Không gian mạng ngày càng trở thành môi trường tác động trực tiếp đến nhận thức xã hội và đời sống chính trị. Trước sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ số và sự gia tăng nhanh chóng người dùng Internet tại Việt Nam, việc chủ động xây dựng thế trận thông tin vững chắc, định hướng dòng thông tin chủ lưu, lan tỏa giá trị tích cực là yêu cầu cấp thiết nhằm giữ vững ổn định chính trị, củng cố niềm tin xã hội và bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong bối cảnh mới.
Không gian mạng và sự thay đổi cấu trúc nhận thức xã hội
Không gian mạng hiện nay không còn đơn thuần là phương tiện truyền tải thông tin mà đã trở thành một môi trường quan trọng trực tiếp tham gia vào quá trình hình thành nhận thức xã hội. Trong môi trường này, mỗi cá nhân vừa là người tiếp nhận thông tin, vừa là chủ thể sản xuất và lan truyền thông tin, làm cho dòng chảy thông tin trở nên đa chiều, liên tục và biến đổi không ngừng. Với số lượng người dùng Internet tại Việt Nam ngày càng đông đảo, không gian số đã mở rộng phạm vi tương tác vượt xa các kênh truyền thông truyền thống, qua đó hình thành một cấu trúc nhận thức mang tính linh hoạt cao nhưng cũng tiềm ẩn nhiều yếu tố phức tạp, khó kiểm soát. Sự hiện diện mạnh mẽ và ngày càng gia tăng của cộng đồng mạng cho thấy sức ảnh hưởng sâu rộng của môi trường số trong việc định hình thế giới quan, hệ giá trị và thái độ chính trị của đông đảo quần chúng.
Trong bối cảnh đó, quá trình hình thành nhận thức xã hội không còn diễn ra theo mô hình một chiều từ trên xuống mà chuyển sang dạng thức tương tác đa chiều, được hình thành thông qua sự trao đổi, phản hồi và tác động qua lại liên tục giữa các cá nhân trong không gian mạng. Các quan điểm, cảm xúc và đánh giá cá nhân được lan truyền với tốc độ rất nhanh, tạo thành những “làn sóng dư luận” có khả năng ảnh hưởng trực tiếp đến tâm lý xã hội và sự ổn định chung. Đáng chú ý, các luồng thông tin này có thể xuất hiện và lan rộng chỉ trong thời gian rất ngắn, đặt ra áp lực lớn đối với công tác quản lý, định hướng và dẫn dắt dư luận của các cơ quan chức năng. Thực tiễn cho thấy, những thông tin mang tính tiêu cực, giật gân hoặc gây tranh cãi thường có tốc độ lan truyền nhanh hơn đáng kể so với các thông tin tích cực, chính thống, từ đó đòi hỏi sự chủ động, kịp thời và linh hoạt trong phản ứng để tránh bị cuốn theo các xu hướng dư luận lệch chuẩn hoặc cực đoan.
Từ thực tiễn đó, khái niệm “phủ xanh không gian mạng” được đặt ra như một định hướng mang tính chiến lược nhằm điều chỉnh và cải thiện cấu trúc nhận thức xã hội trong môi trường số. Nội hàm của khái niệm này là việc chủ động gia tăng sự hiện diện của thông tin chính thống, lan tỏa các giá trị nhân văn, tích cực, đồng thời tôn vinh những tấm gương người tốt, việc tốt nhằm chiếm lĩnh và dẫn dắt dòng chảy thông tin chủ lưu. Thay vì chỉ tập trung vào các biện pháp kỹ thuật như ngăn chặn, xử lý hoặc gỡ bỏ thông tin xấu, độc, cần chuyển mạnh sang cách tiếp cận chủ động hơn, đó là xây dựng và nuôi dưỡng các “giá trị tích cực” có sức lan tỏa bền vững, từng bước lấn át các nội dung tiêu cực. Việc “phủ xanh” không gian mạng vì thế góp phần hình thành một môi trường văn hóa số lành mạnh, nơi các chuẩn mực đạo đức và giá trị chính trị đúng đắn trở thành điểm tựa đáng tin cậy cho người dân trong quá trình tiếp cận, chọn lọc và xử lý thông tin.
