(Đà Nẵng) – Trong khuôn khổ Liên hoan Phim châu Á Đà Nẵng DANAFF IV năm 2026, chiều ngày 1/7 đã diễn ra DANAFF Industry Talks – chuỗi hội thảo chuyên đề xoay quanh những vấn đề trọng tâm của ngành công nghiệp điện ảnh, mang đến những góc nhìn từ Việt Nam cũng như khu vực Đông Nam Á, về các xu hướng phát hành, phổ biến phim. Đặc biệt bổ sung định nghĩa về “phim ăn khách”, cũng như những thay đổi trong thị hiếu khán giả.
Tham gia DANAFF Industry Talks, có các đại diện đến từ Việt Nam: Bà Ngô Thị Bích Hạnh – đại diện BHD Vietnam Media Corp; Indonésia: Bà Nadia Iswara, đại diện Afterlight International (Công ty chuyên phân phối và bán bản quyền phim quốc tế của Indonesia, tập trung đưa các tác phẩm điện ảnh nội địa của nước này tiếp cận thị trường toàn cầu); Thái Lan: ông Panu Aree, đại diện M Studio (Chuyên sản xuất và phân phối phim giải trí, thuộc Tập đoàn rạp chiếu phim hàng đầu Major Cineplex Group) và Lào: Ông Joe Pholsena, đại diện Napha Media (Công ty sản xuất và phân phối phim lớn nhất của quốc gia này). Giữ vai trò Điều phối chương trình là bà Lorna Tee, Tổng Thư ký Mạng lưới các tổ chức-cơ quan điện ảnh quốc gia châu Á (Asian Film Alliance Network).
2019-2026: Nghệ thuật thứ bảy gánh chịu nhiều tác động “không mong muốn”
Theo bà Ngô Thị Bích Hạnh, đại diện BHD Vietnam Media Corp, giai đoạn những năm gần đây (từ 2019-2026), Ngành Điện ảnh nói chung, lĩnh vực Phát hành phim nói riêng đã chịu nhiều biến động và tác động ngoài ý muốn. Đại dịch COVID 19 khiến các phòng chiếu phải đóng của trong thời gian dài, các hoạt động sản xuất đều ngưng trệ do nhiều đợt giãn cách. Trong khi đó, ông Panu Aree, đại diện M Studio (Thái Lan) chia sẻ, xung đột quân sự ở biên giới Thái Lan-Campuchia đã có ảnh hưởng nhất định.Biến động từ xung đột này khiên người dân lo ngại và thắt chặt chi tiêu cho những nhu cầu giải trí.
“Ngoài ra, khán giả và công chúng của chúng ta giờ đây, có quá nhiều sự lựa chọn cho nhu cầu giải trí, trải nghiệm. Đi du lịch là một ví dụ, hay hòa mình vào các Festival văn hóa – nghệ thuật ngày một đa dạng, giàu bản sắc, mang lại nhiều tương tác cùng cộng đồng chung quanh. Điều đó khiến việc phát hành phim gặp nhiều khó khăn.
Ở Thái Lan, nhiều bộ phim ra rạp, qua những ngày đầu công chiếu, có lượng khán giả đến xem không nhiều. Chúng tôi kiên trì, tạo cơ hội, cố giữ lại phim với phòng chiếu. Nhưng nếu tình hình không cải thiện, nhà rạp buột phải ngưng chiếu bộ phim đó … Giờ đây chúng ta có nhiều nền tảng Mạng xã hội, ý kiến phản hồi khen chê của khán giả đều được “tung” lên đó. Khi Mạng xã hội lên tiếng, nhà phát hành, rạp phim đều phải tôn trọng, lắng nghe. Quyết định rút phim khỏi rạp hay tạo thêm cơ hội, giữ lại phim đang chiếu bắt đầu từ dư luận là như thế” – ông Panu Aree,phân tích.
