Chiến thắng của đảng Dân chủ trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ ngày 3/11, với việc giành quyền kiểm soát cả hai viện Quốc hội Mỹ, đang đặt chính quyền Tổng thống Donald Trump trước một cục diện chính trị mới. Trong bối cảnh cán cân quyền lực tại Washington thay đổi, nguy cơ đối đầu giữa Nhà Trắng và Quốc hội có thể gia tăng, đặc biệt trong các vấn đề kinh tế và ngân sách. Tuy nhiên, Washington vẫn phát đi thông điệp kiên định với đường lối kinh tế hiện hành, làm dấy lên câu hỏi về khả năng duy trì chương trình nghị sự của Tổng thống Trump trong hai năm còn lại của nhiệm kỳ.
Từ tháng 1/2027, Tổng thống Donald Trump sẽ bước vào giai đoạn mới của nhiệm kỳ, khi phải điều hành đất nước trong bối cảnh cả Hạ viện và Thượng viện do đảng Dân chủ kiểm soát. Sự thay đổi cán cân quyền lực tại Washington không chỉ đặt ra những thách thức đối với chương trình nghị sự của Nhà Trắng, mà còn có thể làm thay đổi cách thức hoạch định và triển khai chính sách của Mỹ trong hai năm tới.
Tuy nhiên, việc nắm quyền kiểm soát Quốc hội không đồng nghĩa với khả năng buộc Tổng thống phải thay đổi đường lối. Trong hệ thống chính trị Mỹ, Tổng thống có quyền phủ quyết các dự luật được Quốc hội thông qua. Để vượt qua quyền phủ quyết này, phe lập pháp cần tập hợp được đa số hai phần ba tại cả hai viện — một ngưỡng đồng thuận rất cao trong bối cảnh chia rẽ đảng phái.
Giáo sư Todd Belt, Đại học George Washington, Mỹ, nhận định: “Quốc hội sẽ tìm cách thông qua các đạo luật nhằm hạn chế một số chính sách thuế quan và cuộc chiến tại Iran. Nhưng những nỗ lực này khó đi xa vì Tổng thống Trump có thể phủ quyết. Tổng thống vẫn sẽ nắm quyền lực rất lớn trong chính sách đối ngoại”.
Điều đó cho thấy, cuộc cạnh tranh quyền lực giữa Nhà Trắng và Quốc hội có thể không chỉ diễn ra thông qua các dự luật, mà còn chuyển sang những lĩnh vực Quốc hội có ảnh hưởng trực tiếp hơn, đặc biệt là ngân sách và hoạt động giám sát.
Với quyền quyết định các khoản chi tiêu liên bang, Quốc hội có thể gây sức ép lên những ưu tiên chính sách của chính quyền. Trong khi đó, các ủy ban do phe Dân chủ lãnh đạo có thể đẩy mạnh điều trần, yêu cầu cung cấp tài liệu và chất vấn các quan chức cấp cao. Những hoạt động này không nhất thiết khiến chính sách của Tổng thống lập tức thay đổi, nhưng có thể làm gia tăng chi phí chính trị, kéo dài quá trình triển khai và buộc Nhà Trắng phải giải trình nhiều hơn trước công chúng.
Ông Greg Poling, Giám đốc Chương trình Sáng kiến Minh bạch Hàng hải châu Á thuộc Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS), nhận định: “Tổng thống Mỹ có quyền lực rất lớn trong chính sách đối ngoại, nhưng không phải là không có giới hạn. Ông ấy cần Quốc hội cấp ngân sách. Quan trọng hơn là vai trò giám sát. Đảng Dân chủ sẽ có quyền triệu tập các quan chức và yêu cầu cung cấp tài liệu”.
Một điểm đáng chú ý là sự thay đổi quyền kiểm soát Quốc hội có thể tạo ra hai xu hướng song song. Một mặt, Tổng thống Trump vẫn có khả năng duy trì nhiều chính sách thông qua các thẩm quyền hành pháp hiện có, nhất là trong lĩnh vực ngoại giao và thương mại. Mặt khác, những sáng kiến cần luật mới hoặc nguồn ngân sách bổ sung sẽ phải đối mặt với quá trình thương lượng phức tạp hơn.
