch, đúng pháp luật, bảo đảm quyền lợi chính đáng của các bên; báo chí, truyền thông cần phản ánh khách quan, đúng bản chất, không để thông tin mập mờ, thiếu kiểm chứng dẫn dắt dư luận sai lệch. Quan trọng hơn, cần tỉnh táo nhận diện, không để những bức xúc chính đáng bị lợi dụng, kích động, gây ảnh hưởng đến an ninh, trật tự xã hội.
Doanh nghiệp – biết trân trọng những người cùng mình đồng hành và xây dựng
Một doanh nghiệp có thể sở hữu công nghệ hiện đại, thương hiệu lớn và hệ thống quản trị hiệu quả, nhưng phía sau mọi nền tảng vẫn là con người. Với các mô hình kinh doanh trên nền tảng số, những người trực tiếp cung cấp dịch vụ chính là cầu nối đưa công nghệ vào đời sống, biến ứng dụng thành những chuyến xe, đơn hàng và dịch vụ cụ thể. Vì vậy, muốn phát triển bền vững, doanh nghiệp cần trân trọng sự đóng góp của người lao động, đối tác, coi họ là một phần trong quá trình tạo dựng giá trị và xây dựng văn hóa tôn trọng, chia sẻ, đồng hành.
Trong môi trường số, công nghệ giúp doanh nghiệp quản lý khối lượng giao dịch rất lớn, nhưng công nghệ dù có hiện đại đến đâu cũng không thể thay thế sự lắng nghe và đối thoại. Khi việc nhận công việc, theo dõi thu nhập, tiếp nhận chính sách đều diễn ra qua điện thoại, quan hệ giữa doanh nghiệp và người lao động rất dễ trở nên xa cách nếu những băn khoăn chỉ được giải đáp bằng thông báo tự động. Do đó, doanh nghiệp cần duy trì các kênh tiếp nhận thực chất, giải thích rõ ràng và phản hồi có trách nhiệm đối với những vấn đề liên quan trực tiếp đến quyền, lợi ích của người lao động.
Lắng nghe không đồng nghĩa với chấp nhận mọi yêu cầu, mà trước hết thể hiện thái độ tôn trọng và tinh thần cầu thị. Có phản ánh xác đáng, có vấn đề cần kiểm chứng, cũng có thể có thông tin bắt nguồn từ hiểu lầm hoặc thiếu dữ liệu. Điều quan trọng là doanh nghiệp chủ động đối thoại, cung cấp thông tin đầy đủ, minh bạch để những khác biệt được giải quyết trên cơ sở sự thật và quy định pháp luật. Bởi khoảng trống thông tin nếu kéo dài rất dễ trở thành môi trường cho tin đồn, suy diễn, thậm chí bị lợi dụng để kích động tâm lý bất mãn, làm phức tạp tình hình.
Đặc biệt, với doanh nghiệp nền tảng số, những cơ chế tác động trực tiếp đến thu nhập như mức phí, khoản khấu trừ, chính sách thưởng, điều kiện hưởng ưu đãi hay thay đổi cách thức phân bổ công việc cần được thông tin rõ ràng, dễ hiểu và có cơ chế giải đáp. Minh bạch giúp người lao động hiểu quyền lợi, nghĩa vụ của mình, đồng thời giúp doanh nghiệp hạn chế hiểu lầm và củng cố niềm tin. Đây không chỉ là yêu cầu trong quản trị mà còn là nền tảng để xây dựng quan hệ hợp tác ổn định, hài hòa và lâu dài.
Người lao động – bình tĩnh, tỉnh táo để bảo vệ quyền lợi chính đáng
Người lao động có quyền quan tâm và lên tiếng về thu nhập, điều kiện làm việc cũng như những thay đổi tác động trực tiếp đến quyền, lợi ích của mình. Những băn khoăn chính đáng cần được lắng nghe, giải quyết thông qua đối thoại và các cơ chế phù hợp. Trong xã hội số, mạng xã hội mở ra một không gian rộng lớn để người lao động kết nối, chia sẻ kinh nghiệm và phản ánh vấn đề. Tuy nhiên, sức lan tỏa nhanh chóng của thông tin cũng đòi hỏi mỗi người phải có trách nhiệm với những gì mình đăng tải, chia sẻ, bởi thông tin chưa được kiểm chứng hoặc phản ánh phiến diện có thể gây hiểu lầm, tạo tâm lý hoang mang và dẫn đến những phản ứng thiếu thận trọng.
