Ngày 28/10/2026, tại Philippines, Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Pete Hegseth tìm cách củng cố niềm tin của các đối tác Đông Nam Á vào cam kết của Washington đối với khu vực Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương. Tuy nhiên, thông điệp nhấn mạnh việc bảo vệ lợi ích của Mỹ cùng các đồng minh và đối tác cũng cho thấy nỗ lực của Washington trong việc duy trì ảnh hưởng chiến lược tại khu vực giữa những cạnh tranh địa chính trị ngày càng phức tạp.
Ông Hegseth, người đang tham dự chuỗi hội nghị Bộ trưởng Quốc phòng ASEAN và các hội nghị liên quan kéo dài hai ngày tại Cebu, Philippines, cho biết Washington sẽ cụ thể hóa cam kết với khu vực thông qua các hoạt động hợp tác thiết thực, trong đó có tăng cường nhận thức về tình hình hàng hải, nâng cao khả năng tương tác và đẩy mạnh phối hợp giữa các lực lượng hải quân.
“Đây không phải là những hành động mang tính biểu tượng, mà là minh chứng cụ thể cho cách hành xử của những đối tác nghiêm túc”, ông Hegseth nhấn mạnh. Theo ông, các đối tác cần cùng huấn luyện, trao đổi kinh nghiệm, phối hợp lập kế hoạch, qua đó xây dựng lòng tin và năng lực cần thiết để ngăn ngừa xung đột.
Chuyến thăm Đông Nam Á của Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ diễn ra trong bối cảnh các chính phủ trong khu vực và rộng hơn là châu Á ngày càng quan tâm đến khả năng Washington duy trì sự tập trung chiến lược vào châu Á – Thái Bình Dương. Những lo ngại này gia tăng khi cuộc chiến liên quan đến Iran gây sức ép lên nguồn lực quân sự của Mỹ, đồng thời tạo thêm áp lực chính trị trong nước.
Ông Hegseth mô tả cách tiếp cận của Washington là “mạnh mẽ, kín đáo và rõ ràng”. Theo đó, Mỹ sẽ duy trì sức mạnh đủ để răn đe hành vi cưỡng ép và gây hấn, tránh nguy cơ leo thang không cần thiết hoặc những màn phô trương công khai, đồng thời truyền tải thông điệp đủ rõ ràng để cả đối tác lẫn các đối thủ tiềm tàng hiểu được lập trường của Washington.
“Chúng tôi sẽ bảo vệ lợi ích của mình cũng như lợi ích của các đồng minh và đối tác. Theo định nghĩa, đó chính là hòa bình thông qua sức mạnh”, ông Hegseth khẳng định.
Các nền kinh tế Đông Nam Á chịu sức ép từ cuộc chiến liên quan đến Iran
Đông Nam Á đang phải đối mặt với những hệ lụy kinh tế từ cuộc chiến liên quan đến Iran, trong khi căng thẳng giữa Philippines và Trung Quốc tiếp tục tạo thêm bất đồng tại các diễn đàn khu vực vốn hướng tới đối thoại và hợp tác an ninh thực chất. Cuộc chiến, bùng phát sau các cuộc tấn công của Mỹ và Israel ngày 28/2, đã làm gián đoạn hoạt động vận tải biển và thị trường dầu mỏ toàn cầu, phơi bày mức độ dễ tổn thương của các nền kinh tế Đông Nam Á trước những cú sốc về nguồn cung nhiên liệu nhập khẩu. Trong bối cảnh đó, an ninh năng lượng đang nổi lên như một ưu tiên cấp bách trong chương trình nghị sự của ASEAN.
Ông Greg Poling, Giám đốc Sáng kiến Minh bạch Hàng hải châu Á (AMTI), tổ chức chuyên theo dõi các diễn biến tại Biển Đông, nhận định hội nghị là cơ hội để Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Pete Hegseth trao đổi về những vấn đề then chốt, bao gồm Trung Quốc, tình hình Biển Đông và các cam kết an ninh của Washington đối với những đồng minh theo hiệp ước.
Đây là vấn đề đặc biệt quan trọng đối với Philippines, đồng minh hiệp ước của Mỹ tại Đông Nam Á. Quan hệ giữa Manila và Bắc Kinh ngày càng căng thẳng sau hàng loạt vụ đối đầu tại các khu vực tranh chấp trên Biển Đông, những biện pháp trừng phạt của Trung Quốc và động thái mới nhất là việc Philippines triệu tập đại sứ Trung Quốc.
Bắc Kinh tuyên bố chủ quyền đối với phần lớn Biển Đông, trong khi Philippines, Việt Nam, Malaysia và một số quốc gia Đông Nam Á khác cũng có các yêu sách chủ quyền chồng lấn tại khu vực.
Hôm thứ Ba, Bộ Quốc phòng Trung Quốc cho biết tùy viên quốc phòng nước này tại Philippines sẽ tham dự hội nghị. Trước đó vài ngày, quân đội Philippines thông báo đã theo dõi nhóm tác chiến tàu sân bay Liêu Ninh của Trung Quốc khi nhóm này di chuyển qua vùng biển phía nam Philippines để tiến vào biển Celebes.
