Ngày 27/2 hằng năm là dịp tri ân đội ngũ thầy thuốc và nhắc nhớ bức thư ngày 27/2/1955 của Chủ tịch Hồ Chí Minh gửi ngành y. Từ lời căn dặn ấy, y học Việt Nam hình thành bản sắc: lấy người bệnh làm trung tâm, y đức làm gốc, khoa học làm nền tảng và phục vụ Nhân dân làm mục tiêu cao nhất. Trải qua các giai đoạn lịch sử, tinh thần đó luôn được kế thừa, góp phần bảo vệ sức khỏe Nhân dân, ổn định xã hội và phát triển đất nước bền vững.
Lá thư lịch sử và nền tảng tư tưởng Ngành y
Ngày 27/2/1955, trong bối cảnh miền Bắc vừa bước ra khỏi khói lửa chiến tranh, bắt tay vào công cuộc khôi phục kinh tế và ổn định đời sống nhân dân, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã gửi thư tới Hội nghị cán bộ ngành y. Dù dung lượng ngắn gọn, súc tích, bức thư chứa đựng tầm nhìn chiến lược sâu xa và toàn diện, đặt nền móng tư tưởng cho sự hình thành và phát triển của nền y học cách mạng Việt Nam. Người xác định rõ phương hướng xây dựng một nền y học của Nhân dân, do Nhân dân và vì Nhân dân, gắn chặt nhiệm vụ chăm sóc, bảo vệ sức khỏe với sự nghiệp kiến thiết xã hội mới, nâng cao chất lượng cuộc sống và phát triển con người một cách toàn diện.
Tư tưởng ấy không chỉ mang ý nghĩa chuyên môn thuần túy mà còn thể hiện nhãn quan chính trị sâu sắc về vai trò đặc biệt quan trọng của y tế trong chiến lược phát triển đất nước. Bởi lẽ, sức khỏe Nhân dân chính là nền tảng của nguồn lực lao động, là điều kiện tiên quyết để ổn định xã hội và thúc đẩy tiến bộ bền vững. Thông qua bức thư, Người đã khẳng định vị thế của ngành y không chỉ là một lĩnh vực dịch vụ công mà còn là một trụ cột thiết yếu của quốc gia.
Trong nội dung chỉ đạo, Chủ tịch Hồ Chí Minh nhấn mạnh ba yêu cầu cốt lõi, có ý nghĩa xuyên suốt đối với sự phát triển của ngành y: trước hết là tinh thần đoàn kết, thống nhất giữa các cán bộ, y bác sĩ; tiếp đó là ý thức không ngừng học tập, rèn luyện, nâng cao trình độ chuyên môn, tiếp thu tinh hoa y học trong và ngoài nước; và đặc biệt là việc giữ vững, bồi đắp đạo đức nghề nghiệp. Lời dạy sâu sắc “lương y phải như từ mẫu” đã trở thành phương châm hành động, chuẩn mực đạo lý bền vững của nhiều thế hệ thầy thuốc Việt Nam. Đó không chỉ là yêu cầu về thái độ ứng xử mà còn là triết lý nhân văn đặt người bệnh ở vị trí trung tâm, đề cao lòng nhân ái, sự tận tụy và trách nhiệm xã hội của người hành nghề y. Cứu người vì thế không chỉ là bổn phận chuyên môn mà còn là nghĩa vụ công dân, là biểu hiện cao đẹp của y đức và lương tâm nghề nghiệp.
Từ nền tảng tư tưởng mang tính định hướng ấy, hệ thống y tế công lập Việt Nam từng bước được xây dựng, củng cố và phát triển tương đối đồng bộ. Mạng lưới hơn 11 nghìn trạm y tế xã trải rộng khắp cả nước, cùng hệ thống bệnh viện tuyến huyện, tuyến tỉnh và tuyến trung ương, đã hình thành một cấu trúc chăm sóc sức khỏe nhiều tầng nấc, bảo đảm khả năng tiếp cận dịch vụ y tế cho đông đảo người dân. Song song với đó, sự kết hợp hài hòa giữa y học hiện đại và y học cổ truyền không chỉ góp phần phát huy giá trị tri thức y học dân tộc mà còn nâng cao hiệu quả điều trị, đặc biệt tại tuyến cơ sở và trong chăm sóc sức khỏe ban đầu. Đây là nét đặc trưng riêng có của y học Việt Nam, phản ánh tinh thần kế thừa và sáng tạo trên nền tảng truyền thống.
