(Đà Nẵng). Đảng, Quốc hội và Chính phủ đã ban hành nhiều chủ trương, cơ chế, chính sách bảo tồn nguồn Gen, phát triển vùng nguyên liệu, thúc đẩy nghiên cứu, ứng dụng khoa học và công nghệ, nâng cao năng lực chế biến và thương mại hóa các sản phẩm dược liệu, tạo nền tảng phát triển cho ngành Y Dược và nông nghiệp Việt Nam. Trong đó, Dược liệu luôn được xác định là lĩnh vực quan trọng, giữ vai trò thiết yếu, góp phần đưa Công nghiệp Dược liệu Việt Nam, trở thành ngành sản xuất hàng hoá có giá trị kinh tế cao.
Sâm Ngọc Linh (Panax vietnamensis Ha et Grushv.) đã được xác định là dược liệu đặc hữu, quý hiếm của Việt Nam, đồng thời là sản phẩm quốc gia được ưu tiên đầu tư phát triển, hướng tới mục tiêu xây dựng thương hiệu có năng lực cạnh tranh trên thị trường quốc tế. Sản vật địa phương, sản phẩm quốc gia hướng tới là thương hiệu toàn cầu.
Trung tâm Công nghiệp Dược liệu tại Đà Nẵng, Sâm Ngọc Linh sẽ là cây chủ lực
Ngày 2/8/2026, đã diễn ra Hội thảo khoa học quốc tế “Sâm Ngọc Linh – từ Sản phẩm quốc gia tới Thương hiệu toàn cầu”, hoạt động trọng tâm trong khuôn khổ Lễ hội Sâm Ngọc Linh và Dược liệu quốc tế Đà Nẵng 2026, do UBND thành phố Đà Nẵng chỉ đạo và chủ trì, Viện Dược liệu, Bộ Y tế hỗ trợ về chuyên môn. Trực tiếp thực hiện là Sở Khoa học và Công nghệ thành phố Đà Nẵng..
Hội thảo đã tập trung đánh giá, phân tích về thực trạng, tiềm năng, thách thức và đề xuất các giải pháp bảo tồn nguồn gen, phát triển, sản xuất, chế biến, cũng như phát triển thị trường, phát huy tiềm năng, lợi thế của địa phương về Sâm Ngọc Linh và dược liệu, đạt mục tiêu thương mại hóa, nhưng vẫn bảo đảm an ninh-an toàn cho Sâm Ngọc Linh – Dược liệu đặc hữu Việt Nam. Trở thành là diễn đàn mở để giới nghiên cứu, chuyên gia đầu ngành, các nhà khoa học thuộc lĩnh vực dược liệu, y học cổ truyền, công nghệ sinh học, nông nghiệp, sở hữu trí tuệ ; đại diện các tổ chức trong nước, các địa phương có thế mạnh về phát triển Dược liệu và quốc tế, có kinh nghiệm về Sâm, hoặc quan tâm đến lĩnh vực nghiên cứu, sản xuất và thương mại hóa sản phẩm từ Sâm Ngọc Linh và Dược liệu, …. cùng trao đổi, chia sẻ kinh nghiệm, đề xuất, tham vấn giải pháp, đáp ứng yêu cầu phát triển và khai thác hiệu quả giá trị Sâm Ngọc Linh.
Hội thảo cũng tạo cơ hội để các Cơ quan quản lý (trong nước và quốc tế), các Viện nghiên cứu, trường đại học, doanh nghiệp, , doanh nhân, Hiệp hội ngành nghề, Hợp tác xã, chủ trang trại/Vườn Sâm đặc hữu, nhà đầu tư tìm kiếm cơ hội hợp tác, kết nối, hoàn thành mục tiêu “Đưa
Sâm Ngọc Linh, từ sản vật địa phương, sản phẩm quốc gia hướng tới là thương hiệu toàn cầu”. Với điểm nhấn gắn với chế biến sâu, ứng dụng khoa học công nghệ, hướng đến xuất khẩu góp phần phát triển kinh tế – xã hội; đồng thời góp phần triển khai thực hiện thành công “Đề án phát triển, hình thành Trung tâm Công nghiệp Dược liệu tại Đà Nẵng với Sâm Ngọc Linh là cây chủ lực”.