Chính vì vậy, không gian mạng có thể được xem là một mặt trận đặc biệt, nơi diễn ra sự cạnh tranh ngày càng gay gắt về niềm tin giữa các hệ giá trị và các luồng tư tưởng khác nhau. Nếu không chủ động chiếm lĩnh và “phủ xanh” trận địa này, nguy cơ rơi vào thế bị động trong việc định hướng nhận thức xã hội là hoàn toàn hiện hữu. Đây không chỉ là vấn đề mang tính kỹ thuật hay quản lý thông tin, mà còn là vấn đề chiến lược gắn liền với yêu cầu giữ vững trận địa tư tưởng trong mọi tình huống. Do đó, việc xây dựng, củng cố và phát huy hiệu quả các lực lượng hoạt động trên không gian mạng cần được quan tâm đúng mức, tương xứng với vai trò của các lực lượng truyền thống. Chủ động nắm giữ, dẫn dắt và làm chủ không gian mạng sẽ góp phần hạn chế tối đa tác động từ các hoạt động chống phá, đồng thời củng cố vững chắc nền tảng tư tưởng, tăng cường niềm tin xã hội và bảo đảm sự ổn định trong bối cảnh mới.
Nền tảng tư tưởng của Đảng và vai trò định hướng xã hội
Nền tảng tư tưởng của Đảng là hệ thống các giá trị cốt lõi, giữ vai trò bảo đảm sự ổn định chính trị và định hướng phát triển bền vững, lâu dài của đất nước. Chủ nghĩa Mác – Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh không chỉ là cơ sở lý luận mà còn là nền tảng tinh thần tạo nên sự thống nhất về nhận thức và hành động trong toàn xã hội Việt Nam. Trong kỷ nguyên số, việc bảo vệ và phát huy nền tảng tư tưởng này cần được thể hiện bằng những phương thức và ngôn ngữ hiện đại, gần gũi, có sức lan tỏa và thuyết phục đối với các tầng lớp nhân dân, đặc biệt là thế hệ trẻ. Hệ tư tưởng của Đảng phải thực sự trở thành kim chỉ nam, giúp người dân nhận diện đúng – sai trước “rừng” thông tin đa dạng, phức tạp, qua đó góp phần xây dựng bản lĩnh chính trị vững vàng cho mỗi cá nhân.
Thực tiễn lịch sử cho thấy, mỗi khi nền tảng tư tưởng được củng cố vững chắc, xã hội sẽ đạt được sự đồng thuận cao, qua đó phát huy mạnh mẽ sức mạnh tổng hợp của toàn dân tộc. Ngược lại, khi tư tưởng bị phân tán, niềm tin suy giảm, sẽ tác động trực tiếp đến sự ổn định chính trị và quá trình phát triển lâu dài của đất nước. Trong môi trường số, điều này càng trở nên rõ nét khi thông tin có khả năng ảnh hưởng nhanh chóng và trực tiếp đến tâm lý, nhận thức và hành vi xã hội. Những năm qua, Đảng luôn kiên định mục tiêu độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội – một định hướng xuyên suốt, đóng vai trò như “sợi chỉ đỏ” dẫn dắt đất nước vượt qua nhiều khó khăn, thách thức. Sự kiên định này cần tiếp tục được lan tỏa mạnh mẽ trên không gian mạng, góp phần củng cố niềm tin và định hướng nhận thức xã hội.
Bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng không chỉ dừng lại ở việc bảo vệ hệ thống lý luận, mà quan trọng hơn là bảo vệ và củng cố niềm tin của nhân dân đối với con đường phát triển của dân tộc. Niềm tin đó phải được xây dựng trên cơ sở thực tiễn sinh động, gắn liền với hiệu quả quản lý nhà nước và những thành tựu cụ thể trên các lĩnh vực kinh tế, văn hóa, xã hội. Những kết quả tích cực như tăng trưởng kinh tế, cải thiện đời sống Nhân dân, hay các chính sách an sinh xã hội cần được truyền tải rộng rãi thông qua các hình thức truyền thông hiện đại, trực quan, dễ tiếp cận, đặc biệt trên các nền tảng số phổ biến. Khi người dân được tiếp cận thông tin một cách sinh động, minh bạch và thuyết phục, họ sẽ có thêm cơ sở để tin tưởng, đồng thuận và tích cực tham gia bảo vệ, ủng hộ các chủ trương, chính sách đúng đắn của Đảng và Nhà nước.
