Sáng 30/5/2026, trong khuôn khổ Ngày hội Văn hóa, Thể thao và Du lịch các dân tộc thiểu số TP Huế lần thứ I tại A Lưới, cuộc thi ẩm thực là một điểm nhấn đặc biệt, thu hút đông đảo đại biểu, du khách và người dân địa phương. Không chỉ trình diễn tài nghệ chế biến món ăn, sự kiện còn góp phần quảng bá giá trị văn hóa truyền thống qua hương vị, sắc màu và sản vật đặc trưng của đại ngàn Trường Sơn.
Ẩm thực từ lâu giữ vai trò quan trọng trong đời sống văn hóa của đồng bào các dân tộc thiểu số phía Tây Huế. Mỗi món ăn không chỉ đáp ứng nhu cầu sinh hoạt hằng ngày mà còn chứa đựng tri thức bản địa, kinh nghiệm ứng xử với thiên nhiên cùng những phong tục, tập quán được lưu truyền qua nhiều thế hệ. Vì vậy, đến với cuộc thi năm nay, du khách không chỉ thưởng thức các món ăn đặc sắc mà còn có cơ hội khám phá những giá trị văn hóa ẩn sau từng hương vị.
Gian ẩm thực của đồng bào Cơ Tu xã Nam Đông gây ấn tượng với thực đơn đậm chất núi rừng Trường Sơn. Nhiều món ăn dân dã như nhộng ong xào, lá sắn xào cá suối, măng rừng rang, cơm lam, gà nướng, heo bản nướng hay thịt bò gác bếp đã tái hiện sinh động đời sống gắn bó với thiên nhiên, đồng thời thể hiện kinh nghiệm khai thác và chế biến thực phẩm được gìn giữ qua nhiều thế hệ.
Một điểm nổi bật trong ẩm thực người Cơ Tu là sự gắn bó mật thiết với thiên nhiên. Các nguyên liệu như măng rừng, lá sắn, cá suối, rau dớn, chuối rừng và nhiều loại gia vị bản địa được sử dụng khéo léo, đề cao hương vị tươi ngon nguyên bản hơn là sự cầu kỳ trong chế biến. Chính điều đó tạo nên nét đặc trưng riêng cho các món ăn vùng cao.
Bên cạnh các món chế biến, gian hàng Nam Đông còn giới thiệu nhiều sản vật đặc sắc như quả A Píc rừng, bánh củ chuối rừng, mật ong tự nhiên, các loại rau rừng và rượu nếp than Nam Đông. Những sản vật này phản ánh sự phong phú của tài nguyên thiên nhiên cũng như khả năng thích ứng, sáng tạo của cộng đồng cư dân miền núi.
Nếu Nam Đông mang đậm dấu ấn văn hóa Cơ Tu, thì các đội thi đến từ A Lưới lại giới thiệu nét ẩm thực đặc sắc của đồng bào Tà Ôi, Pa Cô và Bru – Vân Kiều. Thực đơn của xã A Lưới 3 với gà nướng ăn kèm xôi sắn, Pi Chéc A Pung, Tập Priệt, canh sắn và các loại rau củ bản địa đã thể hiện rõ bản sắc văn hóa truyền thống của đồng bào vùng cao.
Trong đó, Tập Priệt là món ăn tiêu biểu của người Pa Cô – Tà Ôi, được chế biến từ nội tạng động vật kết hợp với rau rừng và gia vị đặc trưng, tạo nên hương vị riêng biệt. Món ăn không chỉ xuất hiện trong bữa cơm thường ngày mà còn có mặt trong các dịp lễ hội, cưới hỏi và sinh hoạt cộng đồng, thể hiện tinh thần gắn kết buôn làng.
Cùng với đó, Pi Chéc A Pung phản ánh kinh nghiệm sản xuất nương rẫy và khai thác nguồn nguyên liệu địa phương của cư dân vùng cao. Qua mỗi món ăn, những giá trị văn hóa truyền thống và mối quan hệ hài hòa giữa con người với thiên nhiên được thể hiện một cách sinh động.