Làm sâu sắc hơn kinh nghiệm lẫn nhau: Phim gì thì kéo được công chúng đến với rạp chiếu
Đại diện đến từ các quốc gia Đông Nam Á đều cởi mở chia sẻ khâu phát hành phim. Thời điểm công chiếu, phim ra rạp; Nội dung phim gì thù “hút” khán giả, trở thành bài học kinh nghiệm quý.
“Tại Indonésia chúng tôi, kinh nghiệm cho thấy, nếu làm tốt mọi chuẩn bị, và ra mắt phim vào đúng các dịp lễ hội của Đạo Hồi. Bộ phim ấy nhất định thành công”, bà Nadia Iswara, nhấn mạnh.
Indonesia hiện là quốc gia có dân số theo đạo Hồi lớn nhất thế giới, các lễ hội tôn giáo (Hồi giáo) được tổ chức quy mô trên toàn quốc. Những dịp Lễ này lễ này đánh dấu các sự kiện quan trọng trong lịch Hồi giáo, mang đậm bản sắc văn hóa-tín ngưỡng bản địa. Có ít nhất 4 dịp lễ lớn trong năm của Đảo quốc Hồi giáo: Lễ hội Năm mới (Tahun Baru Hijriah / Muharram, theo lịch Hồi giáo); Lễ Hiến tế (Idul Adha); Lễ Idul Fitri (Hari Raya Lebaran), lễ hội quan trọng và lớn nhất của người Hồi giáo tại Indonesia, diễn ra ngay sau khi kết thúc tháng Ramadan và Tháng lễ thiêng liêng nhất Ramadan (Bulan Ramadan). Đây cũng là những dịp các bộ phim của Điện ảnh Indonésia được đưa ra rạp.
“Còn tại Việt Nam chúng tôi, những bộ phim có chủ đề gắn liền với những Ngày kỷ niệm lớn của đất nước, nếu phát hành phim đúng vào dịp “lòng yêu nước, niềm tự hào dân tộc” đang trào dâng trong lòng mỗi người con của dân tộc Việt Nam, chắc chắn bộ phim ấy thành công. Hẳn nhiên phim có nội dung sâu, chất lượng nghệ thuật cao” bà Ngô Thị Bích Hạnh – đại diện BHD Vietnam Media Corp khẳng định.
Đó là trường hợp của “Địa đạo – Mặt trời trong bóng tối”, ra mắt đúng vào dịp kỷ niệm 50 năm Ngày Giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước (30/4/1975 – 30/4/2025); hay trường hợp của “Mưa đỏ”, được công chiếu toàn quốc vào dịp kỷ niệm 80 năm Cách mạng tháng Tám (19 tháng 8) và Quốc khánh Nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam (2 tháng 9).
Trước đây, đó là hiện tượng của bộ phim (nội dung phim từ cuốn Nhật ký nôi tiếng của nữ liệt sỹ, bác sỹ Đặng Thùy Trâm, của đạo diễn Đặng Nhật Minh : Đừng đốt (ra mắt khán giả trong dịp lễ 30 tháng 4 năm 2009).
Không ai ngờ rằng, một bộ phim thuộc dòng “chính luận lịch sử hiện đại”, đã được ghi nhận kỷ lục là phim Việt Nam, giành nhiều giải thưởng nhất tại các Liên hoan phim trong nước và quốc tế (Bông Sen Vàng; giải Cánh Diều Vàng và 5 giải thưởng khác tại Giải thưởng Cánh diều vàng 2009. Đặc biệt là giải do chính khán giả Liên hoan phim Quốc tế Fukuoka-Nhật Bản, bình chọn (vượt qua 22 ứng cử viên khác được giới thiệu).
Tuy “Đừng đốt”, không vượt lên lập kỷ lục về doanh thu, nhưng đó là một trong những tác phẩm điện ảnh thành công nhất của đề tài chiến tranh trong lịch sử điện ảnh Việt Nam đương đại. Đạo diễn Đặng Nhật Minh cũng là Người đầu tiên được Liên hoan Phim Châu Á Đà Nẵng trao Giải thưởng Thành tựu Điện ảnh (DANAFF 2024).