Niềm tin của Nhân dân chính là trung tâm của thế trận thông tin hiện đại mà chúng ta đang từng bước xây dựng và củng cố. Mọi hoạt động tuyên truyền, định hướng hay đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch cuối cùng đều hướng đến mục tiêu cao nhất là củng cố niềm tin đó trong toàn xã hội. Đây là yếu tố then chốt quyết định hiệu quả của công tác tư tưởng trong bối cảnh chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ hiện nay. Để thực hiện hiệu quả nhiệm vụ này, các cơ quan chức năng cần quán triệt và vận dụng tốt phương châm “lấy cái đẹp dẹp cái xấu”, tăng cường lan tỏa những câu chuyện tích cực, những giá trị tốt đẹp trong đời sống xã hội. Khi các giá trị nhân văn được nhân rộng và trở thành dòng chảy chủ đạo, các luận điệu xuyên tạc, sai trái sẽ dần bị đẩy lùi
Thực trạng thách thức an ninh và âm mưu của thế lực thù địch
Không gian mạng tại Việt Nam hiện nay có mức độ kết nối rất cao, tạo điều kiện thuận lợi cho việc lan tỏa các thông tin tích cực, nhưng đồng thời cũng đặt ra nhiều thách thức lớn đối với công tác bảo đảm an ninh thông tin và định hướng dư luận. Sự bùng nổ của các thiết bị thông minh giúp người dân tiếp cận thông tin nhanh chóng, mọi lúc, mọi nơi, song cũng tạo ra những kẽ hở để các luồng tư tưởng ngoại lai, thông tin sai lệch xâm nhập và lan truyền. Mặc dù công tác thông tin chính thống đã có nhiều chuyển biến tích cực, từng bước nâng cao chất lượng và độ tin cậy, nhưng trong một số thời điểm, tốc độ cung cấp thông tin vẫn chưa theo kịp diễn biến nhanh, phức tạp của thực tiễn. Bên cạnh đó, việc tôn vinh, cổ xúy những giá trị sai lệch liên quan đến chế độ cũ từ một số nhóm cực đoan vẫn âm thầm tồn tại, đòi hỏi các cơ quan chức năng phải luôn giữ vững tinh thần cảnh giác và chủ động ứng phó.
Thực tiễn thời gian gần đây cho thấy, các nguy cơ về an ninh mạng ngày càng gia tăng cả về quy mô lẫn mức độ tinh vi. Chỉ riêng năm 2025, đã ghi nhận hơn 550.000 cuộc tấn công mạng nhằm vào các hệ thống thông tin tại Việt Nam, cho thấy xu hướng gia tăng đáng lo ngại so với các giai đoạn trước. Các đối tượng xấu ngày càng tận dụng sự phát triển của công nghệ, đặc biệt là trí tuệ nhân tạo (AI), để tạo ra các sản phẩm giả mạo tinh vi như video, hình ảnh, giọng nói giả (Deepfake), qua đó mạo danh lãnh đạo hoặc cơ quan chức năng nhằm phát tán thông tin sai sự thật. Những nội dung này thường lan truyền với tốc độ rất nhanh, trong khi việc kiểm chứng và đính chính cần có thời gian, dẫn đến tình trạng nhiễu loạn thông tin và ảnh hưởng tiêu cực đến nhận thức xã hội. Vì vậy, việc thu hẹp “độ trễ” trong cung cấp và xử lý thông tin trở thành yêu cầu cấp bách, nhằm bảo đảm sự ổn định tư tưởng của nhân dân trước các làn sóng tin giả ngày càng tinh vi và khó nhận diện.
Các thế lực thù địch đã và đang triệt để lợi dụng đặc điểm ẩn danh và tính mở của môi trường mạng để phát tán thông tin xuyên tạc, bóp méo lịch sử và kích động tâm lý hoài nghi trong xã hội. Chúng thường sử dụng các diễn đàn kín, nhóm mạng xã hội hoặc nền tảng xuyên biên giới để xây dựng những kịch bản sai lệch, thổi phồng hoặc bịa đặt về các vấn đề nhạy cảm, từ đó tạo ra nhận thức sai lầm về tình hình đất nước và gây chia rẽ nội bộ. Đáng chú ý, các luận điệu xuyên tạc lịch sử thường được lồng ghép tinh vi vào những câu chuyện mang tính “giải trí” hoặc “chia sẻ cá nhân”, nhằm tiếp cận và tác động đến giới trẻ, nhóm đối tượng dễ bị ảnh hưởng bởi thông tin trên không gian mạng. Trước thực trạng đó, công tác đấu tranh phản bác cần được triển khai một cách kiên trì, bài bản, kết hợp chặt chẽ giữa các lực lượng chuyên trách về kỹ thuật với đội ngũ cán bộ làm công tác tuyên giáo, lý luận có trình độ cao và bản lĩnh vững vàng.
