El Nino đang mạnh lên, với những tác động đầu tiên đã được ghi nhận tại nhiều khu vực trên thế giới, từ nắng nóng, hạn hán đến cháy rừng. Tại Việt Nam, các dấu hiệu bất thường cũng đã xuất hiện. Đáng lo ngại, từ nay đến cuối năm, hiện tượng này được dự báo tiếp tục gia tăng cường độ, kéo theo nguy cơ thiếu hụt nguồn nước trên diện rộng trong thời gian tới.
Theo Cơ quan Dịch vụ Biến đổi Khí hậu Copernicus của Liên minh châu Âu, sự phát triển mạnh của El Nino đã đẩy nhiệt độ bề mặt đại dương lên mức kỷ lục mới, 20,96 độ C trong tháng 7 vừa qua, vượt kỷ lục được thiết lập vào năm 2023.
Tại châu Âu, nắng nóng và hạn hán đang bao trùm nhiều khu vực. Mực nước trên nhiều con sông lớn xuống mức thấp chưa từng thấy, gây gián đoạn vận tải đường thủy. Nhiều nhà máy điện hạt nhân phải ngừng hoạt động, trong khi mùa cháy rừng năm nay đang trên đà trở thành một trong những mùa cháy lớn nhất từng được ghi nhận tại châu lục này.
Tại Việt Nam, El Nino bắt đầu gây ảnh hưởng từ tháng 6 với hai dấu hiệu rõ nét: nền nhiệt cao hơn trung bình và lượng mưa có xu hướng thiếu hụt. Dung tích tại nhiều hồ chứa cũng đang sụt giảm đáng kể. Tuy nhiên, những tháng tới mới được dự báo là giai đoạn đáng lo ngại hơn.
Theo các mô hình dự báo, trong giai đoạn tháng 8-10/2026, trạng thái El Nino tiếp tục có xu hướng mạnh lên, với xác suất đạt cường độ mạnh đến rất mạnh lên tới 90%. Sang thời kỳ tháng 11/2026-1/2027, El Nino được dự báo tiếp tục duy trì, với xác suất đạt cường độ mạnh đến rất mạnh trên 95%.
Đáng chú ý, trong giai đoạn tháng 10-12/2026, El Nino có khả năng đạt cường độ rất mạnh với xác suất cao nhất, từ 83-85%.
Tác động dễ nhận thấy nhất là lượng mưa có thể thiếu hụt từ 10-50% so với trung bình nhiều năm. Mùa mưa kết thúc sớm, khô hạn có nguy cơ xảy ra trên diện rộng, trong khi xâm nhập mặn tại Đồng bằng sông Cửu Long đến sớm và lấn sâu hơn. Giai đoạn xâm nhập mặn cao điểm được dự báo từ tháng 1 đến tháng 4/2027.
Nếu El Nino rất mạnh xảy ra đúng như dự báo, tác động đến sản xuất và đời sống người dân có thể rất lớn. Theo kịch bản rủi ro rất cao của Cục Quản lý và Công trình thủy lợi, nguy cơ thiếu nước và xâm nhập mặn có thể gia tăng từ cuối năm nay.
Tại Đồng bằng sông Cửu Long, lượng nước từ thượng nguồn có thể giảm 15-20%, khiến xâm nhập mặn lấn sâu từ 50-70 km; riêng trên sông Vàm Cỏ, ranh mặn có thể xâm nhập tới 110-130 km. Điều này đe dọa trực tiếp khoảng 69.000 ha lúa Đông Xuân và gần 140.000 ha cây ăn trái, cùng diện tích sản xuất lúa – tôm.
Tại Bắc Trung Bộ và duyên hải Nam Trung Bộ, các hồ chứa có thể chỉ đạt 70-80% dung tích. Khoảng 90.000-120.000 ha cây trồng vụ Hè Thu đứng trước nguy cơ thiếu nước. Trong khi đó, khu vực cao nguyên Nam Trung Bộ và Đông Nam Bộ có thể thiếu hụt 20-40% lượng mưa, ảnh hưởng đến khoảng 135.000-190.000 ha cây trồng. Hơn 250.000 hộ dân có nguy cơ thiếu nước sinh hoạt, tập trung nhiều nhất tại Đồng bằng sông Cửu Long.
Không chỉ dừng lại ở hạn hán và xâm nhập mặn, El Nino còn có thể kéo theo những hiện tượng thời tiết cực đoan. Các trận mưa lớn bất thường có nguy cơ gây lũ quét, sạt lở đất tại khu vực miền núi và ngập sâu tại các đô thị, đồng thời đe dọa an toàn hồ đập và hệ thống đê điều. Đáng chú ý, nền nhiệt tăng cao do El Nino cũng có thể tạo điều kiện thuận lợi cho sự hình thành của các cơn bão mạnh đến rất mạnh.
Khả năng El Nino đạt cường độ mạnh trong những tháng tới được dự báo ở mức rất cao. Vì vậy, việc chủ động theo dõi và triển khai các biện pháp ứng phó với hạn hán, xâm nhập mặn, mưa cực đoan và bão mạnh ngay từ bây giờ sẽ đóng vai trò quan trọng trong việc giảm thiểu thiệt hại vào cuối năm nay và đầu năm sau.
El Nino được dự báo tiếp tục mạnh lên và có thể đạt cường độ rất mạnh trong những tháng cuối năm 2026, đặt Việt Nam trước nguy cơ thiếu nước, hạn hán, xâm nhập mặn và nhiều hình thái thời tiết cực đoan. Trong bối cảnh đó, việc chủ động theo dõi diễn biến, cập nhật các kịch bản rủi ro và triển khai sớm các giải pháp ứng phó là yêu cầu cấp thiết, nhằm giảm thiểu thiệt hại đối với sản xuất, đời sống người dân và hạ tầng trước những tác động ngày càng rõ nét của El Nino.
Hoàng Hạnh