Bình tĩnh không có nghĩa là im lặng hay từ bỏ quyền lợi. Bình tĩnh là bảo vệ quyền, lợi ích chính đáng bằng thông tin xác thực, bằng đối thoại và trên cơ sở pháp luật. Khi phát sinh vấn đề về thu nhập, chính sách hay điều kiện làm việc, người lao động cần kiểm tra dữ liệu thực tế, tìm hiểu kỹ quy định, lưu giữ thông tin liên quan và phản ánh qua những kênh phù hợp. Một chuyến xe, một bảng thu nhập hay một trải nghiệm cá nhân có thể là căn cứ để đặt vấn đề, nhưng chưa đủ để suy rộng thành kết luận về toàn bộ hệ thống. Phản ánh càng có căn cứ, tiếng nói của người lao động càng có sức thuyết phục và càng thuận lợi cho việc đối thoại, giải quyết vấn đề.
Đặc biệt, người lao động cần tỉnh táo trước những thông tin và lời kêu gọi lan truyền trên mạng xã hội. Khi một bộ phận người lao động đang có tâm lý băn khoăn, bức xúc, có thể xuất hiện thông tin bị cắt ghép, thổi phồng, suy diễn hoặc dẫn dắt theo hướng cực đoan. Thậm chí, những bức xúc chính đáng có thể bị các đối tượng xấu lợi dụng để kích động, lôi kéo, biến vấn đề quyền lợi thành sự đối đầu, gây ảnh hưởng đến hoạt động bình thường của doanh nghiệp và an ninh, trật tự xã hội. Vì vậy, bảo vệ quyền lợi không đồng nghĩa với hưởng ứng mọi lời kêu gọi. Mỗi người cần xem xét nguồn thông tin, mục đích, tính xác thực và hệ quả pháp lý trước khi chia sẻ hoặc tham gia.
Quyền lợi chính đáng luôn đi cùng nghĩa vụ và trách nhiệm. Có quyền phản ánh không đồng nghĩa với quyền xúc phạm người khác; có quyền bày tỏ quan điểm không có nghĩa được lan truyền thông tin sai sự thật, chưa được kiểm chứng; có quyền kiến nghị, yêu cầu đối thoại càng không thể tách rời việc tuân thủ pháp luật và tôn trọng quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân khác.
Trong xã hội số, bản lĩnh của người lao động không chỉ thể hiện ở việc biết sử dụng công nghệ để lên tiếng mà còn ở khả năng làm chủ thông tin và hành vi của mình. Một tập thể người lao động bình tĩnh, có tiếng nói rõ ràng, có chứng cứ, hiểu pháp luật và có tinh thần xây dựng sẽ tạo ra sức mạnh đối thoại lớn hơn những phản ứng nóng vội. Bảo vệ quyền lợi chính đáng cần đi cùng với tỉnh táo, trách nhiệm và thượng tôn pháp luật; không để những băn khoăn, bức xúc của mình bị lợi dụng cho những mục đích gây phương hại đến quyền lợi của chính người lao động, doanh nghiệp và an ninh, trật tự xã hội.
Nhà nước – kiến tạo khung pháp lý cho quan hệ lao động trong xã hội số
Quan hệ lao động trong xã hội số đang đặt ra nhiều vấn đề mới đối với quản lý nhà nước. Người làm việc thông qua nền tảng có thể không có địa điểm và thời gian làm việc cố định, trong khi phần lớn quá trình nhận việc, thực hiện công việc, tính toán thu nhập và tương tác với doanh nghiệp diễn ra qua ứng dụng. Điều đó đòi hỏi Nhà nước tiếp tục hoàn thiện thể chế, bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của các bên, đồng thời tạo môi trường ổn định để những mô hình kinh doanh mới phát triển đúng hướng.
Các nguyên tắc về tự nguyện, thiện chí, bình đẳng, hợp tác và tôn trọng quyền, lợi ích hợp pháp của các bên càng có ý nghĩa trong bối cảnh số hóa. Công nghệ và những mô hình kinh doanh mới không thể đứng ngoài khuôn khổ pháp luật; ngược lại, hệ thống pháp luật cũng cần tiếp tục được rà soát, hoàn thiện để theo kịp sự thay đổi nhanh chóng của thị trường lao động, nhất là đối với những hình thức việc làm mới phát sinh từ kinh tế nền tảng.
Trong quá trình đó, yêu cầu quan trọng là nâng cao năng lực theo dõi, dự báo và nhận diện sớm những vấn đề có thể phát sinh trong quan hệ lao động. Quản lý hiệu quả không chỉ là xử lý khi tranh chấp đã xảy ra mà cần chú trọng phòng ngừa, thúc đẩy đối thoại, kịp thời giải quyết những kiến nghị chính đáng ngay từ cơ sở, hạn chế để mâu thuẫn tích tụ và bị đẩy thành xung đột.
