Ngày 07/11/2026, tờ Thế Giới Trẻ (Đức) đăng bài viết “Ả Rập Xê Út lôi kéo Damascus” của nhà báo Wiebke Diehl, hé lộ những bước đi đáng chú ý của Riyadh nhằm gia tăng ảnh hưởng tại Syria. Thỏa thuận hợp tác quân sự cùng khoản đầu tư khoảng 400 triệu USD dành cho các dự án tại quốc gia Trung Đông này không chỉ cho thấy sự chuyển động trong quan hệ song phương, mà còn đặt ra khả năng Syria gia nhập “Liên minh Mecca”, qua đó có thể làm thay đổi tương quan ảnh hưởng và cục diện liên kết khu vực.
Theo hãng thông tấn Syria SANA, hôm thứ Năm, Syria và Ả Rập Xê Út đã nhất trí thúc đẩy một giai đoạn hợp tác mới, với trọng tâm là tái thiết và phục hồi kinh tế Syria. Một loạt dự án phát triển được thống nhất trong chuyến thăm Ả Rập Xê Út của Tổng thống Syria Ahmed al-Sharaa, người lên nắm quyền từ năm 2024 sau khi chính quyền Bashar al-Assad sụp đổ. Các dự án tập trung vào khôi phục những dịch vụ công thiết yếu, nâng cấp cơ sở hạ tầng và tạo nền tảng cho tiến trình phục hồi kinh tế dài hạn của Syria.
Cụ thể, theo SANA, hai bên đã thống nhất cải tạo nhà máy điện tại Aleppo; cung cấp, lắp đặt 300.000 đồng hồ nước thông minh tại Damascus và Idlib; đồng thời xây dựng mới và cải tạo 25 trung tâm phòng vệ dân sự. Các bệnh viện và khu nhà ở bị hư hại cũng nằm trong danh mục được hỗ trợ sửa chữa. Bên cạnh đó, hai nước thiết lập các khuôn khổ hợp tác trong một số lĩnh vực kinh tế và môi trường. Syria cũng sẽ được tham gia chính thức, miễn phí tại Triển lãm thế giới Expo 2030 tổ chức ở Riyadh. Tổng giá trị các cam kết tài chính được công bố vượt 403 triệu USD, dành cho các lĩnh vực năng lượng, nhà ở, y tế và cơ sở hạ tầng.
Kể từ khi chính quyền Bashar al-Assad bị lật đổ, Ả Rập Xê Út nổi lên như một trong những đối tác quan trọng của chính quyền mới tại Damascus. Chính phủ do Ahmed al-Sharaa đứng đầu có sự tham gia đáng kể của các lực lượng từng thuộc Hayat Tahrir al-Sham (HTS). Riyadh cũng là điểm đến trong chuyến công du nước ngoài đầu tiên của al-Sharaa vào tháng 2/2025. Đến tháng 4/2025, Ả Rập Xê Út và Qatar nhất trí hỗ trợ giải quyết khoản nợ khoảng 15 triệu USD của Syria với Ngân hàng Thế giới, trong bối cảnh quốc gia này phải đối mặt với những hệ lụy kéo dài của 14 năm xung đột và các biện pháp trừng phạt nghiêm khắc từ phương Tây. Cũng trong tháng đó, Riyadh cam kết viện trợ 6 tỷ USD cho Damascus tại Diễn đàn Đầu tư Syria – Ả Rập Xê Út.
Tuy nhiên, bên cạnh các cam kết kinh tế và tái thiết, hợp tác quốc phòng mới là nội dung được phía Syria nhấn mạnh. Bộ Ngoại giao Syria đánh giá thỏa thuận hợp tác giữa bộ quốc phòng hai nước là khía cạnh “đáng chú ý nhất” trong loạt thỏa thuận được ký kết hôm thứ Năm. Dù các điều khoản cụ thể chưa được công bố, thỏa thuận này diễn ra trong bối cảnh xuất hiện nhiều thông tin về xu hướng tăng cường phối hợp quân sự giữa Damascus và Riyadh. Diễn biến đó cho thấy quan hệ song phương đang có dấu hiệu vượt ra ngoài khuôn khổ hỗ trợ tái thiết, hướng tới sự gắn kết sâu hơn về an ninh và chiến lược khu vực.
Thứ Bảy tuần trước, Ngoại trưởng Syria Asaad al-Shaybani cho biết Damascus đang cân nhắc khả năng gia nhập “Liên minh Mecca” – cơ chế hợp tác quốc phòng được Ả Rập Xê Út, Thổ Nhĩ Kỳ và Pakistan thành lập hồi tháng 8. Động thái này diễn ra trong bối cảnh Riyadh được cho là đang tìm kiếm sự hỗ trợ quân sự từ Syria nhằm tăng cường lực lượng tại Yemen. Theo thông tin do cổng thông tin Axios (Mỹ) đăng tải ngày 8/10, các quan chức Ả Rập Xê Út và Syria đã thảo luận về khả năng triển khai tới 20.000 binh sĩ Syria tới quốc gia này.