Theo ông Poling, những thông điệp cứng rắn và rõ nét hơn nhiều khả năng sẽ được thể hiện trong các cuộc trao đổi giữa những đối tác có cùng quan điểm chiến lược.
Trong số đó có nhóm “Squad” – cơ chế hợp tác không chính thức giữa Mỹ, Nhật Bản, Australia và Philippines. Các bộ trưởng quốc phòng của bốn nước dự kiến gặp nhau ngày 28/10. Tiếp đó, ngày 29/10, ông Hegseth sẽ tham dự hội nghị mở rộng với sự góp mặt của 11 nước thành viên ASEAN và tám đối tác, gồm Australia, Trung Quốc, Ấn Độ, Nhật Bản, New Zealand, Hàn Quốc và Nga.
Tuyên bố của chủ tịch hội nghị nhiều khả năng giữ giọng điệu kiềm chế
Ông Collin Koh, chuyên gia an ninh tại Trường Nghiên cứu Quốc tế S. Rajaratnam (Singapore), nhận định tuyên bố của chủ tịch hội nghị nhiều khả năng sẽ có giọng điệu kiềm chế hơn so với các cuộc thảo luận kín, đồng thời tiếp tục sử dụng những ngôn từ ngoại giao quen thuộc của ASEAN.
Theo ông Koh, việc Philippines đảm nhận cương vị Chủ tịch ASEAN trong bối cảnh đang có tranh chấp với Trung Quốc đặt Manila vào tình thế đặc biệt nhạy cảm. Trong khi đó, ông Greg Poling, nghiên cứu viên thuộc Chương trình Đông Nam Á của Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS), cho rằng Philippines phải tìm cách cân bằng giữa triển vọng hợp tác trong các lĩnh vực như kết nối năng lượng, kinh tế số và phối hợp giữa lực lượng tuần duyên với sức ép từ căng thẳng ngày càng gia tăng với Trung Quốc. Bên cạnh đó, tiến trình đàm phán Bộ quy tắc ứng xử ở Biển Đông (COC) vẫn đang đình trệ, càng làm gia tăng thách thức đối với Manila.
“Đối với Philippines, cả năm giữ cương vị Chủ tịch ASEAN là một bài toán cân bằng đầy khó khăn”, ông Poling nhận định.
Ông dự báo các nước ASEAN có thể tiếp tục thúc đẩy hợp tác thực chất trong khuôn khổ Hội nghị Bộ trưởng Quốc phòng ASEAN (ADMM), đặc biệt ở những lĩnh vực như an ninh hàng hải và chống khủng bố. Tuy nhiên, sự hợp tác này khó chuyển hóa thành đồng thuận chiến lược về Biển Đông hoặc những vấn đề nhạy cảm khác.
“Tôi cho rằng sẽ có sự hợp tác mang tính chiến thuật trong các khuôn khổ công việc của ADMM, nhưng sẽ không có sự đồng thuận chiến lược nào về vấn đề Biển Đông hay các vấn đề gai góc khác”, ông Poling nói.
Những diễn biến tại hội nghị cho thấy ASEAN đang đứng trước sức ép ngày càng lớn từ các thách thức an ninh và địa chính trị đan xen, từ hệ lụy của cuộc chiến liên quan đến Iran đối với an ninh năng lượng đến căng thẳng Mỹ – Trung và tranh chấp tại Biển Đông. Trong bối cảnh đó, Philippines phải tìm cách dung hòa vai trò Chủ tịch ASEAN với lợi ích an ninh quốc gia, đồng thời duy trì đồng thuận trong một khối có những khác biệt đáng kể về quan điểm chiến lược. Dù hợp tác thực chất trong các lĩnh vực như an ninh hàng hải, chống khủng bố và kết nối kinh tế vẫn có triển vọng được thúc đẩy, khả năng ASEAN đạt được tiếng nói chung về những vấn đề nhạy cảm như Biển Đông vẫn là thách thức lớn. Điều này cũng đặt ra câu hỏi về khả năng duy trì vai trò trung tâm của ASEAN khi cạnh tranh giữa các nước lớn ngày càng tác động sâu sắc đến môi trường an ninh khu vực.
Thế Nguyễn
Bài viết cùng chuyên mục
ASEAN – Qatar: Mở rộng không gian hợp tác chiến lược trong trật tự kinh tế toàn cầu biến động
Thúc đẩy hợp tác thương mại, đầu tư và phát triển bền vững giữa ASEAN và UNCTAD
Hàn Quốc đề xuất đối thoại quân sự với Triều Tiên nhằm xoa dịu căng thẳng biên giới đang leo thang
Tình trạng khói mù tồi tệ nhất hơn một thập kỷ qua tại Đông Nam Á châm ngòi cho các cuộc biểu tình của sinh viên
Các bộ trưởng tài chính APEC cảnh báo tình trạng mất cân bằng toàn cầu kéo dài gây rủi ro cho tăng trưởng và sự ổn định
ASEAN đẩy mạnh phối hợp ứng phó với các thách thức tội phạm xuyên quốc gia