Các nhà khoa học thuộc Viện Virus học Vũ Hán (Viện Hàn lâm Khoa học Trung Quốc) vừa công bố thuốc nucleoside đường uống VV11, trước đây được dùng để điều trị COVID-19 cho thấy hiệu quả kháng virus Nipah rõ rệt. Phát hiện này mang lại hy vọng mới cho việc phòng ngừa và điều trị căn bệnh truyền nhiễm nguy hiểm do virus Nipah gây ra.
VV116 – Ứng cử viên sáng giá trong điều trị virus Nipah
Một nhóm nhà khoa học từ Viện Virus học Vũ Hán, Viện Dược liệu Thượng Hải và Công ty Khoa học Đời sống Vigonvita vừa công bố nghiên cứu trên tạp chí quốc tế Emerging Microbes & Infections, trong đó nhấn mạnh thuốc nucleoside đường uống VV116 là một ứng viên đầy hứa hẹn trong điều trị virus Nipah.
VV116, từng được phê duyệt để điều trị COVID-19 tại Trung Quốc và Uzbekistan, đã cho thấy hiệu quả kháng virus Nipah đáng kể trong các thí nghiệm in vitro đối với cả hai chủng chính là Malaysia (NiV-M) và Bangladesh (NiV-B).
Kết quả thử nghiệm trên chuột hamster cho thấy, liều 400 mg/kg VV116 đã nâng tỷ lệ sống sót lên 66,7% và giảm tải lượng virus ở phổi, lá lách và não – những cơ quan chịu ảnh hưởng nặng nề nhất. Nhóm nghiên cứu cho rằng VV116 có thể đóng vai trò là thuốc dự phòng cho các nhóm nguy cơ cao như nhân viên y tế, phòng thí nghiệm và là lựa chọn tiềm năng trong ứng phó với các đợt bùng phát trong tương lai.
Đại diện Công ty Vigonvita cho biết dữ liệu tiền lâm sàng củng cố tiềm năng phát triển VV116 như một liệu pháp điều trị virus Nipah. Trước bối cảnh tỷ lệ tử vong cao và thiếu vắc-xin hoặc thuốc đặc trị, công ty dự kiến theo dõi sát diễn biến dịch và sẵn sàng tiến hành thử nghiệm lâm sàng khi cần thiết.
Tuy nhiên, giới chuyên gia cảnh báo rằng việc ứng dụng vào thực tế đòi hỏi các nghiên cứu lâm sàng sâu rộng và nghiêm ngặt hơn nữa.
Trong một bài viết trên tài khoản chính thức của Bệnh viện Huashan (ĐH Phúc Đán) ngày 26/1, bác sĩ Wang Xinyu – Phó Giám đốc Khoa Truyền nhiễm – cho biết virus Nipah đang lan nhanh tại Ấn Độ. Dù chưa trở thành đại dịch, nhưng nhiều đợt bùng phát nhỏ với tỷ lệ tử vong cao đã ghi nhận tại một số vùng, đặc biệt là trong môi trường bệnh viện.
Wang khẳng định chưa ghi nhận ca nhiễm nào tại Trung Quốc đại lục. Ông khuyến cáo người dân không hoảng sợ, nên duy trì thói quen vệ sinh tốt và tin tưởng vào hệ thống giám sát, phòng ngừa khoa học.
Bộ Y tế yêu cầu khẩn tăng cường phòng chống virus Nipah
Trước nguy cơ virus Nipah xâm nhập vào Việt Nam, Bộ Y tế vừa ban hành công văn hỏa tốc gửi các bệnh viện trực thuộc, cơ sở y tế các bộ, ngành và Sở Y tế các tỉnh, thành, yêu cầu tăng cường các biện pháp giám sát, phòng chống dịch bệnh nguy hiểm này.
Virus Nipah được xếp vào nhóm bệnh truyền nhiễm đặc biệt nguy hiểm (nhóm A), với tỷ lệ tử vong dao động từ 40-75% trong các đợt bùng phát trước đây. Hiện chưa có vắc-xin hoặc thuốc điều trị đặc hiệu.
Virus chủ yếu lây từ động vật sang người qua thực phẩm hoặc vật phẩm nhiễm virus, đồng thời có khả năng lây từ người sang người qua tiếp xúc trực tiếp với dịch tiết, dịch bài tiết của người bệnh. Thời gian ủ bệnh khoảng 4–14 ngày. Triệu chứng ban đầu gồm đau đầu, đau cơ, nôn, đau họng, sau đó có thể tiến triển thành chóng mặt, buồn ngủ, rối loạn ý thức và các biểu hiện thần kinh cho thấy viêm não cấp tính.
Theo hệ thống giám sát dịch bệnh, từ 27/12/2025 đến 26/1/2026, Ấn Độ ghi nhận 5 ca nghi nhiễm virus Nipah, trong đó có 2 ca được xác nhận dương tính tại bang Tây Bengal.
Để chủ động ứng phó, Bộ Y tế yêu cầu các cơ sở y tế: Tăng cường bảo hộ cá nhân cho nhân viên y tế và người tiếp xúc gần với ca nghi ngờ hoặc xác định nhiễm virus, đặc biệt là người trở về từ vùng dịch trong vòng 14 ngày. Tăng cường kiểm tra, giám sát kiểm soát nhiễm khuẩn, đảm bảo cách ly nghiêm ngặt các ca bệnh. Theo dõi sát tình hình dịch bệnh toàn cầu, đẩy mạnh truyền thông để người dân không hoang mang, đồng thời chủ động thực hiện các biện pháp phòng bệnh. Phát hiện sớm ca nghi ngờ để kịp thời cách ly, chẩn đoán, điều trị và kiểm soát lây nhiễm hiệu quả.
Từ khi xuất hiện lần đầu tại Malaysia năm 1998, virus Nipah đã trở thành mối lo ngại lớn về y tế toàn cầu với tỷ lệ tử vong từ 40% đến 70%. Virus có thể gây viêm não nghiêm trọng, thậm chí tử vong. Đầu năm 2026, bang Tây Bengal (Ấn Độ) đã báo cáo các ca nhiễm và tử vong mới, với khoảng 100 người tiếp xúc gần bị cách ly.
Theo WHO, do virus có khả năng lây truyền từ dơi ăn quả, qua vật chủ trung gian như lợn, ngựa, hoặc trực tiếp từ người sang người, cộng thêm việc chưa có vaccine hay thuốc đặc hiệu, Nipah hiện được xếp vào danh sách mối đe dọa ưu tiên hàng đầu.
Trước diễn biến phức tạp của virus Nipah trên thế giới, đặc biệt là tại Ấn Độ, Việt Nam cần duy trì cảnh giác cao độ để ngăn chặn nguy cơ dịch xâm nhập và lây lan. Việc Bộ Y tế chủ động ban hành chỉ đạo khẩn thể hiện sự quyết liệt trong công tác phòng chống dịch, đồng thời nhấn mạnh vai trò quan trọng của các cơ sở y tế và người dân trong việc phát hiện sớm, cách ly kịp thời và tuân thủ nghiêm các biện pháp phòng ngừa. Sự phối hợp chặt chẽ giữa cơ quan y tế, chính quyền và cộng đồng sẽ là chìa khóa để bảo vệ sức khỏe toàn dân trước mối đe dọa từ virus nguy hiểm này.
Đinh Hoàng Anh