Festival Quốc tế Ngành hàng Lúa gạo Việt Nam lần thứ II, diễn ra từ ngày 22 đến 25/11/2026 tại TP Cần Thơ, không chỉ là nơi hội tụ hơn 500 gian hàng cùng các hoạt động khoa học, công nghệ và xúc tiến thương mại, mà còn mở ra cơ hội hiện thực hóa Nghị quyết 358/NQ-CP về liên kết vùng. Với chủ đề “Gạo xanh Việt Nam – Vươn tầm quốc tế”, Festival đặt ra kỳ vọng phát huy vai trò của Cần Thơ trong kết nối sản xuất, khoa học công nghệ, logistics, chế biến và thị trường, góp phần nâng tầm chuỗi giá trị lúa gạo Đồng bằng sông Cửu Long.
Hạt gạo xanh từ cánh đồng đến Festival
Chiều 11/11/2026, tại cuộc họp báo ở Cần Thơ, Ban tổ chức Festival Quốc tế Ngành hàng Lúa gạo Việt Nam lần thứ II công bố chương trình với hơn 500 gian hàng, các hoạt động triển lãm, trình diễn công nghệ, hội thảo khoa học và kết nối thương mại. Dự kiến đón khoảng 1.000 đại biểu trong và ngoài nước, Festival không chỉ giới thiệu thành tựu ngành lúa gạo mà còn hướng đến thúc đẩy chuyển đổi xanh, nâng cao giá trị hạt gạo Việt Nam trên thị trường quốc tế.
Phát biểu tại cuộc họp báo, ông Trương Cảnh Tuyên, Phó Bí thư Thành ủy, Chủ tịch UBND TP Cần Thơ, nhấn mạnh vai trò của Đồng bằng sông Cửu Long là vùng sản xuất lúa gạo hàng hóa chủ lực của cả nước. Với lợi thế về chế biến, thương mại, logistics, khoa học công nghệ và đào tạo nhân lực, Cần Thơ có điều kiện phát huy vai trò trung tâm kết nối, thúc đẩy liên kết giữa vùng nguyên liệu với doanh nghiệp, cơ sở nghiên cứu và thị trường tiêu thụ.
Theo ông Tuyên, ngành lúa gạo đang đối mặt với tác động của biến đổi khí hậu, biến động thị trường và những yêu cầu ngày càng cao về chất lượng, truy xuất nguồn gốc, bảo vệ môi trường. Chuyển đổi sang sản xuất xanh, phát thải thấp vì vậy không chỉ là yêu cầu kỹ thuật mà còn là hướng đi để nâng sức cạnh tranh của ngành hàng. Trong quá trình này, người nông dân phải giữ vai trò trung tâm, được hưởng lợi từ việc giảm chi phí, nâng thu nhập và ổn định đầu ra.
Thực tiễn triển khai Đề án phát triển bền vững một triệu ha chuyên canh lúa chất lượng cao, phát thải thấp tại Đồng bằng sông Cửu Long cho thấy cả tiềm năng lẫn thách thức của quá trình chuyển đổi. Đến tháng 8/2026, toàn vùng có khoảng 421.000 ha tham gia Đề án, nhưng mới khoảng 68.000 ha, tương đương 16%, đáp ứng đầy đủ tiêu chí. Chênh lệch này đặt ra yêu cầu chuyển trọng tâm từ mở rộng diện tích đăng ký sang nâng chất lượng thực hiện, bảo đảm các quy trình sản xuất được áp dụng đồng bộ và có thể kiểm chứng.
Các mô hình bước đầu cho thấy khả năng giảm lượng giống gieo sạ, tiết kiệm nước, hạn chế phát thải và cải thiện hiệu quả sản xuất. Tuy nhiên, kết quả chưa đồng đều giữa các địa phương, mùa vụ và điều kiện canh tác. Sự khác biệt giữa vùng phù sa ngọt, đất phèn, khu vực chịu ảnh hưởng xâm nhập mặn và mô hình lúa – tôm đòi hỏi quy trình kỹ thuật phù hợp với từng vùng sinh thái. Khả năng nhân rộng còn phụ thuộc vào năng lực hợp tác xã, dịch vụ cơ giới hóa và đội ngũ kỹ thuật trực tiếp hỗ trợ nông dân.
Riêng Cần Thơ, theo lộ trình đăng ký với Bộ Nông nghiệp và Môi trường, thành phố phấn đấu có khoảng 170.000 ha tham gia Đề án vào năm 2030. Với diện tích gieo trồng lúa năm 2026 khoảng 708.000 ha, sản lượng ước 4,66 triệu tấn, thành phố có nền tảng sản xuất để mở rộng các mô hình canh tác chất lượng cao, phát thải thấp. Tuy nhiên, quy mô sản xuất chỉ thực sự trở thành lợi thế khi gắn với năng lực chế biến, bảo quản, logistics và thị trường tiêu thụ.