Sự phát triển nhanh chóng và phức tạp của công nghệ hiện đại đặt ra yêu cầu phải xây dựng các công cụ giám sát, phát hiện và cảnh báo sớm tương xứng nhằm bảo vệ an toàn không gian mạng quốc gia. Ước tính thiệt hại do tội phạm mạng và tin giả gây ra đã lên tới hàng nghìn tỷ đồng mỗi năm, kéo theo nhiều hệ lụy nghiêm trọng về kinh tế và xã hội. Điều này cho thấy không gian mạng không còn là môi trường “ảo” đơn thuần mà đã tác động trực tiếp đến đời sống của từng cá nhân, gia đình và toàn xã hội. Trong bối cảnh đó, việc nâng cao nhận thức, xây dựng “màng lọc” thông tin từ phía người dùng trở thành yêu cầu cấp thiết. Mỗi cá nhân cần được trang bị kỹ năng tiếp nhận, đánh giá và xử lý thông tin một cách có trách nhiệm, qua đó góp phần ngăn chặn sự xâm nhập của các yếu tố độc hại, bảo vệ sự ổn định chính trị và đời sống tinh thần lành mạnh của xã hội.
Bản chất và cơ chế vận hành thế trận thông tin hiện đại
Thế trận thông tin là sự tổ chức tổng thể các yếu tố liên quan đến hoạt động truyền thông nhằm tạo ra ưu thế trong việc định hướng nhận thức và dư luận xã hội. Đây là một cấu trúc mang tính chiến lược lâu dài, gắn chặt với yêu cầu bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trước sự tác động và cạnh tranh của các dòng tư tưởng khác nhau. Thế trận này không chỉ dừng lại ở việc kiểm soát hạ tầng kỹ thuật của mạng lưới thông tin, mà quan trọng hơn là làm chủ nội dung và dẫn dắt hiệu quả tâm lý xã hội. Trong kỷ nguyên số, việc làm chủ dòng chảy dữ liệu đồng nghĩa với việc nắm giữ khả năng định hình nhận thức cộng đồng, qua đó góp phần giữ vững ổn định chính trị và định hướng phát triển của đất nước.
Cấu trúc của thế trận thông tin bao gồm nhiều thành phần có mối quan hệ chặt chẽ với nhau, như: lực lượng tham gia, hệ thống nội dung chính thống, phương tiện kỹ thuật hiện đại và cơ chế vận hành đồng bộ, linh hoạt. Trong đó, lực lượng không chỉ giới hạn ở các cơ quan tuyên giáo hay an ninh mà còn bao gồm sự tham gia rộng rãi của đội ngũ đảng viên và các tầng lớp Nhân dân. Sự kết hợp giữa các kênh truyền thông chính thống với các nền tảng mạng xã hội cá nhân góp phần hình thành một mạng lưới thông tin rộng khắp, có khả năng lan tỏa nhanh chóng và sâu rộng. Trong bối cảnh đó, mỗi tài khoản cá nhân, đặc biệt là của cán bộ, đảng viên, cần phát huy vai trò tích cực như một điểm kết nối thông tin, góp phần truyền tải kịp thời, chính xác các chủ trương, chính sách đến đời sống xã hội.
Yếu tố cốt lõi quyết định hiệu quả của thế trận thông tin hiện đại là khả năng chủ động tạo lập và dẫn dắt dòng thông tin chủ lưu ngay từ giai đoạn đầu khi sự việc phát sinh. Thay vì xử lý thụ động các khủng hoảng truyền thông, cần chuyển sang cách tiếp cận chủ động, với việc xây dựng thông điệp rõ ràng, nhất quán và kịp thời. Khi thông tin chính thống chiếm lĩnh được vị trí ưu tiên trong nhận thức của công chúng, các thông tin sai lệch, tin đồn thất thiệt sẽ khó có điều kiện lan rộng và gây ảnh hưởng tiêu cực. Điều này đòi hỏi một cơ chế phối hợp thông tin nhanh nhạy, chặt chẽ giữa các bộ, ngành và địa phương, bảo đảm sự thống nhất và liên tục trong việc cung cấp thông tin trên mọi nền tảng truyền thông.