Nhấn mạnh kinh nghiệm về vai trò hợp tác “đa phương” của các “Nhà”, các “Bên” trong ngành Công nghiệp Dược liệu (nói chung), ông Ông Ngô Quế Phàm (Wu Guifan) – Viện Kiểm nghiệm Thuốc Quảng Tây (GXIDC) chia sẻ kinh nghiệm: Phải thúc đẩy sâu rộng hơn nữa yêu cầu kết nối công nghiệp và triển khai hợp tác nghiên cứu phát triển chung, bao gồm từ khâu canh tác tiêu chuẩn hóa dược liệu Trung y, chế biến sâu,đến (nơi làm ra) sản phẩm chăm sóc sức khỏe và các lĩnh vực khác. Chúng tôi triển khai hợp tác cả trong kiểm soát chất lượng dược liệu, quản lý truy xuất nguồn gốc, hình thành công nghệ kiểm nghiệm, mục tiêu là chung tay nâng cao mức độ chất lượng và an toàn của dược liệu tại mọi nơi. Ông Ngô cũng đề nghị, lấy mối quan hệ kết nghĩa giữa các thành phố (Việt Nam-Trung Quốc) làm sợi dây liên kết, tổ chức các hoạt động định kỳ bao gồm giao lưu ngành (Công nghiệp Dược liệu), kết nối doanh nghiệp và hội thảo kỹ thuật. Điều này đưa hợp tác Dược phẩm giữa Quảng Tây và Việt Nam chúng ta, ngày càng đi vào chiều sâu và thực chất hơn.
Quốc bảo Việt Nam có giá trị Dược học và Kinh tế đặc biệt cao
Phát biểu khai mạc hội thảo, ông Hồ Quang Bửu, Phó Chủ tịch UBND thành phố Đà Nẵng, nhấn mạnh: Sau mở rộng địa giới hành chính, Đà Nẵng có diện tích hơn 11.800 km², hệ sinh thái đa dạng, sở hữu trên 800 loài dược liệu, phân bố chủ yếu tại các khu vực miền núi, là nguồn tài nguyên sinh học quý giá, góp phần phát triển kinh tế và nâng cao đời sống người dân, nhất là đồng bào dân tộc thiểu số. Trong các loài cây cho dược liệu quý hiếm, Sâm Ngọc Linh – được xem là “Quốc bảo Việt Nam” , có giá trị Dược học và kinh tế đặc biệt cao. Sâm Ngọc Linh là loài đặc hữu hẹp, tập trung ở vùng núi Ngọc Linh từ độ cao 1500 đến 2100 m.
Với vị trí địa lý và điều kiện sinh thái đặc thù, Sâm Ngọc Linh được đánh giá có nhiều lợi ích nổi bật đối với sức khỏe con người. Qua nghiên cứu, các nhà khoa học đã tìm thấy 87 hợp chất saponin có trong các bộ phận của Sâm Ngọc Linh, trong đó có những hợp chất nổi trội tạo nên giá trị riêng có của sâm Ngọc Linh.
Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Chương trình phát triển Sâm Việt Nam đến năm 2030, định hướng đến năm 2045 trên địa bàn tỉnh Quảng Nam (nay là thành phố Đà Nẵng) tại Quyết định số 611/QĐ-TTg ngày 01/6/2023. Còn tại Quyết định số 463/QĐ-TTg ngày 28/2/2025 của Thủ tướng Chính phủ, phê duyệt đề án “Phát triển và hình thành trung tâm Công nghiệp Dược liệu tại Quảng Nam (nay là thành phố Đà Nẵng), trong đó Sâm Ngọc Linh là cây chủ lực”, mục tiêu được xác định rõ hơn: “Phát triển đồng bộ vùng nguyên liệu dược liệu và hệ thống chế biến, sản xuất, kinh doanh, nghiên cứu khoa học,… để từng bước đưa tỉnh Quảng Nam (nay là thành phố Đà Nẵng) trở thành trung tâm của ngành Công nghiệp Dược liệu; phát huy tiềm năng của sản phẩim quốc gia Sâm Ngọc Linh và các Dược liệu có thế mạnh trên địa bàn, với nhiều mục tiêu cụ thể và các nhiệm vụ, giải pháp”.
Đánh giá, phân tích về dược liệu; giới thiệu các kết quả nghiên cứu về Sâm Ngọc Linh, dược liệu, giới nghiên cữu cho biết: Sâm Ngọc Linh (sâm đốt trúc, sâm K5, cây thuốc giấu…) là loài đặc hữu hẹp, được phát hiện vào năm 1973, tập trung chủ yếu ở vùng núi Ngọc Linh từ độ cao 1500 đến 2100 m. Với vị trí địa lý và điều kiện sinh thái đặc thù, Sâm Ngọc Linh được đánh giá có nhiều lợi ích nổi bật đối với sức khỏe con người.
Qua nghiên cứu, các nhà khoa học đã xác định được 126 hợp chất với 87 hợp chất saponin trong các bộ phận của Sâm Ngọc Linh, trong đó có những hợp chất nổi trội tạo nên giá trị riêng có của Sâm Ngọc Linh. Chính tính đặc hữu của nguồn gen, điều kiện sinh thái đặc thù, giá trị khoa học, hàm lượng hoạt chất đặc trưng, chất lượng của Sâm Ngọc Linh tạo nên sự khác biệt và là lợi thế cạnh tranh của Sâm Ngọc Linh trên thị trường.
Đà Nẵng hiện naylà địa phương có vùng phân bố tự nhiên và vùng phát triển Sâm Ngọc Linh lớn của cả nước; thống kê ghi nhận diện tích trồng Sâm Ngọc Linh hiện tại của thành phố Đà Nẵng là khoảng 1.500 ha. Cục Sở hữu trí tuệ – Bộ Khoa học và Công nghệ đã cấp Chứng nhận đăng ký chỉ dẫn địa lý cho sản phẩm Sâm củ gắn với chỉ dẫn địa lý Ngọc Linh cho một số khu vực địa lý thuộc tỉnh Kon Tum (nay là tỉnh Quảng Ngãi) và tỉnh Quảng Nam (nay là thành phố Đà Nẵng).
Hệ sinh thái đổi mới sáng tạo của Sâm Ngọc Linh
Đối với thành phố Đà Nẵng, vùng chỉ dẫn địa lý trước sáp nhập gồm xã Trà Linh, xã Trà Nam, xã Trà Cang, xã Trà Dơn, xã Trà Don, xã Trà Leng, xã Trà Tập thuộc huyện Nam Trà My, tỉnh Quảng Nam, nay là các xã Trà Linh, xã Nam Trà My, xã Trà Leng, xã Trà Tập thành phố Đà Nẵng. Hiện nay, thành phố Đà Nẵng đang tiếp tục nghiên cứu mở rộng vùng chỉ dẫn địa lý cho sản phẩm Sâm củ mang chỉ dẫn địa lý Ngọc Linh, đồng thời nghiên cứu xây dựng nhãn hiệu chứng nhận cho các sản phẩm chế biến từ Sâm Ngọc Linh.
Cùng với những định hướng, chủ trương bảo tồn và phát triển Sâm Ngọc Linh, Dược liệu trên địa bàn thành phố Đà Nẵng của TW; Ngành chức năng và cơ quản quản lý của thành phố đã chủ động tham mưu, đề xuất và ban hành nhiều chương trình, đề án, cơ chế, chính sách phù hợp nhằm bảo tồn, phát triển vùng trồng, đẩy mạnh sản xuất sâm Ngọc Linh và các loại dược liệu có tiềm năng trên địa bàn thành phố.