Đến năm 1985, Nhà nước chính thức quyết định lấy ngày 27/2 hằng năm làm Ngày Thầy thuốc Việt Nam. Quyết định này không đơn thuần mang ý nghĩa tôn vinh một nghề nghiệp cao quý, mà còn là sự khẳng định giá trị trường tồn của tư tưởng Hồ Chí Minh đối với ngành y tế nước nhà. Ngày 27/2 trở thành một dấu mốc thiêng liêng, nhắc nhở đội ngũ thầy thuốc về trách nhiệm, sứ mệnh và lý tưởng phụng sự Nhân dân; đồng thời hun đúc niềm tự hào nghề nghiệp, củng cố niềm tin xã hội vào những người đang ngày đêm tận tâm bảo vệ và chăm sóc sức khỏe cộng đồng.
Y đức trong kháng chiến và xây dựng đất nước
Trong các cuộc kháng chiến bảo vệ Tổ quốc, lực lượng quân y và dân y luôn hiện diện ở những nơi gian khổ và ác liệt nhất. Giữa rừng sâu, núi cao hay trong lòng địa đạo chật hẹp, nhiều bệnh viện dã chiến được dựng lên giữa mưa bom, bão đạn, với trang thiết bị thô sơ, thuốc men khan hiếm. Thế nhưng, vượt lên mọi thiếu thốn và hiểm nguy, tinh thần “cứu người như cứu hỏa” vẫn được đặt lên hàng đầu. Không ít cán bộ y tế đã ngã xuống khi đang làm nhiệm vụ, để lại những tấm gương sáng ngời về lòng nhân ái, đức hy sinh và trách nhiệm thiêng liêng đối với Tổ quốc và đồng bào.
Ở hậu phương, trong điều kiện kinh tế còn nhiều khó khăn, mạng lưới y tế vẫn bền bỉ duy trì nhiệm vụ chăm sóc và bảo vệ sức khỏe nhân dân. Các phong trào vệ sinh phòng bệnh, tiêm chủng mở rộng, phòng chống sốt rét, dịch tả và nhiều bệnh truyền nhiễm khác được triển khai sâu rộng, góp phần kiểm soát dịch bệnh, nâng cao thể trạng cộng đồng. Ngành y đã đóng vai trò đặc biệt quan trọng trong việc bảo vệ lực lượng lao động, giữ vững “sức dân”, yếu tố then chốt làm nên thắng lợi trong chiến tranh cũng như trong công cuộc khôi phục và xây dựng đất nước sau hòa bình.
Bước vào thời kỳ đổi mới và hội nhập, y học Việt Nam ghi nhận nhiều thành tựu nổi bật, phản ánh sự trưởng thành vượt bậc cả về chuyên môn lẫn năng lực quản lý. Tuổi thọ trung bình của người Việt Nam hiện đạt khoảng 73–74 tuổi, tăng đáng kể so với trước đây. Nhiều kỹ thuật y khoa chuyên sâu và hiện đại như ghép gan, ghép tim, can thiệp tim mạch, thụ tinh trong ống nghiệm, điều trị ung thư bằng các phương pháp tiên tiến đã được triển khai thành công tại nhiều bệnh viện trong nước. Những kết quả ấy không chỉ khẳng định trình độ ngày càng cao của đội ngũ thầy thuốc Việt Nam mà còn cho thấy sự đầu tư bài bản, đồng bộ cho hệ thống y tế quốc gia.
Đại dịch COVID-19 là một thử thách chưa từng có tiền lệ đối với hệ thống y tế và toàn xã hội. Trước hơn 11 triệu ca mắc trên cả nước, hàng chục nghìn cán bộ y tế đã xung phong tham gia tuyến đầu chống dịch, làm việc liên tục trong điều kiện áp lực cao và nguy cơ lây nhiễm lớn. Từ công tác truy vết, xét nghiệm, tiêm chủng quy mô lớn đến điều trị các ca bệnh nặng, mỗi nhiệm vụ đều in đậm dấu ấn của tinh thần trách nhiệm, sự tận tụy và lòng dũng cảm. Hình ảnh những thầy thuốc trong bộ đồ bảo hộ kín mít, kiên trì bám trụ tại các bệnh viện dã chiến và khu điều trị hồi sức đã trở thành biểu tượng sinh động của y đức thời đại mới, nơi truyền thống nhân văn được tiếp nối và tỏa sáng trong hoàn cảnh cam go nhất.