Phần tráng miệng với dứa rẫy, chuối, khoai sắn luộc và bắp nướng gợi lên hình ảnh những nương rẫy xanh tốt trên dãy Trường Sơn, nơi người dân tạo ra các sản vật giàu giá trị dinh dưỡng. Chén rượu A Việt nồng ấm góp phần làm đậm đà hương vị bữa tiệc, đồng thời thể hiện nét văn hóa hiếu khách của đồng bào miền núi phía Tây Huế.
Bên cạnh A Lưới và Nam Đông, các địa phương như Phong Điền và Phú Lộc cũng mang đến nhiều nét đặc sắc trong văn hóa ẩm thực. Miền núi Phong Điền nổi tiếng với rau rừng, mật ong tự nhiên, cá khe, gà thả đồi cùng các món chế biến từ sắn và nếp rẫy. Trong khi đó, vùng núi Phú Lộc sở hữu nhiều sản vật đặc trưng từ dãy Bạch Mã như măng tre, nấm rừng, chuối hột, các loại thảo dược và rượu truyền thống. Sự đa dạng này góp phần tạo nên bức tranh ẩm thực phong phú, phản ánh đời sống văn hóa đặc sắc của các cộng đồng dân cư dọc dãy Trường Sơn.
Một điểm nhấn của cuộc thi năm nay là sự kết hợp giữa giá trị truyền thống và định hướng phát triển du lịch cộng đồng. Nhiều món ăn được trình bày đẹp mắt, nâng cao tính thẩm mỹ nhưng vẫn giữ nguyên hương vị bản địa, thể hiện sự quan tâm của các địa phương trong việc khai thác ẩm thực như một sản phẩm du lịch đặc trưng.
Những năm gần đây, du lịch cộng đồng tại A Lưới, Nam Đông và các vùng miền núi phía Tây Huế ngày càng khẳng định sức hút. Bên cạnh cảnh quan thiên nhiên và các giá trị văn hóa truyền thống, ẩm thực đang trở thành điểm nhấn hấp dẫn, thu hút du khách đến trải nghiệm những món ăn đặc trưng như cơm lam, gà nướng, Tập Priệt, rau rừng hay thưởng thức rượu A Việt trong không gian nhà sàn.
Thông qua những mâm cơm mang đậm bản sắc địa phương, cuộc thi không chỉ là sân chơi giới thiệu kỹ năng chế biến món ăn mà còn là dịp quảng bá tri thức dân gian, phong tục tập quán và bản sắc văn hóa của đồng bào các dân tộc thiểu số. Mỗi món ăn đều phản ánh mối quan hệ gắn bó giữa con người với đất rừng, đồng thời thể hiện quá trình gìn giữ và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống qua nhiều thế hệ.
Thực đơn của đồng bào Cơ Tu ở Nam Đông, đồng bào Tà Ôi, Pa Cô ở A Lưới hay các sản vật đặc trưng của Phong Điền, Phú Lộc không chỉ hấp dẫn bởi hương vị độc đáo mà còn khẳng định giá trị của ẩm thực như một di sản văn hóa sống động. Mỗi món ăn là một “đại sứ văn hóa”, mang theo hơi thở của đại ngàn Trường Sơn, phản ánh tri thức bản địa, tập quán sinh hoạt và tinh thần lao động sáng tạo của cộng đồng. Qua đó, những giá trị truyền thống tiếp tục được gìn giữ, trao truyền và lan tỏa, góp phần làm nên sức hấp dẫn riêng của vùng phía Tây thành phố Huế – nơi văn hóa, thiên nhiên và con người hòa quyện, để lại dấu ấn sâu đậm trong lòng du khách.
Trong bối cảnh thành phố Huế phát triển theo định hướng đô thị di sản, xanh, thông minh và bền vững, việc bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa của đồng bào các dân tộc thiểu số, ngày càng được Đảng và Nhà nước quan tâm thông qua nhiều chủ trương, chính sách hỗ trợ phát triển vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi. Những nỗ lực này hướng tới ba mục tiêu trọng tâm: bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa các dân tộc; nâng cao đời sống vật chất, tinh thần của người dân; đồng thời khai thác hiệu quả các giá trị văn hóa bản địa gắn với phát triển du lịch cộng đồng, kinh tế xanh và phát triển bền vững.
Hương Bình