Đề tài chiến tranh trong lịch sử điện ảnh Việt Nam đương đại còn có Cánh đồng hoang, Biệt động Sài Gòn, Ván bài lật ngửa … Tác phẩm kinh điển “Cánh đồng hoang” cũng giành giải thưởng quốc tế đầu tiên và danh giá nhất: Huy chương vàng Liên hoan phim Quốc tế Moscow (1981).
CEO Bích Hạnh đã nói vui tại hội thảo rằng, “thật bất ngờ và xúc động, khi có những thời điểm, phim trong nước của chúng tôi, đã qua mặt các tác phẩm đến từ kinh đô điện ảnh Holywood”.
“Nội dung phim vẫn luôn là yếu tố quyết định hàng đầu. Ở Việt Nam chúng tôi, công chúng nghệ thuật thứ bảy đã và đang có xu hướng quay về với vấn đề bản sắc dân tộc, các giá trị lịch sử. Khác với thế hệ chúng tôi, muốn mở tầm nhìn ra bên ngoài, thông qua tác phẩm điện ảnh.Giờ đây, với internet, với mỗi cú nhấp chuột, công chúng có thể biết nhiều chuyện ở ngoài phạm vi đất nước mình.
Từ đó, số đông công chúng đều muốn quay về để biết, để hiểu hơn những câu chuyện cùng thời, đang diễn ra chung quanh mình, hay tìm về hoàn cảnh, bối cảnh xã hội, không gian, nếp sống của thế hệ ông, bà, cha, mẹ mình … Hoặc là những gì với công chúng là gần gũi nhất, kể cả tò mò một chút về sự hiện diện, giá trị của thế hệ mình trong nhịp sống ngày nay”, đại diện BHD Vietnam Media Corp, bà Ngô Thị Bích Hạnh, bàn thêm về góc nhìn, sự thay đổi trong thị hiếu khán giả ngày nay.
Tiếp lời, bà Nadia Iswara, đại diện Afterlight International (Indonésia) phân tích: “Khán giả Indonésia vẫn luôn dành sự quan tâm lớn cho những bộ phim đề tài lịch sử – tín ngưỡng, phim có nội dung gần gũi với bản sắc văn hóa địa phương, quốc gia. Theo thời gian, công chúng càng có yêu cầu cao hơn, trải nghiệm tốt hơn, sự thưởng thức phải luôn mới lạ. Ngay cả dòng phim kinh dị bây giờ, cũng đòi hỏi phải vừa có cốt chuyện, vừa có yếu tố nghệ thuật hơn”.
Điện ảnh Indonésia có ưu thế ở dòng phim kinh dị, với những trải nghiệm “đáng nhớ” cho người xem về ma thuật đen (Pesugihan) , cũng như đậm đặc chất văn hóa dân gian đặc trưng của Indonésia. Gần đây nhất, phải đến hiện tượng là KKN di Desa Penari (KKN ở Làng Vũ Công) – một tác phẩm được ghi nhận là “Siêu phẩm phim kinh dị”. Cùng dòng phim này, Indonésia nổi tiếng với: “Hồn Ma Xác Mẹ” (Perewangan), vừa ra mắt năm 2025; hay Badaruwih di Desa Penari (Ác quỷ Badarawuhi ở Ngôi làng Vũ công; bản tiếng Anh có tựa là Làng khiêu vũ: Lời nguyền bắt đầu), tác phẩm này cũng là tiền truyện (Phần đầu của KKN di Desa Penari). Phim “Badaruwih di Desa Penari” từng được ghi nhận đã “oanh tác các phòng vé” ở Đảo quốc Hồi giáo này.
Ưu tiên dòng phim trong nước – Mạnh dạn hợp tác làm phim để quảng bá, mở rộng dư địa chiếu phim
Phim trong nước được các diễn giả tham dự phiên DANAFF Industry Talks, chiều 1/7/2026, nhấn mạnh phải là ưu tiên hàng đầu, hẳn nhiên vẫn phải nhập phim, giới thiệu các tác phẩm xuất sắc của điện ảnh thế giới, phục vụ nhu cầu vô cùng phong phú của công chúng bây giờ. Nhất là bối cảnh “thế giới phẳng, thế giới số” đa hệ, đa góc nhìn hôm nay.
