Dù là quốc gia nông nghiệp, Việt Nam vẫn đang đối mặt với nhiều thách thức: năng suất thấp, phụ thuộc thời tiết, thiếu hụt lao động và sức ép cạnh tranh toàn cầu ngày càng lớn. Mô hình sản xuất truyền thống kéo dài khiến tiềm năng đất đai và con người chưa được khai thác hiệu quả. Nếu không nhanh chóng ứng dụng công nghệ khoa học – kỹ thuật, nông nghiệp Việt Nam có nguy cơ tụt hậu, sản phẩm kém giá trị và khó đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế, thậm chí đánh mất vị thế ngay trong khu vực Đông Nam Á.
Thực trạng đáng lo ngại của nền nông nghiệp truyền thống
Việt Nam là quốc gia có nền nông nghiệp lâu đời với khoảng 70% dân số từng sống dựa vào nông nghiệp. Tuy nhiên, mô hình canh tác truyền thống hiện nay đang bộc lộ nhiều bất cập: năng suất không ổn định, chất lượng sản phẩm thiếu đồng đều, phụ thuộc lớn vào yếu tố thời tiết và nhân công.
Cùng lúc đó, biến đổi khí hậu, dịch bệnh cây trồng, vật nuôi, áp lực thị trường xuất khẩu và yêu cầu về truy xuất nguồn gốc đang buộc nông nghiệp Việt Nam phải thay đổi. Nếu không tái cơ cấu và chuyển mình, nông nghiệp sẽ không chỉ tụt hậu mà còn bị loại khỏi chuỗi giá trị toàn cầu.
Công nghệ cao, lời giải cho bài toán hiệu quả, chất lượng và bền vững
Nông nghiệp công nghệ cao (NNCNC) là mô hình ứng dụng các tiến bộ kỹ thuật như: tự động hóa, Internet of Things (IoT), AI, phân tích dữ liệu lớn (Big Data), công nghệ sinh học… vào quá trình sản xuất nhằm nâng cao năng suất, tối ưu tài nguyên và kiểm soát chất lượng.
Ví dụ, nhà kính thông minh giúp kiểm soát môi trường canh tác 24/7. Hệ thống cảm biến đất, nước, nhiệt độ cảnh báo sâu bệnh sớm. Công nghệ blockchain giúp truy xuất nguồn gốc sản phẩm một cách minh bạch, tạo niềm tin cho thị trường tiêu dùng trong và ngoài nước.
Việt Nam đã có nền tảng, nhưng cần sự bứt phá
Một số địa phương như Lâm Đồng, Hà Nam, Hậu Giang đã bắt đầu chuyển đổi thành công với mô hình nông nghiệp công nghệ cao, hình thành các khu nông nghiệp công nghệ tập trung, vườn rau thủy canh, chăn nuôi khép kín. Tuy nhiên, tỉ lệ áp dụng trên quy mô toàn quốc còn rất thấp do: Thiếu vốn đầu tư ban đầu từ người dân; Thiếu liên kết giữa doanh nghiệp – nông dân – nhà nghiên cứu; Hạ tầng số và logistics chưa đồng bộ; Cần môi trường chính sách thuận lợi, nhất quán; Kiến nghị chiến lược để chuyển mình hiệu quả
Để nông nghiệp công nghệ cao thực sự phát huy hiệu quả, Việt Nam cần: Đầu tư mạnh vào hạ tầng số và R&D trong nông nghiệp; Ưu đãi tín dụng và thuế cho doanh nghiệp ứng dụng công nghệ cao; Xây dựng mô hình liên kết 3 nhà: Nhà nước – Doanh nghiệp – Nông dân; Phát triển nguồn nhân lực nông nghiệp có kỹ năng công nghệ; Tăng tốc số hóa quy trình quản lý, giám sát và truy xuất
Hướng tới mục tiêu trở thành một trong những nước xuất khẩu lương thực hàng đầu Đông Nam Á, Việt Nam cần đẩy mạnh đổi mới tư duy và hành động trong nông nghiệp. Từ việc ứng dụng công nghệ cao, chuyển đổi số đến xây dựng chuỗi giá trị bền vững, mỗi bước đi đều phải đặt nền tảng trên tri thức, sáng tạo và sự hợp tác. Chỉ khi nông nghiệp được nâng tầm bằng khoa học – kỹ thuật, Việt Nam mới có thể khẳng định vị thế là “vựa lương thực xanh” của khu vực và vươn tầm thế giới.
Minh Anh