Khi thế trận thông tin được thiết lập và vận hành hiệu quả, nó sẽ tạo ra sức mạnh tổng hợp lớn, góp phần nâng cao năng lực định hướng dư luận và củng cố niềm tin xã hội. Thế trận này đóng vai trò như một “bộ lọc” tự nhiên, giúp sàng lọc và hạn chế các thông tin tiêu cực, đồng thời lan tỏa những giá trị tích cực, nhân văn trong đời sống xã hội. Không chỉ góp phần bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trước các luận điệu xuyên tạc, thế trận thông tin còn giúp người dân nâng cao khả năng nhận diện và phòng tránh thông tin sai lệch. Sự vững chắc của thế trận thông tin chính là biểu hiện cụ thể của “thế trận lòng dân” trên không gian mạng, qua đó góp phần giữ vững ổn định chính trị và tạo nền tảng thuận lợi cho phát triển kinh tế – xã hội bền vững trong giai đoạn hiện nay.
Phát huy sức mạnh tổng lực và trách nhiệm của toàn dân
Từ những phân tích trên có thể thấy, việc xây dựng và vận hành hiệu quả thế trận thông tin hiện đại không chỉ dừng lại ở nhận thức lý luận mà phải được cụ thể hóa bằng các phương pháp triển khai đồng bộ, có trọng tâm và có thể đo lường được trong thực tiễn. Trước hết, cần thiết lập cơ chế phản ứng nhanh theo hướng “chủ động dẫn dắt”, trong đó thông tin chính thống phải được phát ra sớm, đúng và trúng, ngay từ giai đoạn đầu của mỗi sự kiện. Điều này đòi hỏi xây dựng quy trình phối hợp liên thông giữa các cơ quan trung ương và địa phương theo nguyên tắc một đầu mối thống nhất, giảm thiểu tối đa độ trễ thông tin và tránh tình trạng phát ngôn phân tán, thiếu nhất quán.
Song song với đó, cần chuẩn hóa hệ thống sản xuất và phân phối nội dung theo hướng chuyên nghiệp hóa, hiện đại hóa và phù hợp với đặc thù từng nền tảng số. Nội dung chính thống không chỉ đúng về quan điểm mà còn phải hấp dẫn về hình thức, dễ tiếp cận, dễ chia sẻ và có khả năng lan tỏa cao trong cộng đồng. Việc ứng dụng các công nghệ phân tích dữ liệu lớn (Big Data), trí tuệ nhân tạo (AI) để theo dõi xu hướng dư luận, phát hiện sớm các điểm nóng thông tin cần được triển khai rộng rãi, qua đó giúp cơ quan chức năng chủ động điều chỉnh thông điệp và phương thức truyền tải một cách linh hoạt, chính xác.
Một yêu cầu quan trọng khác là xây dựng cơ chế đánh giá hiệu quả thế trận thông tin dựa trên các chỉ số cụ thể. Các tiêu chí như mức độ phủ sóng của thông tin chính thống, tốc độ lan tỏa, tỷ lệ tương tác tích cực, mức độ suy giảm của thông tin tiêu cực hay mức độ ổn định của dư luận xã hội cần được lượng hóa rõ ràng. Trên cơ sở đó, có thể tiến hành kiểm tra, giám sát định kỳ, kịp thời điều chỉnh chiến lược truyền thông, bảo đảm thế trận luôn vận hành linh hoạt và hiệu quả trong mọi tình huống.
Đồng thời, cần đặc biệt chú trọng phát huy vai trò của mỗi cá nhân trong xã hội như một “tác nhân thông tin tích cực”. Việc nâng cao năng lực số, kỹ năng truyền thông và ý thức trách nhiệm của cán bộ, đảng viên và người dân sẽ tạo ra một “lớp phòng vệ mềm” nhưng bền vững trước các luồng thông tin xấu, độc. Khi mỗi cá nhân có khả năng tự sàng lọc và lan tỏa thông tin đúng đắn, thế trận thông tin sẽ không chỉ tồn tại ở cấp độ tổ chức mà còn được củng cố từ chính nền tảng xã hội.
Cuối cùng, để kiểm soát hiệu quả và duy trì tính bền vững của thế trận thông tin, cần kết hợp chặt chẽ giữa giải pháp kỹ thuật và giải pháp tư tưởng. Hệ thống công nghệ có thể giúp phát hiện và xử lý nhanh các nguy cơ, nhưng yếu tố quyết định vẫn là niềm tin và nhận thức của người dân. Khi thông tin chính thống được cung cấp kịp thời, minh bạch và thuyết phục, đồng thời được cộng đồng chủ động tiếp nhận và lan tỏa, thế trận thông tin sẽ hình thành một cơ chế “tự bảo vệ” hiệu quả. Đây chính là nền tảng vững chắc để giữ vững ổn định chính trị, củng cố “thế trận lòng dân” và tạo động lực phát triển bền vững trong bối cảnh chuyển đổi số hiện nay.
Thế Nguyễn – Minh Văn