“Thế hệ chúng tôi từng có những năm tháng gắn bó với các bộ phim của Liên Xô, các nước Đông Âu xã hội chủ nghĩa, nhưng rồi những biến động, trong một thời gian dài, khi phim trong nước chưa đủ để đáp ứng nhu cầu và thị hiếu, chúng tôi phải chấp nhận không có phim gì để xem. Cho đến giai đoạn đất nước đổi mới. Những nhà làm phim, Hãng phim tư nhân bắt đầu xuất hiện, tham gia thị trường …. Giờ thì phim tư nhân đã có chỗ đứng, có vị trí riêng” – bà Bích Hạnh cho biết.
Ông Joe Pholsena, đại diện Napha Media (Lào), cho hay, là một quốc gia nhỏ, dân số ít, ngành công nghiệp điện ảnh chưa phát triển, số rạp chiếu phim mới chỉ đếm được trên đầu ngón tay … nhưng Lào đã mạnh dạn thay đổi, để nghệ thuật thứ bảy khởi sắc, trong bối cảnh và nhu cầu giải trí mới của công chúng cũng khác đi rất nhiều. Lào và Thái Lan đã và đang hợp tác cùng làm chung một bộ phim. Sắp tới phim được ra mắt ở cả hai nước, sau đó, giới thiệu phim ra khu vực Đông Nam Á.
Chia sẻ này mở ra xu hướng các quốc gia liền kề hoặc trong cùng khu vực Đông Nam Á, có thể nghĩ đến hợp tác làm phim chung, đưa bản sắc, các giá trị đa dạng của mỗi nước và của Đông Nam Á cùng lan tỏa xa hơn.
“Tôi cho rằng, rất cần có sự trợ giúp hay bảo trợ từ Chính phủ, từ Bộ quản lý lĩnh vực , để ngành điện ảnh Thái Lan nói riêng, và mỗi quốc gia Đông Nam Á nói chung, có thêm sức cạnh tranh. Những ưu đãi cần rộng mở, phóng khoảng, kể cả đoàn làm phim đến quay ngoại cảnh ở đất nước mình, cũng sẵn sàng giúp đỡ, bảo trợ. Đó cũng là cách đưa hình ảnh đất nước mình đi xa” – ông Panu Aree, đại diện M Studio (Thái Lan) đề xuất.
Phiên hội thảo chủ đề: “Xu hướng phát hành, phổ biến phim và sự thay đổi trong thị hiếu khán giả tại Đông Nam Á” đã nhìn thẳng vào thực trạng, cơ hội và thách thức của nền điện ảnh mỗi quốc gia, chia sẻ lẫn nhau nhiều kinh nghiệm hữu ích, nỗ lực định hình ngành công nghiệp điện ảnh Việt Nam và Đông Nam Á.
Hội thảo là lát cắt dầy ý nghĩa của bức tranh tổng thể DANAFF IV: “Nhịp cầu từ Châu Á ra thế giới – Bridging Asia to the World”, từ Đà Nẵng, Liên hoan phim hướng tới lan tỏa những giá trị nhân văn, tôn trọng lịch sử, công chúng và những yếu tố bản sắc riêng, không ngừng sáng tạo, gìn giữ tinh thần nhân văn Á Đông của điện ảnh châu Á. Tất cả cũng để tôn vinh giá trị điện ảnh, bộ môn nghệ thuật thứ bảy, đã góp phần “làm đẹp cho đời” khi phản ánh chân thực lịch sử, văn hóa, bồi đắp cảm xúc và truyền tải thông điệp của niềm kiêu hãnh, tự hào dân tộc cũng như lòng trắc ẩn trước những vấn đề của nhân loại./.
Trần Ngọc