Trên địa bàn thành phố, đến nay cũng đã hình thành nhiều cơ sở nghiên cứu, chuỗi doanh nghiệp tham gia vào hoạt động nghiên cứu, sản xuất, chế biến Dược liệu; đồng thời, nguồn lực khoa học và công nghệ tiếp tục được quan tâm đầu tư, tăng cường. Tạo nên những nền tảng quan trọng, và điều kiện thuận lợi để thành phố phát triển trung tâm nghiên cứu, bảo tồn, phát triển và chế biến dược liệu quy mô quốc gia.
Đặc biệt trong dịp này, thành phố Đà Nẵng cũng công bố “Kết quả nhiệm vụ khoa học và công nghệ về Sâm Ngọc Linh, dược liệu thành phố Đà Nẵng giai đoạn 2010 – 2026”, giới thiệu những kết quả nổi bật của các đề tài, dự án khoa học và công nghệ cấp quốc gia, cấp tỉnh và cấp thành phố trong lĩnh vực dược liệu đã được triển khai, nghiệm thu trên địa bàn tỉnh Quảng Nam trước đây và thành phố Đà Nẵng hiện nay.
Bên cạnh đó, hội thảo cũng công bố tập Kỷ yếu tập hợp 25 bài tham luận của các nhà quản lý, nhà khoa học, chuyên gia, viện nghiên cứu, trường đại học và doanh nghiệp trong nước và quốc tế. Nội dung các tham luận-báo cáo khoa học đã phản ánh tương đối toàn diện những kết quả nghiên cứu mới về bảo tồn nguồn gen, công nghệ sinh học, công nghệ chế biến, tiêu chuẩn hóa chất lượng, phát triển sản phẩm, sở hữu trí tuệ, chuyển đổi số, truy xuất nguồn gốc, xây dựng chuỗi giá trị và phát triển thị trường đối với Sâm Ngọc Linh và các Dược liệu có giá trị của Việt Nam.
Cùng với “Kết quả nhiệm vụ khoa học và công nghệ về Sâm Ngọc Linh, dược liệu thành phố Đà Nẵng giai đoạn 2010 – 2026”, Kỷ yếu trở thành nguồn tư liệu khoa học quan trọng phục vụ nghiên cứu, đào tạo, hoạch định chính sách và phát triển ngành dược liệu trong thời gian tới. Đây là những tài liệu không chỉ là nguồn thông tin tham khảo quý giá, mà còn phục vụ công tác quản lý, nghiên cứu chuyên sâu, chuyển giao công nghệ , hoạch định chính sách, đồng thời góp phần lan tỏa những thành tựu khoa học và công nghệ trong phát triển Dược liệu của thành phố Đà Nẵng, với mục tiêu cụ thể từ sản phẩm quốc gia tới thương hiệu toàn cầu. Điều này càng khẳng định rằng, chính quyền-cơ quan quản lý cấp địa phương, doanh nghiệp, doanh nhân phải tăng cường hợp tác, kết nối hữu cơ với các nhà khoa học, các chuyên gia trong thúc đẩy nghiên cứu, sản xuất và thương mại hóa Sâm Ngọc Linh – Dược liệu.
Hoàn thiện chính sách phát triển Sâm Ngọc Linh- Việt Nam theo hướng hội nhập quốc tế
Với mục tiêu bao trùm “Thương hiệu toàn cầu”, tại hội thảo, giới chuyên gia, các nhà khoa học, quản lý lâu năm cũng đã chia sẻ nhiều kinh nghiệm đầy thực tiễn trong xây dựng chuỗi giá trị ngành Nhân sâm; nhất là tiêu chuẩn hóa chất lượng, phát triển vùng nguyên liệu, kể cả thực trạng, tiềm năng, thách thức và cơ chế, chính sách bảo tồn và phát triển Sâm Ngọc Linh, từ đó hỗ trợ doanh nghiệp, xây dựng thương hiệu quốc gia, triển khai đồng bộ với củng cố thị trường nội địa – xúc tiến mở rộng thị trường xuất khẩu.