Căng thẳng tại Yemen được cho là đã leo thang trở lại sau cuộc không kích của Ả Rập Xê Út nhằm vào sân bay Sana’a hồi tháng 7, trong bối cảnh những người đưa tang đang đến dự lễ tang Ali Khamenei. Diễn biến này được cho là đã làm suy yếu thỏa thuận ngừng bắn mong manh do Liên hợp quốc làm trung gian năm 2022. Sau đó, lực lượng Ansar Allah (Houthi) gia tăng hoạt động quân sự, mở rộng quyền kiểm soát tại khu vực bờ biển phía Tây Yemen và duy trì ảnh hưởng đáng kể đối với các tuyến hàng hải ở Biển Đỏ và eo biển Bab al-Mandab. Khả năng lực lượng này gây gián đoạn hoạt động hàng hải tại tuyến vận tải chiến lược nói trên đang làm gia tăng quan ngại về an ninh năng lượng và thương mại quốc tế, đặc biệt là hoạt động vận chuyển dầu mỏ và hàng hóa giữa châu Á với châu Âu.
Trong bối cảnh đó, dưới sự yểm trợ của không quân Ả Rập Xê Út, lực lượng thuộc chính phủ Yemen đặt tại Aden cùng các đồng minh đã bất ngờ phát động chiến dịch mang tên “Bình minh Yemen” nhằm vào Ansar Allah. Đáp trả, lực lượng Houthi tiến hành các cuộc pháo kích nhằm vào lãnh thổ Ả Rập Xê Út, khiến nguy cơ xung đột lan rộng ngày càng hiện hữu.
Trước sức ép an ninh gia tăng, Riyadh đã đề nghị Mỹ, Pháp và Anh, cùng các đối tác trong “Liên minh Mecca” là Pakistan và Thổ Nhĩ Kỳ, hỗ trợ trong cuộc đối đầu với Ansar Allah. Tuy nhiên, cho đến nay, chưa đối tác nào cam kết trực tiếp tham chiến. Thổ Nhĩ Kỳ và Pakistan, tương tự Ai Cập, mới dừng ở mức cam kết hỗ trợ phòng thủ. Theo khuôn khổ của “Hiệp ước Mecca”, có những điểm tương đồng với Điều 5 Hiệp ước NATO, các bên tham gia có nghĩa vụ hỗ trợ phòng thủ lẫn nhau khi một thành viên bị tấn công, song cơ chế này được cho là chỉ áp dụng khi hành động gây hấn xuất phát từ một quốc gia.
Những diễn biến trên cho thấy khả năng Syria gia nhập “Liên minh Mecca” không đơn thuần là một bước mở rộng quan hệ ngoại giao hay hợp tác quốc phòng. Trong bối cảnh Ả Rập Xê Út đang tìm cách củng cố vị thế an ninh khu vực và cần thêm đối tác chia sẻ gánh nặng quân sự tại Yemen, sự tham gia của Damascus có thể mang ý nghĩa chiến lược lớn hơn. Tuy nhiên, việc Syria có thực sự tham gia liên minh và đảm nhận vai trò quân sự cụ thể hay không vẫn là vấn đề cần được theo dõi.
Nhìn tổng thể, việc Syria cân nhắc gia nhập “Liên minh Mecca” phản ánh bước chuyển đáng chú ý trong chính sách đối ngoại và an ninh của chính quyền Damascus sau khi Bashar al-Assad bị lật đổ. Đối với Ả Rập Xê Út, việc mở rộng hợp tác với Syria không chỉ góp phần củng cố ảnh hưởng tại Trung Đông mà còn có thể giúp Riyadh tìm kiếm thêm nguồn lực trong bối cảnh xung đột Yemen diễn biến phức tạp. Tuy nhiên, khoảng cách giữa cam kết hợp tác quốc phòng và khả năng tham gia trực tiếp vào các hoạt động quân sự vẫn là một trở ngại đáng kể. Vì vậy, tương lai quan hệ Syria – Ả Rập Xê Út cũng như triển vọng mở rộng “Liên minh Mecca” sẽ phụ thuộc không chỉ vào lợi ích chiến lược của các bên, mà còn vào khả năng dung hòa những khác biệt về an ninh, chính trị và mức độ sẵn sàng chấp nhận rủi ro quân sự. Đây có thể trở thành một nhân tố đáng chú ý trong quá trình định hình lại cấu trúc an ninh và tương quan quyền lực tại Trung Đông.
Hồ Ngọc Thắng/Nguồn: https://www.jungewelt.de/artikel/532938.nahostkonflikt-saudis-k%C3%B6dern-damaskus.html
Bài viết cùng chuyên mục
Pháp: Làn sóng biểu tình và tổng đình công gia tăng sức ép đối với chính phủ Macron
Thụy Sĩ: Bước ngoặt trong chính sách xuất khẩu vũ khí và những tranh luận về tính trung lập
Vì sao Mỹ đánh giá sai Iran? Sức mạnh nội tại và khả năng bảo vệ chủ quyền của Tehran
Yemen: Bàn cờ quyền lực và cuộc cạnh tranh bá quyền ở Trung Đông
Chiến thắng áp đảo, Đảng Dân chủ kiểm soát cả Hạ viện và Thượng viện Mỹ
Từ vụ clip VF3: Nhìn từ quyền trẻ em và quyền con người