Thách thức mới trong thời đại khoa học và thông tin
Cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư đang tạo ra những chuyển biến sâu rộng và mang tính đột phá trong lĩnh vực y tế toàn cầu. Sự phát triển mạnh mẽ của trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn (Big Data), hồ sơ bệnh án điện tử, y học chính xác và y học cá thể hóa đã mở ra khả năng chẩn đoán sớm, điều trị trúng đích và quản lý sức khỏe toàn diện cho từng cá nhân. Nhiều quy trình vốn phụ thuộc hoàn toàn vào kinh nghiệm nay được hỗ trợ bởi thuật toán và phân tích dữ liệu, giúp nâng cao độ chính xác và tối ưu hóa nguồn lực. Tuy nhiên, đi cùng với cơ hội là yêu cầu ngày càng cao đối với đội ngũ thầy thuốc: phải học tập suốt đời, liên tục cập nhật tri thức mới, làm chủ công nghệ hiện đại và thích ứng linh hoạt trước tốc độ phát triển khoa học chưa từng có.
Song song với tiến bộ công nghệ, sự bùng nổ của mạng xã hội và môi trường truyền thông số khiến thông tin y tế lan truyền với tốc độ chóng mặt. Bên cạnh những nguồn tin chính thống, khoa học, cũng xuất hiện không ít thông tin sai lệch, thiếu kiểm chứng, thậm chí gây hoang mang trong cộng đồng. Thực tế đó đặt ra yêu cầu mới đối với người thầy thuốc trong thời đại số: không chỉ vững vàng về chuyên môn mà còn cần có kỹ năng truyền thông khoa học, khả năng giải thích, đối thoại và định hướng dư luận một cách thuyết phục. Việc chủ động cung cấp thông tin chính xác, minh bạch sẽ góp phần củng cố niềm tin xã hội đối với ngành y và bảo vệ sức khỏe cộng đồng trước những nguy cơ từ tin giả.
Cùng với đó, cơ chế kinh tế thị trường trong lĩnh vực y tế đã và đang tạo động lực quan trọng cho việc đa dạng hóa loại hình dịch vụ, huy động nguồn lực xã hội và nâng cao chất lượng khám, chữa bệnh. Nhiều cơ sở y tế được đầu tư hiện đại, dịch vụ chuyên sâu phát triển, đáp ứng tốt hơn nhu cầu ngày càng cao của người dân. Tuy nhiên, nếu thiếu bản lĩnh chính trị và nền tảng đạo đức vững chắc, nguy cơ thương mại hóa quá mức có thể làm phai nhạt mục tiêu nhân văn vốn là cốt lõi của nghề y. Vì vậy, trong bất kỳ hoàn cảnh nào, giữ vững y đức, đề cao trách nhiệm xã hội và đặt lợi ích người bệnh lên trên hết vẫn là điều kiện tiên quyết bảo đảm sự phát triển bền vững của ngành.
Các văn kiện Đại hội XIV của Đảng tiếp tục khẳng định chăm sóc, bảo vệ và nâng cao sức khỏe Nhân dân là nhiệm vụ chiến lược, vừa cấp bách vừa lâu dài. Xây dựng hệ thống y tế công bằng, chất lượng, hiệu quả, dễ tiếp cận; phát triển nguồn nhân lực y tế có trình độ cao; đẩy mạnh chuyển đổi số và ứng dụng khoa học – công nghệ gắn với mục tiêu phát triển con người toàn diện chính là định hướng quan trọng cho ngành y trong giai đoạn tới. Trước những cơ hội và thách thức đan xen, việc kết hợp hài hòa giữa trí tuệ khoa học hiện đại và nền tảng y đức truyền thống sẽ là chìa khóa để y tế Việt Nam tiếp tục vững bước trong thời đại mới.
Xây dựng đội ngũ thầy thuốc thời đại mới
Trong bối cảnh khoa học công nghệ phát triển nhanh chóng và nhu cầu chăm sóc sức khỏe ngày càng cao, việc xây dựng đội ngũ thầy thuốc thời đại mới trở thành yêu cầu cấp thiết và mang tính chiến lược lâu dài. Công tác đào tạo hiện nay không chỉ dừng lại ở việc truyền thụ kiến thức chuyên môn, mà cần gắn chặt giữa năng lực nghề nghiệp với nền tảng y đức vững vàng. Kiến thức y khoa có thể thay đổi, cập nhật từng ngày theo tiến bộ khoa học, nhưng giá trị nhân văn, tinh thần nhân ái và trách nhiệm với người bệnh phải được bồi dưỡng thường xuyên, liên tục và có hệ thống.
