Huế đang bước vào giai đoạn phát triển mới với nhiều cơ hội và thách thức. Ngày 22/12/2025, UBND thành phố ban hành Kế hoạch 483 về chương trình phát triển đô thị đồng bộ, hiện đại, thông minh gắn với đô thị di sản, xác định hàng loạt dự án hạ tầng trọng điểm tạo nền tảng phát triển lâu dài. Đây là bước đi chiến lược nhằm khẳng định vị thế đô thị di sản đặc biệt, hướng tới xây dựng Huế trở thành đô thị văn hóa, sinh thái, cảnh quan và thông minh, nơi di sản được bảo tồn và phát huy như nguồn lực phát triển.
Theo các báo cáo từ các cơ quan chuyên môn, Chương trình bao gồm nhiều nhóm dự án trọng điểm với tổng mức đầu tư lớn, tập trung vào các lĩnh vực giao thông, hạ tầng kỹ thuật, chỉnh trang đô thị, phát triển các khu đô thị mới và hệ thống dịch vụ, du lịch. Đây đều là những lĩnh vực giữ vai trò then chốt trong việc từng bước tháo gỡ các điểm nghẽn về hạ tầng tồn tại lâu nay của thành phố.
Xét trên tổng thể, Chương trình được chuẩn bị khá bài bản và công phu, thể hiện quyết tâm mạnh mẽ của chính quyền trong việc xây dựng nền tảng hạ tầng cho một đô thị trung tâm của khu vực miền Trung. Trong danh mục đầu tư, các dự án giao thông, cầu đường, các trục kết nối vùng, hệ thống cấp thoát nước, năng lượng, logistics cùng với việc hình thành các khu đô thị mới chiếm tỷ trọng lớn. Điều này cho thấy định hướng phát triển hạ tầng theo hướng hiện đại, đồng bộ và có tầm nhìn dài hạn.
Đây được xem là một hướng đi phù hợp. Trong bối cảnh Huế đang bước vào giai đoạn phát triển mới, việc ưu tiên đầu tư cho hệ thống giao thông và hạ tầng kỹ thuật là yêu cầu tất yếu nhằm mở rộng không gian phát triển đô thị, nâng cao năng lực liên kết vùng cũng như từng bước cải thiện chất lượng sống của người dân.
Những tuyến đường mới được mở rộng, các cây cầu bắc qua sông Hương, các trục giao thông kết nối liên vùng, cùng với sự hình thành của các khu đô thị mới đang tạo ra những dư địa phát triển quan trọng cho thành phố. Đây chính là những điều kiện nền tảng để thu hút nguồn lực đầu tư, thúc đẩy hoạt động du lịch và tạo động lực cho tăng trưởng kinh tế xã hội trong thời gian tới. Tuy nhiên, nếu nhìn từ góc độ bản sắc và định hướng phát triển riêng của Huế, câu chuyện về hạ tầng không thể chỉ dừng lại ở các yếu tố giao thông hay kỹ thuật đơn thuần.
Huế không phải là một đô thị công nghiệp thuần túy, cũng không phải là trung tâm tài chính hay thương mại quy mô lớn. Vị thế của thành phố trong lịch sử cũng như hiện tại được hình thành прежде hết từ chiều sâu văn hóa, hệ thống di sản phong phú và bề dày lịch sử đặc biệt của vùng đất cố đô.
Trong nhiều thế kỷ, Huế từng là trung tâm chính trị và văn hóa của đất nước. Nơi đây lưu giữ một hệ thống di sản đồ sộ, từ Quần thể di tích Cố đô Huế, Nhã nhạc cung đình đến các lễ hội truyền thống, làng nghề, nghệ thuật ẩm thực, trang phục và nhiều loại hình nghệ thuật đặc sắc khác. Chính những giá trị ấy đã tạo nên một diện mạo Huế rất riêng, một đô thị mà văn hóa không chỉ thuộc về ký ức của quá khứ mà còn là nguồn lực quan trọng cho sự phát triển trong hiện tại và tương lai.
Vì vậy, khi xây dựng các chương trình phát triển hạ tầng đô thị, vấn đề đặt ra không chỉ là số lượng những con đường, cây cầu hay các khu đô thị mới được hình thành. Quan trọng hơn là cách để các công trình ấy góp phần làm nổi bật bản sắc văn hóa của Huế, nâng cao đời sống tinh thần của người dân và tạo ra những sản phẩm văn hóa, du lịch có giá trị, có sức cạnh tranh.
Trên thực tế, cấu trúc của nhiều chương trình đầu tư hạ tầng vẫn còn thiên về hạ tầng kỹ thuật, trong khi hạ tầng văn hóa, thể thao và du lịch chưa được quan tâm đúng mức tương xứng với vai trò của chúng. Điều này không xuất phát từ sự thiếu nhận thức, bởi vai trò đặc biệt của văn hóa đối với Huế là điều được nhìn nhận rộng rãi. Tuy nhiên, trong các danh mục đầu tư cụ thể, những lĩnh vực này vẫn chưa được cụ thể hóa bằng các dự án đủ quy mô, đủ rõ ràng để tạo ra những bước đột phá thực sự.