Cùng với bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người lao động, các cơ quan chức năng cần chủ động nhận diện, ngăn chặn việc lợi dụng những vấn đề về lao động, thu nhập và tâm lý bức xúc để tung tin sai sự thật, kích động, lôi kéo, cưỡng ép người khác hoặc thực hiện hành vi vi phạm pháp luật, gây mất an ninh, trật tự. Tuy nhiên, cần phân định rõ giữa những hành vi đó với việc người lao động phản ánh, kiến nghị và bảo vệ quyền lợi chính đáng theo quy định. Bảo đảm quyền lên tiếng, quyền đối thoại và giữ nghiêm kỷ cương, pháp luật không phải là hai yêu cầu đối lập, mà cần được thực hiện đồng thời, khách quan, trên cơ sở chứng cứ và quy định của pháp luật.
Qua đó, Nhà nước vừa đóng vai trò kiến tạo một môi trường lao động hài hòa, ổn định, tiến bộ, vừa bảo đảm các bất đồng được giải quyết bằng đối thoại và pháp luật, không để những vấn đề phát sinh trong quan hệ lao động trở thành điểm nóng hoặc bị các đối tượng xấu lợi dụng, gây ảnh hưởng đến hoạt động sản xuất, kinh doanh và trật tự, an toàn xã hội.
Đối thoại, minh bạch và trách nhiệm – nền tảng của quan hệ lao động lành mạnh trong xã hội hiện đại
Một quan hệ lao động lành mạnh không có nghĩa là không bao giờ xuất hiện bất đồng. Khác biệt về lợi ích, cách hiểu hay kỳ vọng là điều khó tránh khỏi; quan trọng là các bên ứng xử với những khác biệt đó như thế nào. Nếu doanh nghiệp coi phản ánh là chống đối, người lao động mặc nhiên xem mọi quyết định là bất công, còn mạng xã hội trở thành nơi giải quyết bất đồng, khoảng cách giữa các bên rất dễ bị đẩy xa hơn. Ngược lại, đối thoại thực chất, phản ánh đúng kênh và một khuôn khổ pháp lý rõ ràng có thể giúp tháo gỡ vướng mắc, điều chỉnh những điểm chưa phù hợp và củng cố niềm tin.
Muốn đối thoại hiệu quả phải có minh bạch. Đặc biệt trong môi trường số, minh bạch không chỉ là công bố chính sách mà còn phải giúp người lao động hiểu, có thể kiểm tra những thông tin liên quan trực tiếp đến quyền lợi của mình và biết tìm đến đâu khi cần giải đáp. Các cơ chế về thu nhập, đánh giá công việc, thưởng, khấu trừ hay thay đổi chính sách cần được thông tin rõ ràng, dễ hiểu. Thông tin càng minh bạch, khoảng trống cho tin đồn, suy diễn và thông tin sai lệch càng được thu hẹp.
Cùng với đó là trách nhiệm của mỗi chủ thể. Doanh nghiệp có trách nhiệm quản trị minh bạch, tôn trọng và tiếp nhận ý kiến chính đáng; người lao động có trách nhiệm thực hiện công việc, bảo vệ quyền lợi đúng pháp luật và tỉnh táo trước những thông tin, lời kêu gọi chưa được kiểm chứng; Nhà nước có trách nhiệm hoàn thiện và thực thi pháp luật, bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp của các bên và giữ vững môi trường lao động ổn định. Những bất đồng chính đáng cần được giải quyết bằng đối thoại và pháp luật, không để bị đẩy thành đối đầu, càng không để các đối tượng xấu lợi dụng tâm lý bức xúc để kích động, lôi kéo, gây mất an ninh, trật tự.
Công nghệ càng phát triển, yếu tố con người càng cần được coi trọng. Thuật toán có thể phân phối công việc, ứng dụng có thể xử lý hàng triệu giao dịch, nhưng công nghệ không thể thay thế hoàn toàn sự công bằng, trách nhiệm và đối thoại. Một môi trường lao động hiện đại vì thế không chỉ được đo bằng tốc độ hay hiệu suất, mà còn bằng khả năng bảo đảm quyền lợi hợp pháp, giải quyết bất đồng và tạo dựng niềm tin giữa các bên. Công nghệ phải phục vụ con người, còn đối thoại, minh bạch và thượng tôn pháp luật phải trở thành nền tảng để quan hệ lao động phát triển hài hòa, ổn định và bền vững.
