Ngày 11/04/2026, nhà báo Volker Hermsdorf đăng bài viết “Cuba vẫn kiên định” trên Thế Giới Trẻ (Đức), phản ánh thực trạng việc Mỹ siết chặt phong tỏa dầu mỏ đối với quốc đảo này đang ngày càng mở rộng, gây tác động nghiêm trọng tới hệ thống y tế, đặc biệt là việc chăm sóc người bệnh và trẻ em. Trong bối cảnh đó, Cuba tiếp tục khẳng định lập trường không thay đổi đường lối chính trị, bất chấp những sức ép gia tăng từ bên ngoài.
Trong khi những tuyên bố cứng rắn từ Nhà Trắng về khả năng “xóa sổ một nền văn minh” nhằm vào Iran gây chấn động dư luận quốc tế, thì tại Cuba, các biện pháp siết chặt cấm vận năng lượng lại đang âm thầm tạo ra một cuộc khủng hoảng nhân đạo với những hệ lụy trực tiếp lên các nhóm dân cư dễ tổn thương nhất. Điểm chung trong hai cách tiếp cận này, theo nhiều nhà quan sát, là nỗ lực gia tăng sức ép nhằm buộc các quốc gia phải chấp nhận sự tuân phục trước các yêu cầu từ Washington.
Tại Havana, tác động của việc hạn chế nguồn cung dầu mỏ đang lan rộng sang lĩnh vực y tế – một trong những trụ cột xã hội quan trọng của Cuba. Phát biểu tại hội nghị quốc tế về các biện pháp cưỡng chế do Liên Hợp Quốc tổ chức, Chủ tịch Miguel Díaz-Canel cho biết hệ thống bệnh viện đang rơi vào tình trạng quá tải nghiêm trọng khi hơn 96.000 bệnh nhân chờ phẫu thuật, trong đó có khoảng 11.000 trẻ em. Bên cạnh đó, hàng chục nghìn trường hợp cần xạ trị và hàng nghìn bệnh nhân suy thận phụ thuộc vào lọc máu đối mặt nguy cơ gián đoạn điều trị do tình trạng thiếu điện kéo dài.
Khủng hoảng năng lượng cũng kéo theo những đứt gãy trong chuỗi cung ứng thiết yếu. Hoạt động vận tải bị đình trệ khiến việc phân phối thuốc men, lương thực và nhu yếu phẩm đến các cơ sở y tế, viện dưỡng lão và các nhóm ưu tiên gặp nhiều trở ngại. Theo giới chức Cuba, tình trạng thiếu nhiên liệu đã ảnh hưởng trực tiếp đến chương trình dinh dưỡng quốc gia: hàng trăm nghìn trẻ em không nhận được khẩu phần sữa theo quy định, trong khi phụ nữ mang thai và trẻ em mắc bệnh mãn tính cũng bị gián đoạn hỗ trợ.
Không chỉ dừng lại ở y tế, áp lực từ các biện pháp trừng phạt còn lan sang đời sống dân sinh khi nguồn cung lương thực cơ bản như bột mì bị ách tắc, dù phía Cuba cho biết đã hoàn tất thanh toán cho các đối tác quốc tế. Những hạn chế trong vận tải biển, theo các quan chức, đang khiến hàng hóa không thể cập cảng, qua đó làm trầm trọng thêm tình trạng thiếu hụt trên diện rộng.
Trong bối cảnh đó, nhiều ý kiến tại các diễn đàn quốc tế cảnh báo rằng các biện pháp trừng phạt đơn phương, đặc biệt trong lĩnh vực năng lượng, không chỉ mang tính chất địa chính trị mà còn có nguy cơ gây ra những hệ lụy nhân đạo sâu sắc, đặt ra thách thức đối với các nguyên tắc cơ bản về bảo vệ dân thường trong quan hệ quốc tế hiện đại.
Theo Điều phối viên Liên Hợp Quốc tại Cuba, Francisco Pichón, các hạn chế về năng lượng không chỉ tác động đến hoạt động trong nước mà còn trực tiếp làm gián đoạn các nỗ lực cứu trợ quốc tế. Phát biểu tại cuộc họp báo do người phát ngôn Liên Hợp Quốc Stéphane Dujarric chủ trì, ông cho biết khoảng 170 container hàng hóa thiết yếu, trị giá 6,3 triệu USD, hiện đang bị ách lại do thiếu nhiên liệu vận chuyển, khiến viện trợ chưa thể đến tay người dân đúng thời điểm.
Cùng lúc, Washington gia tăng sức ép ngoại giao nhằm làm suy giảm vai trò của các phái đoàn y tế Cuba trên trường quốc tế. Đây vốn không chỉ là một nguồn thu ngoại tệ quan trọng đối với Havana mà còn được xem là biểu tượng của hợp tác Nam – Nam trong lĩnh vực chăm sóc sức khỏe. Từ những năm 1960, hơn 600.000 nhân viên y tế Cuba đã tham gia hỗ trợ tại trên 160 quốc gia, chủ yếu ở các khu vực có hệ thống y tế còn hạn chế, góp phần mở rộng khả năng tiếp cận dịch vụ khám chữa bệnh cho hàng triệu người.