Trong lĩnh vực văn hóa, phần lớn dự án hiện nay vẫn tập trung vào công tác trùng tu và bảo tồn di tích. Đây là nhiệm vụ hết sức quan trọng, bởi di sản chính là nền tảng tạo nên bản sắc của Huế. Tuy nhiên, nếu chỉ dừng lại ở bảo tồn, văn hóa sẽ khó có thể phát huy đầy đủ vai trò như một động lực phát triển bền vững cho đô thị.
Tinh thần của Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị nhấn mạnh yêu cầu đặt văn hóa ngang hàng với kinh tế và chính trị trong chiến lược phát triển đất nước. Theo đó, phát triển văn hóa không chỉ dừng lại ở nhiệm vụ bảo tồn di sản mà còn phải chú trọng phát huy giá trị văn hóa, xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh và thúc đẩy sự hình thành, phát triển của các ngành công nghiệp văn hóa.
Đối với Huế, định hướng này đặt ra yêu cầu phải mở rộng cách tiếp cận trong phát triển đô thị. Bên cạnh việc tiếp tục trùng tu, tôn tạo các di tích lịch sử, thành phố cần quan tâm đầu tư nhiều hơn cho hệ thống thiết chế văn hóa hiện đại như các trung tâm sáng tạo, không gian trình diễn nghệ thuật, trung tâm tổ chức lễ hội và sự kiện văn hóa quy mô lớn, cùng với các bảo tàng và không gian trưng bày mới. Đây chính là những “hạ tầng mềm” có vai trò quan trọng trong việc đưa văn hóa trở thành một nguồn lực sống động, gắn bó chặt chẽ với đời sống đô thị và nhu cầu hưởng thụ văn hóa ngày càng cao của cộng đồng.
Một đô thị di sản không thể chỉ tồn tại như một “bảo tàng ngoài trời”. Nó cần được tiếp thêm sức sống bằng những không gian sáng tạo, nơi quá khứ và hiện tại có thể gặp gỡ, đối thoại và cùng tạo ra những giá trị mới. Đó cũng là môi trường để các nghệ sĩ, nhà thiết kế, nghệ nhân và cộng đồng cư dân cùng tham gia vào quá trình sáng tạo, làm giàu thêm bản sắc văn hóa trên nền tảng truyền thống.
Trong lĩnh vực thể thao, vấn đề phát triển hạ tầng càng cần được quan tâm một cách thỏa đáng và toàn diện hơn. Một thành phố đáng sống không chỉ được đánh giá qua hệ thống giao thông thuận tiện hay những khu đô thị hiện đại, mà còn ở khả năng tạo dựng các không gian để người dân vận động, rèn luyện sức khỏe và tận hưởng đời sống cộng đồng.
Huế sở hữu nhiều lợi thế nổi bật về cảnh quan tự nhiên, với dòng sông Hương thơ mộng, hệ thống đầm phá Tam Giang – Cầu Hai rộng lớn, bờ biển dài cùng nhiều khu vực không gian xanh. Nếu được quy hoạch và đầu tư hợp lý, những điều kiện tự nhiên này hoàn toàn có thể trở thành các không gian thể thao, giải trí và sinh hoạt cộng đồng hấp dẫn, phục vụ cả người dân địa phương lẫn du khách.
Việc hình thành các tuyến đi bộ, chạy bộ ven sông; phát triển các hoạt động thể thao trên mặt nước; xây dựng các khu thể thao cộng đồng ven biển hoặc trong các khu đô thị mới… không chỉ góp phần nâng cao chất lượng sống mà còn tạo thêm những sản phẩm du lịch mang tính trải nghiệm, qua đó tăng sức hút và giá trị cạnh tranh cho thành phố.
Đối với lĩnh vực du lịch, vấn đề phát triển hạ tầng cần được nhìn nhận theo một cách tiếp cận rộng và toàn diện hơn. Huế không thiếu các điểm tham quan, nhưng lại còn thiếu những không gian trải nghiệm đủ sức giữ chân du khách.
Một đô thị du lịch hấp dẫn không chỉ dựa vào hệ thống di tích, mà còn cần những thiết chế và không gian công cộng phù hợp như quảng trường, phố đi bộ, bến thuyền, sân khấu ngoài trời, khu ẩm thực và các không gian sinh hoạt văn hóa ban đêm được tổ chức bài bản, đạt chuẩn. Chính những yếu tố này tạo nên một chuỗi trải nghiệm liên hoàn, giúp du khách không chỉ đến tham quan mà còn mong muốn lưu trú lâu hơn, khám phá sâu hơn và quay trở lại nhiều lần.