Từ yêu cầu đó, Festival được định hướng trở thành không gian kết nối các khâu trong chuỗi giá trị lúa gạo. Bên cạnh triển lãm “Con đường lúa gạo từ quá khứ đến tương lai” tại Công viên Sông Hậu, chương trình còn có trình diễn máy móc, thiết bị canh tác, giới thiệu giải pháp công nghệ, hội thảo khoa học, diễn đàn xúc tiến đầu tư và các hoạt động kết nối thương mại.
Trọng tâm không chỉ nằm ở việc giới thiệu công nghệ mới mà còn ở khả năng ứng dụng vào sản xuất. Thiết bị phải phù hợp với điều kiện đầu tư của hợp tác xã; quy trình canh tác giảm phát thải cần có dữ liệu đo lường, kiểm chứng; sản phẩm đạt chuẩn phải gắn với doanh nghiệp thu mua, hệ thống bảo quản và thị trường ổn định. Đây cũng là những điều kiện để chuyển đổi xanh tạo ra giá trị kinh tế thực chất cho người trồng lúa.
Để Festival đạt hiệu quả, ông Trương Cảnh Tuyên yêu cầu các hoạt động chuyên môn bảo đảm tính chính xác, thiết thực, đồng thời chuẩn bị đồng bộ hạ tầng, giao thông, vệ sinh môi trường, an toàn thực phẩm, an ninh trật tự, phòng cháy chữa cháy và y tế. Thành công của sự kiện không chỉ được thể hiện qua quy mô tổ chức mà còn ở những kết nối, hợp tác và cơ hội đầu tư có thể tiếp tục phát huy sau Festival.
Nghị quyết 358 đưa liên kết vùng vào chuỗi lúa gạo
Ngày 9/11/2026, Chính phủ ban hành Nghị quyết 358/NQ-CP thực hiện Nghị quyết 27-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển các vùng, đặt ra yêu cầu cụ thể hóa nhiệm vụ liên kết vùng bằng nội dung công việc, cơ quan chủ trì, đơn vị phối hợp, kết quả và thời hạn hoàn thành. Với ngành lúa gạo Đồng bằng sông Cửu Long, đây là cơ sở để thúc đẩy liên kết từ sản xuất, chế biến đến logistics và tiêu thụ, khắc phục tình trạng các khâu trong chuỗi giá trị còn vận hành phân tán.
Đặc thù của ngành lúa gạo đòi hỏi sự phối hợp vượt ra ngoài địa giới hành chính. Vùng nguyên liệu, cơ sở nghiên cứu giống, dịch vụ cơ giới hóa, hệ thống sấy, kho bảo quản, nhà máy chế biến và đầu mối xuất khẩu có thể phân bố ở nhiều địa phương. Nếu thiếu kết nối đồng bộ, chi phí trung gian và vận chuyển gia tăng, ảnh hưởng đến hiệu quả sản xuất, năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp và thu nhập người trồng lúa.
Yêu cầu này cũng phù hợp với định hướng tại Quyết định 616/QĐ-TTg ngày 4/4/2026 về điều chỉnh Quy hoạch vùng Đồng bằng sông Cửu Long, trong đó xác định lúa gạo là một trong ba nhóm sản phẩm chủ lực, gắn phát triển vùng nguyên liệu với các trung tâm đầu mối nông nghiệp, chế biến, bảo quản, logistics và hành lang kinh tế. Trên nền tảng quy hoạch, liên kết vùng cần được cụ thể hóa bằng các dự án hạ tầng, dịch vụ hỗ trợ sản xuất và mạng lưới tiêu thụ có khả năng phục vụ nhiều địa phương.
Trong cấu trúc đó, Cần Thơ được định hướng là cực tăng trưởng của vùng, có lợi thế về khoa học công nghệ, đào tạo nhân lực, thương mại, dịch vụ và giao thông. Thành phố có điều kiện phát huy vai trò đầu mối kết nối các cơ sở nghiên cứu với vùng sản xuất, doanh nghiệp chế biến với hợp tác xã, nhà đầu tư với vùng nguyên liệu và hệ thống logistics với thị trường trong nước, quốc tế.
Liên kết vùng trước hết phải bắt đầu từ tổ chức sản xuất phù hợp điều kiện tự nhiên. Đồng bằng sông Cửu Long có sự khác biệt về nguồn nước, đất phèn, xâm nhập mặn và chế độ ngập theo mùa. Vì vậy, việc bố trí thời vụ, điều hành thủy lợi, kiểm soát mặn và phát triển vùng lúa chất lượng cao, phát thải thấp cần có sự phối hợp giữa các địa phương cùng chia sẻ hệ thống nguồn nước. Dữ liệu về đất, nước và mùa vụ phải được kết nối để tổ chức sản xuất theo đặc điểm sinh thái, thay vì giới hạn trong ranh giới hành chính.