Đây cũng là yếu tố có thể làm gia tăng nguy cơ bế tắc chính trị tại Washington. Khi Nhà Trắng và Quốc hội không đạt được đồng thuận về chi tiêu, ngân sách liên bang có thể trở thành tâm điểm đối đầu, thậm chí dẫn tới nguy cơ chính phủ phải đóng cửa một phần. Những bất đồng kéo dài cũng có thể tạo thêm sự bất định đối với doanh nghiệp, thị trường tài chính và các đối tác quốc tế của Mỹ.
Trong lĩnh vực đối ngoại, tác động có thể mang tính hai chiều. Quốc hội có thể gia tăng sức ép đối với các quyết định quân sự, viện trợ quốc tế hoặc chính sách thương mại. Tuy nhiên, Tổng thống vẫn nắm giữ nhiều công cụ để chủ động điều hành quan hệ với các nước và xử lý những vấn đề an ninh cấp bách. Vì vậy, thay vì một sự đảo chiều toàn diện về chính sách, kịch bản đáng chú ý hơn là quá trình ra quyết định trở nên phức tạp, với nhiều tranh cãi và ràng buộc chính trị hơn.
Quốc hội khóa mới dự kiến bắt đầu nhiệm kỳ vào ngày 3/1/2027. Từ thời điểm đó, các cuộc thương lượng ngân sách, những phiên điều trần và hoạt động giám sát sẽ trở thành thước đo quan trọng đối với tương quan quyền lực tại Washington.
Vấn đề đặt ra không chỉ là đảng Dân chủ có thể ngăn chặn được bao nhiêu chính sách của Tổng thống Trump, mà còn là Nhà Trắng sẽ điều chỉnh phương thức điều hành như thế nào để thích ứng với một Quốc hội do phe đối lập kiểm soát. Trong hai năm cuối nhiệm kỳ, khả năng dung hòa giữa quyền lực hành pháp và sự giám sát của cơ quan lập pháp có thể trở thành một trong những yếu tố định hình chính trường Mỹ, đồng thời ảnh hưởng đến mức độ ổn định và tính nhất quán trong chính sách của Washington đối với thế giới.
Trong bối cảnh đó, hai năm cuối nhiệm kỳ của Tổng thống Donald Trump có thể chứng kiến những cuộc đối đầu chính trị quyết liệt hơn tại Washington. Tuy nhiên, tác động lớn nhất của việc đảng Dân chủ kiểm soát Quốc hội có thể không nằm ở khả năng đảo ngược các chính sách của Nhà Trắng, mà ở việc khiến quá trình hoạch định và thực thi chính sách trở nên phức tạp hơn. Khi những bất đồng trong nước ngày càng chi phối chương trình nghị sự, khả năng duy trì sự nhất quán trong chính sách kinh tế và đối ngoại của Mỹ cũng sẽ đứng trước những phép thử mới. Điều này không chỉ tác động đến chính trường Washington, mà còn có thể tạo ra những hệ lụy đối với các đối tác và quan hệ quốc tế của Mỹ.
Thế Nguyễn
Bài viết cùng chuyên mục
Tình báo Mỹ nghi CEO Nvidia có quan hệ tình cảm với ‘đặc tình Trung Quốc’
Chính sách trừng phạt Cuba của Mỹ làm gia tăng bất đồng quốc tế
Từ chiến trường đến bàn đàm phán: Nước cờ tình báo của Tổng thống Nga tại Abu Dhabi
Syria hướng tới “Liên minh Mecca”: Bước đi mới trong bàn cờ địa chính trị Trung Đông
Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ đối mặt nguy cơ mất ghế sau thất bại bầu cử
Pháp: Làn sóng biểu tình và tổng đình công gia tăng sức ép đối với chính phủ Macron