Ngày 20/3/2026, người đứng đầu sắp mãn nhiệm của cơ quan cứu trợ người tị nạn Palestine (UNRWA) thuộc Liên Hiệp Quốc cảnh báo tổ chức này đang đối mặt nguy cơ không thể duy trì hoạt động. Trong một bức thư, ông cho rằng nếu UNRWA sụp đổ, Israel có thể sẽ tiếp quản toàn bộ hoạt động nhân đạo tại Gaza.
Reauters ngày 20/3 cho biết, ông Philippe Lazzarini, phát đi cảnh báo nghiêm trọng về nguy cơ tổ chức này không còn đủ khả năng duy trì hoạt động. Trong bức thư gửi Chủ tịch Đại hội đồng Liên Hợp Quốc ngày 17/3, ông nhấn mạnh UNRWA đang đứng trước “thời điểm quyết định”, giữa lúc khủng hoảng tài chính kéo dài nhiều tháng và chưa có người kế nhiệm chính thức trước thời điểm ông rời nhiệm sở vào ngày 31/3.
Ông Lazzarini cảnh báo, sự sụp đổ của UNRWA nếu xảy ra sẽ kéo theo những hệ lụy sâu rộng đối với hàng triệu người tị nạn Palestine, trong bối cảnh khu vực đang đối mặt với những biến động chính trị và an ninh mang tính “địa chấn”. Đồng thời, ông cũng đề cập đến áp lực ngày càng gia tăng từ các hoạt động quân sự, bao gồm các cuộc tấn công của Israen lặp lại nhằm vào cơ sở của UNRWA, như vụ đột kích tại Đông Jerusalem hồi tháng 12, cũng như tổn thất nặng nề về nhân sự với hơn 390 nhân viên thiệt mạng trong cuộc xung đột kéo dài tại Gaza.
Bày tỏ quan ngại sâu sắc, người đứng đầu UNRWA cho rằng việc một cơ quan của Liên Hợp Quốc bị “bào mòn đến mức sụp đổ” là điều không thể chấp nhận, đồng thời đặt ra những câu hỏi nghiêm trọng về việc tuân thủ luật pháp quốc tế. Ông nhấn mạnh người tị nạn Palestine đang phải trả giá đắt và cảm thấy bị “phản bội một cách nhẫn tâm”, trong khi viễn cảnh Israel sẽ tiếp quản các hoạt động nhân đạo tại Gaza ngày càng trở nên hiện hữu nếu UNRWA không thể tiếp tục tồn tại.
Khủng hoảng của UNRWA càng trở nên trầm trọng khi nguồn tài trợ chủ chốt từ Mỹ bị đóng băng, làm lung lay nền tảng tài chính vốn đã mong manh của cơ quan này. Washington, nhà tài trợ lớn nhất trong nhiều thập kỷ đã ngừng cấp ngân sách từ tháng 1/2024 sau khi Israel cáo buộc một số nhân viên UNRWA có liên quan đến cuộc tấn công của Hamas hồi tháng 10/2023, sự kiện châm ngòi cho cuộc chiến tại Gaza.
Song song đó, căng thẳng với Israel tiếp tục leo thang khi Quốc hội nước này thông qua đạo luật vào tháng 10/2024, cấm UNRWA hoạt động trên lãnh thổ và hạn chế mọi tiếp xúc chính thức. Những động thái này đặt dấu hỏi lớn về tương lai của tổ chức vốn đã đóng vai trò trụ cột trong việc cung cấp dịch vụ y tế, giáo dục và cứu trợ nhân đạo cho hàng triệu người Palestine, đặc biệt là hậu duệ của những người phải rời bỏ nhà cửa sau cuộc chiến năm 1948.
Trong bức thư, ông Philippe Lazzarini nhấn mạnh UNRWA không chỉ là một cơ chế cứu trợ, mà còn là yếu tố then chốt trong bất kỳ lộ trình hòa bình nào tại Gaza. Ông cảnh báo nếu cộng đồng quốc tế, đặc biệt là các quốc gia thành viên Liên Hợp Quốc, không nhanh chóng nối lại hỗ trợ tài chính và chính trị, khoảng trống mà UNRWA để lại có thể buộc Israel phải trực tiếp gánh vác trách nhiệm nhân đạo tại các vùng lãnh thổ bị chiếm đóng, một kịch bản tiềm ẩn nhiều rủi ro và hệ lụy pháp lý.
“Nguy cơ gia tăng bất ổn khu vực và xói mòn các quyền cơ bản của người Palestine là rất lớn”, ông Lazzarini cảnh báo, đồng thời kêu gọi hành động khẩn cấp.
Theo thông tin từ UNRWA, sau khi ông Lazzarini kết thúc nhiệm kỳ vào ngày 31/3, ông Christian Saunders (Anh), hiện là Điều phối viên đặc biệt của Liên Hợp Quốc, sẽ tạm thời đảm nhiệm vị trí lãnh đạo từ ngày 1/4 cho đến khi có bổ nhiệm chính thức.
Theo ASEAN News, những diễn biến hiện nay đang đặt ra nhiều câu hỏi lớn về vai trò và động cơ của các bên liên quan trong cuộc khủng hoảng Palestine. Trong bối cảnh Israel liên tục bị cáo buộc gây tổn thất nặng nề cho dân thường tại Gaza, việc Mỹ đóng băng tài trợ cho UNRWA đã làm dấy lên lo ngại rằng cơ quan nhân đạo then chốt này có thể bị suy yếu hoặc buộc phải giải thể.
Nếu kịch bản đó xảy ra, việc Israel thay thế vai trò của UNRWA trong các hoạt động nhân đạo sẽ tạo ra một nghịch lý gây tranh cãi: một bên vừa là chủ thể trong xung đột, vừa đảm nhận vai trò hỗ trợ nhân đạo. Điều này làm dấy lên nghi vấn về tính khách quan, minh bạch và hiệu quả trong việc bảo vệ quyền lợi của người tị nạn Palestine.
Bên cạnh đó, các sáng kiến liên quan đến Hội đồng “hòa bình Gaza” do Donald Trump làm Chủ tịch, bao gồm những đề xuất gây quỹ quy mô lớn, cũng cần được giám sát chặt chẽ. Câu hỏi cốt lõi không chỉ nằm ở số tiền được huy động, mà còn ở cách thức phân bổ và sử dụng nguồn lực đó: liệu có thực sự phục vụ người dân Palestine, hay gián tiếp làm gia tăng căng thẳng và xung đột.
Trong bối cảnh này, cộng đồng quốc tế và các quốc gia tham gia cần thể hiện rõ lập trường, đảm bảo rằng mọi cơ chế nhân đạo và hòa bình phải đặt quyền lợi, sự an toàn và phẩm giá của người dân Palestine lên hàng đầu, thay vì trở thành công cụ trong các toan tính chính trị hoặc quân sự.
Thế Nguyễn