Cùng xây dựng văn hóa quan hệ lao động trong xã hội số
Từ câu chuyện Grab có thể nhìn thấy một vấn đề rộng hơn: quan hệ lao động trong xã hội số dù có nhiều đặc điểm mới vẫn phải được xây dựng trên những nguyên tắc căn bản là tôn trọng, minh bạch, đối thoại, trách nhiệm và thượng tôn pháp luật. Doanh nghiệp cần trân trọng những người cùng mình tạo ra giá trị; người lao động cần bảo vệ quyền, lợi ích chính đáng bằng thông tin xác thực và phương thức phù hợp với pháp luật; Nhà nước cần tiếp tục hoàn thiện thể chế, nâng cao hiệu quả quản lý để các mô hình việc làm mới phát triển lành mạnh, bền vững.
Điều quan trọng là không để những khác biệt về lợi ích bị đẩy thành đối đầu. Doanh nghiệp cần chủ động thông tin, giải thích và đối thoại khi chính sách tác động đến quyền lợi của người lao động. Người lao động cần tỉnh táo kiểm chứng thông tin, phản ánh có căn cứ, đúng kênh, không để tâm lý bức xúc dẫn đến những hành động thiếu cân nhắc. Các cơ quan chức năng cần kịp thời nắm bắt tình hình, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của các bên, giải quyết vấn đề ngay từ cơ sở; đồng thời chủ động phát hiện, ngăn chặn việc lợi dụng những băn khoăn, bức xúc chính đáng để tung tin sai sự thật, kích động, lôi kéo, gây mất an ninh, trật tự.
Báo chí, truyền thông cũng có trách nhiệm đặc biệt trong quá trình này. Trước những vấn đề liên quan trực tiếp đến quyền lợi của đông đảo người lao động và hoạt động của doanh nghiệp, thông tin cần được xác minh đầy đủ, phản ánh đúng bản chất, đúng trọng tâm, đặt trong bối cảnh cần thiết và thể hiện rõ đâu là sự việc đã được kiểm chứng, đâu là ý kiến hoặc thông tin còn cần làm rõ. Việc đưa tin mập mờ, thiếu căn cứ, giật gân hoặc chỉ phản ánh một chiều không những khó giúp các bên tìm được tiếng nói chung mà còn có thể khiến dư luận và thảo luận trên mạng xã hội đi lệch khỏi bản chất sự việc, tạo khoảng trống cho tin giả, thông tin xuyên tạc và những lời kêu gọi cực đoan lan truyền, từ đó tiềm ẩn nguy cơ ảnh hưởng đến an ninh, trật tự xã hội.
Trong môi trường số, một thông tin thiếu chính xác có thể được chia sẻ với tốc độ rất nhanh và một bất đồng nhỏ có thể bị khuếch đại thành vấn đề lớn. Bởi vậy, đối thoại cần đi trước xung đột, minh bạch cần đi trước hoài nghi, thông tin chính xác cần đi trước tin đồn và pháp luật phải là khuôn khổ để giải quyết những khác biệt. Bảo vệ quyền lợi chính đáng của người lao động, bảo đảm hoạt động bình thường của doanh nghiệp, thực hiện đúng trách nhiệm của báo chí, truyền thông và giữ vững an ninh, trật tự xã hội là những yêu cầu cần được thực hiện đồng thời.
Công nghệ có thể làm thay đổi cách con người làm việc và tiếp nhận thông tin, nhưng không thể thay thế những giá trị tạo nên một xã hội ổn định. Khi doanh nghiệp biết trân trọng và đối thoại, người lao động bình tĩnh và tỉnh táo, báo chí – truyền thông khách quan và trách nhiệm, Nhà nước quản lý hiệu quả, pháp luật được thượng tôn, những khác biệt hoàn toàn có thể được giải quyết bằng đối thoại thay vì đối đầu. Đó cũng là nền tảng để kinh tế số phát triển bền vững, quyền và lợi ích hợp pháp được bảo đảm, không để những vấn đề phát sinh bị lợi dụng, kích động, gây ảnh hưởng đến an ninh, trật tự xã hội.
Thế Nguyễn – Minh Văn
Tài liệu tham khảo
1. Quốc hội, Văn bản hợp nhất số 18/VBHN-VPQH ngày 12/02/2026, Bộ luật Lao động.
2. Ban Bí thư Trung ương Đảng, Chỉ thị số 37-CT/TW ngày 03/09/2019 về tăng cường sự lãnh đạo, chỉ đạo xây dựng quan hệ lao động hài hòa, ổn định và tiến bộ trong tình hình mới.
3. Thủ tướng Chính phủ, Quyết định số 1764/QĐ-TTg ngày 10/09/2026 về kế hoạch thực hiện Chỉ thị số 37-CT/TW.
4. Quốc hội, Luật Việc làm số 74/2025/QH15, có hiệu lực từ ngày 01/01/2026.
5. Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO), Measuring digital platform employment in Viet Nam – Lessons from the 2023 Labour Force Survey, 2025.