Cùng với sản xuất, logistics là khâu quyết định hiệu quả của chuỗi giá trị. Từ thu hoạch đến sấy, bảo quản, xay xát, chế biến và xuất khẩu, mỗi công đoạn đều phát sinh chi phí. Hạ tầng giao thông thiếu đồng bộ, kho bảo quản xa vùng nguyên liệu hoặc kết nối cảng chưa thuận tiện có thể làm tăng giá thành, giảm sức cạnh tranh của hạt gạo. Hiệu quả liên kết vì vậy cần được đánh giá bằng thời gian vận chuyển, chi phí logistics, năng lực bảo quản và mức độ ổn định của hợp đồng thu mua giữa doanh nghiệp với hợp tác xã.
Trong bối cảnh đó, Festival Quốc tế Ngành hàng Lúa gạo Việt Nam lần thứ II tại Cần Thơ là cơ hội đưa yêu cầu liên kết vùng vào các hoạt động hợp tác cụ thể. Thông qua hội thảo khoa học, trình diễn công nghệ, diễn đàn xúc tiến đầu tư và kết nối thương mại, các địa phương, viện nghiên cứu, doanh nghiệp, hợp tác xã và đối tác quốc tế có điều kiện trao đổi nhu cầu, tìm kiếm giải pháp và hình thành quan hệ hợp tác trong chuỗi ngành hàng.
Tuy nhiên, hiệu quả Festival không chỉ nằm ở số lượng cuộc gặp hay biên bản ghi nhớ, mà phải được thể hiện qua dự án đầu tư, hợp đồng tiêu thụ, chương trình chuyển giao công nghệ và khả năng mở rộng thị trường. Theo tinh thần Nghị quyết 358/NQ-CP, các nội dung hợp tác cần được xác định rõ đầu mối phụ trách, trách nhiệm phối hợp và tiến độ thực hiện. Cơ quan quản lý có trách nhiệm cung cấp thông tin, hỗ trợ xử lý thủ tục thuộc thẩm quyền và theo dõi việc triển khai các cam kết sau sự kiện.
Liên kết vùng hiệu quả cũng là điều kiện để củng cố an ninh lương thực trong bối cảnh biến đổi khí hậu và yêu cầu thị trường ngày càng cao. Đối với Đồng bằng sông Cửu Long, duy trì vai trò vùng sản xuất lúa gạo hàng hóa chủ lực không chỉ dựa vào diện tích, sản lượng mà còn phụ thuộc khả năng bảo đảm nguồn nước, chất lượng giống, ứng dụng kỹ thuật, năng lực chế biến và đầu ra ổn định. Từ định hướng chính sách đến thực tiễn sản xuất, giá trị của liên kết vùng phải được đo bằng hiệu quả toàn chuỗi và lợi ích thực chất của người trồng lúa.
Câu chuyện hạt gạo nối về những cánh đồng Cần Thơ, An Giang, Đồng Tháp, Vĩnh Long và Cà Mau, nơi hiệu quả chính sách được đo bằng những chuyển biến cụ thể: kỹ thuật phù hợp được áp dụng, công nghệ được chuyển giao, vùng nguyên liệu đạt chuẩn gắn với hợp đồng tiêu thụ ổn định. Khi các khâu sản xuất, chế biến và thị trường được kết nối đồng bộ, giá trị hạt gạo Đồng bằng sông Cửu Long mới có thể nâng lên, cùng với thu nhập của người nông dân. Đó cũng là thước đo thực chất cho hiệu quả liên kết vùng, vượt ra ngoài quy mô và thời gian diễn ra Festival.
Trọng Nguyễn
Bài viết cùng chuyên mục
Phát triển logistics Việt Nam: Tháo gỡ điểm nghẽn, tăng cường kết nối chuỗi cung ứng toàn cầu
Đà Nẵng khởi động chương trình Quảng bá sản phẩm “Made in Da Nang” – Niềm tin hàng Việt 2026
Đồng bằng sông Cửu Long: Muốn tăng trưởng cao, phải giải bài toán liên kết vùng
Lâm Đồng – Tuyên Quang: Mở rộng không gian liên kết, phát huy tiềm năng du lịch
Trung tâm Tài chính quốc tế Việt Nam phấn đấu có giao dịch đầu tiên ngay trong tháng 11/2026
Hệ sinh thái TMĐT tại Việt Nam, từ địa phương đến quốc gia cùng chung mục tiêu: Đột phá phát triển kinh tế số