Lãnh đạo Đà Nẵng nhìn nhận rằng, đây chính là những cơ sở tham khảo-tham chiếu quan trọng cho thành phố, chỉ rõ định hướng phát triển Sâm Ngọc Linh của Việt Nam theo hướng hội nhập quốc tế, nâng cao giá trị gia tăng và năng lực cạnh tranh trên thị trường toàn cầu.
Liên quan đến chính sách, cơ chế, ông Ngô Quế Phàm (Wu Guifan), Viện Kiểm nghiệm Thuốc Quảng Tây (GXIDC) nhấn mạnh thêm về vai trò của Dược điển Quốc gia, và phải “luôn lấy Dược điển Quốc gia làm trung tâm”: Trung Quốc chúng tôi tự hào sở hữu nguồn tài nguyên Dược liệu Trung Y, Y học cổ truyền phong phú. Luật Y học cổ truyền Trung Quốc của Nước Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa đã có hiệu lực từ tháng 7 năm 2017. Cam kết xây dựng một hệ thống quản lý Dược liệu Trung Y, Y học Cổ truyền “hiệu quả, khoa học và có thẩm quyền”, phù hợp với các đặc điểm của Y học cổ truyền Trung Quốc.
Cơ quan quản lý Dược phẩm của Trung Quốc đều tăng cường giám sát Y học cổ truyền Trung Quốc, theo phương châm “Tiêu chuẩn nghiêm ngặt nhất – Giám sát chặt chẽ nhất; Hình phạt nặng nề nhất và Trách nhiệm giải trình nghiêm túc nhất”. Nỗ lực Quản lý của Trung Quốc là tích cực thúc đẩy xây dựng hệ thống tiêu chuẩn Y học Cổ truyền Trung Quốc, lấy Dược điển Trung Quốc làm trung tâm (Dược điển Trung Quốc 2025, phiên bản mới nhất, có hiệu lực từ 01/10/2025).
Lãnh đạo Sở Khoa học và Công nghệ thành phố Đà Nẵng cho biết, kỳ vọng lớn về kết quả của hội thảo lần này, là góp phần hoàn thiện cơ sở khoa học và thực tiễn phục vụ xây dựng cơ chế, chính sách phát triển Sâm Ngọc Linh; thúc đẩy hợp tác nghiên cứu, đổi mới sáng tạo và chuyển giao công nghệ; tăng cường liên kết giữa Nhà nước, nhà khoa học và doanh nghiệp.
Đặc biệt, mở rộng hơn hợp tác giữa Đà Nẵng với giới nghiên cứu-doanh nhân trong nước và quốc tế ở lĩnh vực Dược liệu, tập trung là hợp lực phát triển sản phẩm Sâm Ngọc Linh trở thành một sản phẩm khoa học công nghệ chủ lực dựa trên tài nguyên dược liệu đặc hữu. Đưa khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo trở thành giải pháp cho thương hiệu quốc gia. Mỗi khuyến nghị tử các chuyên gia, giới nghiên cúu và quản lý kinh nghiệm ở diễn đàn hội thảo, sẽ là cơ sở quan trọng để thành phố Đà Nẵng và các cơ quan liên quan, xây dựng nên chương trình, nhiệm vụ khoa học và công nghệ, thu hút đầu tư, phát triển vùng nguyên liệu, công nghiệp chế biến và hệ sinh thái đổi mới sáng tạo đối với Sâm Ngọc Linh trong giai đoạn tới./.
Trần Ngọc