Là một đô thị di sản tiêu biểu của Việt Nam, song cho đến nay hệ thống thiết chế văn hóa, thể thao và du lịch mang tính trọng điểm của Huế vẫn còn thiếu và chưa thực sự đồng bộ. Điều này phần nào hạn chế khả năng khai thác hiệu quả kho tàng di sản phong phú mà cố đô đang sở hữu.
Trong những năm gần đây, kinh tế ban đêm được nhắc đến như một hướng đi mới cho phát triển du lịch Huế. Tuy nhiên, mô hình này không thể sao chép từ các đô thị giải trí quy mô lớn. Huế cần xây dựng một hình thái kinh tế ban đêm mang bản sắc riêng: thanh lịch, giàu tính văn hóa, gắn với nghệ thuật truyền thống, ẩm thực đặc trưng và không gian cảnh quan đặc sắc của đô thị di sản.
Bên cạnh đó, trong bối cảnh chuyển đổi số đang diễn ra mạnh mẽ, hạ tầng văn hóa và du lịch cũng cần được tiếp cận từ góc độ công nghệ. Việc triển khai các hệ thống vé điện tử liên thông, bản đồ du lịch số, thuyết minh tự động đa ngôn ngữ, cơ sở dữ liệu di sản cũng như các nền tảng quản lý thiết chế văn hóa bằng công nghệ số sẽ góp phần nâng cao hiệu quả quản lý và cải thiện đáng kể trải nghiệm của du khách. Với một đô thị di sản như Huế, các công cụ số càng có ý nghĩa quan trọng trong việc làm cho di sản trở nên sinh động, gần gũi và dễ tiếp cận hơn đối với công chúng.
Tuy nhiên, xây dựng hạ tầng mới chỉ là bước khởi đầu. Điều quan trọng không kém là cách thức vận hành, tổ chức hoạt động và khai thác hiệu quả các thiết chế sau khi được đầu tư. Một nhà hát, bảo tàng, quảng trường hay trung tâm thể thao chỉ thực sự phát huy giá trị khi trở thành không gian sống động trong đời sống đô thị, nơi người dân thường xuyên đến sinh hoạt, giao lưu và sáng tạo.
Huế đang đứng trước cơ hội lớn để tái định hình con đường phát triển của mình. Với vị thế mới của một thành phố trực thuộc Trung ương cùng Chương trình phát triển đô thị đồng bộ, hiện đại, thông minh gắn với đô thị di sản được ban hành từ cuối năm 2025, thành phố hoàn toàn có thể trở thành hình mẫu về phát triển đô thị di sản của Việt Nam và khu vực.
Để hiện thực hóa mục tiêu đó, trong mọi chương trình và quyết sách phát triển, văn hóa cần được đặt ở vị trí trung tâm, vừa là nền tảng, vừa là động lực cho sự phát triển bền vững của đô thị.
Hạ tầng của Huế không thể chỉ được hiểu đơn thuần là những con đường rộng mở hay những cây cầu nối nhịp đôi bờ. Đó còn phải là hệ thống những không gian văn hóa giàu sức sống, những thiết chế nghệ thuật hiện đại nhưng thấm đẫm bản sắc, những quảng trường và sân khấu cộng đồng, những bến thuyền, tuyến phố đi bộ và các không gian công cộng mang tính biểu tượng, nơi dòng chảy của di sản quá khứ tiếp tục lan tỏa, hòa quyện và tỏa sáng trong nhịp sống đô thị đương đại.
Chỉ khi kiến tạo được một hệ thống hạ tầng như vậy, Huế mới có thể phát huy trọn vẹn tiềm năng và tầm vóc của mình. Không chỉ là một thành phố giàu truyền thống, Huế hoàn toàn có khả năng vươn lên trở thành trung tâm văn hóa đặc sắc của khu vực và cả nước, một điểm đến mang giá trị toàn cầu, nơi quá khứ được gìn giữ bằng trí tuệ của hiện tại và được tiếp nối bằng khát vọng của tương lai.
Phát triển Huế vì thế không chỉ là câu chuyện tăng trưởng kinh tế hay mở rộng không gian đô thị, mà còn là hành trình khẳng định bản lĩnh văn hóa và vị thế lịch sử của một vùng đất từng giữ vai trò trung tâm trong tiến trình dân tộc. Khi văn hóa được đặt đúng vị trí trung tâm trong mọi chiến lược phát triển, Huế sẽ không chỉ gìn giữ được “hồn cốt” của mình mà còn tạo dựng được sức bật mới, trở thành hình mẫu tiêu biểu về đô thị di sản phát triển bền vững trong thời đại mới. Chỉ khi ấy, Huế mới thật sự phát triển đúng với bản sắc riêng, một đô thị mà văn hóa không chỉ là ký ức của lịch sử, mà còn là nguồn năng lượng bền bỉ, là động lực mạnh mẽ dẫn dắt thành phố vươn tới tương lai.
Hương Bình