Động thái này, theo một số chuyên gia, không chỉ mang ý nghĩa kinh tế mà còn có thể làm suy yếu các mạng lưới hỗ trợ y tế quốc tế vốn đóng vai trò quan trọng trong ứng phó với khủng hoảng nhân đạo và dịch bệnh toàn cầu.
Trước sức ép gia tăng, Chủ tịch Miguel Díaz-Canel khẳng định lập trường cứng rắn của Havana khi bác bỏ các yêu cầu thay đổi chính sách từ phía Mỹ, đặc biệt là những điều kiện gắn với việc nới lỏng hoặc siết chặt cấm vận. Trong cuộc phỏng vấn với đài NBC của Mỹ, ông nhấn mạnh Cuba là một quốc gia có chủ quyền, và các quyết định lãnh đạo không thể do bên ngoài áp đặt. Theo ông, mọi đối thoại nếu có chỉ có thể diễn ra trên cơ sở tôn trọng lẫn nhau, không kèm theo đe dọa hay điều kiện chính trị.
Trong khi đó, Cuba ghi nhận sự gia tăng ủng hộ từ một số đối tác quốc tế. Cuối tháng 3, Nga đã chuyển tới đảo quốc này 100.000 tấn dầu thô và cam kết duy trì nguồn cung trong thời gian tới. Phát biểu tại Havana, Thứ trưởng Ngoại giao Nga Sergei Ryabkov cho biết việc đảm bảo an ninh năng lượng cho Cuba là một ưu tiên, đồng thời chỉ trích các biện pháp phong tỏa dầu mỏ của Mỹ là không thể chấp nhận, không chỉ đối với Moscow mà còn trong bối cảnh rộng hơn của quan hệ quốc tế.
Những diễn biến này cho thấy cuộc đối đầu chính sách xung quanh Cuba không chỉ mang tính song phương mà đang dần mở rộng thành vấn đề có yếu tố đa phương, với sự tham gia và phản ứng ngày càng rõ nét từ các cường quốc và tổ chức quốc tế.
Theo phân tích của ASEAN News, từ những diễn biến trên, có thể thấy chính sách đối ngoại của Donald Trump đang bộc lộ những nghịch lý sâu sắc: một mặt tuyên bố thúc đẩy hòa bình thông qua các sáng kiến như “hội đồng hòa bình” tại Gaza, nhưng mặt khác lại tiếp tục theo đuổi các biện pháp gây sức ép, can thiệp và làm gia tăng căng thẳng tại nhiều khu vực, trong đó có Cuba. Sự thiếu nhất quán này không chỉ phản ánh tư duy chính sách mang tính áp đặt, mà còn cho thấy dấu hiệu của một cách tiếp cận bị nhiều học giả phê phán là hiếu chiến, ngông cuồng và dựa trên ảo tưởng sức mạnh.
Nhà xã hội học Panama Olmedo Beluche đã đưa ra một so sánh gây chú ý khi gọi chính sách của Washington đối với Cuba là “phiên bản Gaza của Mỹ Latinh”, đồng thời cảnh báo về nguy cơ một dân tộc bị dồn ép đến kiệt quệ thông qua các biện pháp bao vây kinh tế. Theo ông, Cuba không chỉ là một trường hợp riêng lẻ, mà còn là phép thử đối với tính độc lập của toàn bộ khu vực Mỹ Latinh và Caribe: nếu Cuba bị khuất phục, các quốc gia khác có thể trở thành mục tiêu tiếp theo.
Trong bối cảnh đó, việc các chính sách mang tính đối đầu tiếp tục được triển khai không chỉ đẩy thế giới vào trạng thái bất ổn về kinh tế và địa chính trị, mà còn làm xói mòn uy tín của Mỹ trên trường quốc tế. Những mâu thuẫn giữa lời nói và hành động đang khiến vai trò lãnh đạo toàn cầu của Washington bị đặt dấu hỏi.
Điều này cũng đặt ra yêu cầu đối với cộng đồng quốc tế, đặc biệt là Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc và các quốc gia tham gia các sáng kiến hòa bình, cần có tiếng nói rõ ràng và nhất quán hơn. Việc bảo vệ các nguyên tắc cơ bản của luật pháp quốc tế, danh dự quốc thể và uy tín chung không thể bị đánh đổi bởi sự im lặng hay những toan tính ngắn hạn. Chỉ khi có sự lên tiếng trách nhiệm và hành động thực chất, các cơ chế đa phương mới có thể giữ vững vai trò trong việc ngăn chặn những xu hướng làm gia tăng bất ổn toàn cầu.
Hồ Ngọc Thắng