Sinh viên y khoa vì thế không chỉ học kỹ thuật chẩn đoán, điều trị hay thực hành lâm sàng, mà còn được rèn luyện thái độ ứng xử chuẩn mực, kỹ năng giao tiếp, khả năng thấu cảm và ý thức trách nhiệm xã hội. Tinh thần phục vụ nhân dân, đặt lợi ích người bệnh lên trên hết cần trở thành kim chỉ nam trong suốt quá trình học tập và hành nghề. Chỉ khi hội tụ cả “tài” và “đức”, người thầy thuốc mới có thể đáp ứng trọn vẹn sứ mệnh cao quý của mình.
Bên cạnh công tác đào tạo, việc xây dựng môi trường hành nghề an toàn, minh bạch, tôn trọng lẫn nhau và đề cao chuẩn mực đạo đức nghề nghiệp cũng giữ vai trò đặc biệt quan trọng. Khi đội ngũ y bác sĩ được bảo đảm điều kiện làm việc ổn định, được bảo vệ trước các rủi ro nghề nghiệp và được ghi nhận xứng đáng, họ sẽ yên tâm cống hiến, phát huy tối đa năng lực chuyên môn. Đồng thời, khi niềm tin giữa người bệnh và cơ sở y tế được củng cố trên cơ sở minh bạch, chia sẻ và thấu hiểu, chất lượng dịch vụ y tế sẽ được nâng cao, góp phần xây dựng văn hóa bệnh viện nhân văn, chuyên nghiệp và hiện đại.
Quá trình hội nhập quốc tế sâu rộng cũng mở ra nhiều cơ hội quý báu cho ngành y Việt Nam trong hợp tác nghiên cứu, chuyển giao công nghệ, đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao và tham gia các diễn đàn y học khu vực, toàn cầu. Nhiều bác sĩ Việt Nam đã tích cực tham gia các chương trình hỗ trợ y tế nhân đạo, các khóa đào tạo quốc tế, các công trình nghiên cứu chung với đối tác nước ngoài, qua đó khẳng định trình độ chuyên môn và uy tín ngày càng tăng của y học nước ta trên trường quốc tế.
Bản lĩnh của người thầy thuốc trong thời đại mới vì thế là sự hội tụ hài hòa giữa chuyên môn vững vàng, đạo đức trong sáng, tinh thần trách nhiệm công dân và khả năng làm chủ, thích ứng với công nghệ hiện đại. Khi hội đủ những yếu tố ấy, đội ngũ thầy thuốc Việt Nam sẽ tiếp tục phát triển bền vững, giữ vững niềm tin của Nhân dân và đóng góp thiết thực, hiệu quả vào sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc trong giai đoạn mới.
Những chiến sĩ áo trắng của tương lai
Nhìn về phía trước, thế hệ thầy thuốc trẻ hôm nay không chỉ tiếp nối một nghề nghiệp cao quý, mà còn kế thừa truyền thống cách mạng và nền tảng y đức được hun đúc từ lời dạy năm 1955 của Chủ tịch Hồ Chí Minh. Trên từng giảng đường đại học, trong mỗi ca trực thâu đêm hay trước những quyết định liên quan trực tiếp đến sinh mệnh con người, bản lĩnh chính trị vững vàng và y đức trong sáng luôn là điểm tựa tinh thần bền vững. Đó chính là hành trang quan trọng để người thầy thuốc trẻ vững bước giữa những biến động của thời đại.
Khi đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới theo tinh thần Đại hội XIV của Đảng, nhiệm vụ chăm sóc, bảo vệ và nâng cao sức khỏe nhân dân càng mang ý nghĩa chiến lược lâu dài. Người thầy thuốc thời đại mới không chỉ cần làm chủ tri thức khoa học tiên tiến, công nghệ hiện đại, mà còn phải giữ gìn trái tim nhân ái, tinh thần phụng sự và trách nhiệm sâu sắc trước nhân dân. Bảo vệ sức khỏe cộng đồng cũng chính là bảo vệ và phát triển nguồn lực con người, tài sản quý giá nhất, nền tảng vững chắc nhất của quốc gia.
Nhân Ngày Thầy thuốc Việt Nam 27/2, xin trân trọng gửi tới toàn thể các thầy thuốc lời tri ân sâu sắc và lời chúc tốt đẹp nhất. Chúc các “chiến sĩ áo trắng” luôn mạnh khỏe, bình an, giữ vững niềm tin và nhiệt huyết với nghề. Mong rằng ngọn lửa nhân ái trong mỗi trái tim người thầy thuốc sẽ mãi cháy sáng, để màu áo trắng không chỉ là biểu tượng của khoa học và tri thức, mà còn là biểu tượng thiêng liêng của lương tâm, trách nhiệm và tình yêu thương con người.
Ths.BS Minh Văn