Thứ Bảy, Tháng Ba 2, 2024
* Email: bbt.dongnama@gmail.com *Tòa soạn: 0989011688 - 0768908888
spot_img

Khai thác tài nguyên triệt để làm giàu nhanh, tư duy kinh tế hủy hoại môi trường sinh thái

ĐNA -

Ban tổ chức hội thảo “Bảo tồn đa dạng sinh học và phát triển bền vững ở khu vực Miền Trung và Tây Nguyên lần thứ III”, khai mạc sáng nay 29/7/2022 (làm việc kéo dài đến ngày mai, 30/7/2022), thẳng thắn nêu rõ trong thông báo gửi cơ quan báo chí:

“Những cam kết, những nỗ lực của Chính phủ cũng như các tổ chức, đơn vị có liên quan vẫn chưa đủ mạnh để ngăn cản tác động của biến đổi khí hậu nói chung cũng như áp lực kinh tế với tư duy khai thác tài nguyên triệt để làm giàu nhanh; các dự án lấp sông, lấn biển khai thác quỹ đất bừa bãi; khai thác rừng tự nhiên “núp” dưới nhiều tên gọi dự án khác nhau; phát triển rừng sản xuất đơn loài ào ạt; phát triển công nghiệp và xả thải chất ô nhiễm ra môi trường…

Về nguyên nhân chủ quan là nguồn lực phục vụ quản lý đa dạng sinh học, quản lý rừng, quản lý đại dương còn quá mỏng so với trách nhiệm. Trong khi các thế lực và các thủ đoạn tàn phá thiên nhiên môi trường để thu lợi quá mạnh. Mặt khác, vai trò của cộng đồng trong quản lý tài nguyên và môi trường vẫn còn nhiều hạn chế…”

Năm 2022, chủ đề của phiên hội thảo lần thứ III được Ban tổ chức đưa ra là “Tương lai cho phục hồi các hệ sinh thái trọng điểm và bảo tồn các loài nguy cấp”.

Năm 2022, chủ đề của phiên hội thảo lần thứ III được Ban tổ chức đưa ra là “Tương lai cho phục hồi các hệ sinh thái trọng điểm và bảo tồn các loài nguy cấp”. Ảnh: Trung Đức- ASEAN News

“Diễn đàn của hội thảo lần này thực sự là nơi chia sẻ kinh nghiệm, phổ biến những mô hình tốt và đặc biệt, đề xuất các chính sách thiết thực, góp phần phục hồi các hệ sinh thái trọng điểm và bảo tồn các loài nguy cấp; giải quyết có tính triệt để vấn đề ô nhiễm môi trường từ chất thải, rác thải; đến triển khai các các chương trình dự án, nhiệm vụ phục hồi hệ sinh thái như trồng 1 tỷ cây xanh (do Thủ tướng Chính phủ phát động), phục hồi hệ sinh thái theo phương pháp tiếp cận cảnh quan; nỗ lực thu gom rác thải ven bờ hay trên mặt nước biển, ao hồ, phục hồi thảm thực vật tại các vùng đất ngập nước; kiểm soát và hướng các hoạt động đánh bắt thủy hải sản theo hướng bền vững và khuyến khích các chương trình, công trình bảo vệ môi trường vì lợi ích chung của cộng đồng, có sự chung tay của cộng đồng ngày càng nhiều hơn, hiệu quả hơn.

Đặc biệt, mỗi người dân trở thành một nhân tố của quá trình bảo vệ môi trường, là chủ thể của nhiều hoạt động hữu ích như tiết kiệm tài nguyên trong sinh hoạt, hạn chế sử dụng sản phẩm nhựa dùng 1 lần, hạn chế thải rác là sản phẩm tự nhựa ngay từ hộ gia đình mình; thực hiện phân loại rác ngay tại nguồn; không buôn bán, tiêu thụ, săn bắt, nuôi nhốt trái phép các loài động vật hoang dã; tuân thủ các quy định về hành vi bảo vệ môi trường khi đi du lịch. Đặc biệt, giáo dục sớm ý thức bảo vệ thiên nhiên, bảo tồn đa dạng sinh học cho thế hệ trẻ.

Phải đặc biệt quan tâm, giáo dục sớm ý thức bảo vệ thiên nhiên, bảo tồn đa dạng sinh học cho thế hệ trẻ – Phó Chủ tịch Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Đà Nẵng Nguyễn Đình Phúc. Ảnh Trung Đức – ASEAN News 

Nhiều nhà khoa học, quản lý chắc chắn sẽ có những đề xuất, chia sẻ những kinh nghiệm quý, bài học bổ ích liên quan đến mô hình, hay tham vấn chính sách để chung tay cùng hành động phục hồi các hệ sinh thái trọng điểm, bảo tồn các loài nguy cấp …”, ông Nguyễn Đình Phúc – Phó Chủ tịch Liên hiệp các Hội Khoa học kỹ thuật Đà Nẵng chia sẻ.

Những cảnh báo đỏ

Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật thành phố Đà Nẵng, Trung tâm Bảo tồn Đa dạng sinh học Nước Việt Xanh (GreenViet), Nhóm Nghiên cứu – Giảng dạy “Môi trường & tài nguyên sinh vật”, Đại học Đà Nẵng (DN-EBR) là 3 cơ quan đồng tổ chức hội thảo “Bảo tồn đa dạng sinh học và phát triển bền vững ở khu vực Miền Trung và Tây Nguyên lần thứ III”. Hơn 150 đại biểu trong và ngoài nước, gồm các nhà khoa học, nhà bảo tồn, nhà quản lý đến từ các tổ chức xã hội, chính quyền, trường đại học, cao đẳng, Viện, Trung tâm, cộng đồng và doanh nghiệp đã có mặt tại sự kiện.

“Chúng tôi kỳ vọng thông qua diễn đàn, sẽ kết nối thường xuyên và bền vững các nhà khoa học, nhà quản lý, doanh nghiệp cũng như các tổ chức, cá nhân trong và ngoài nước cùng hợp tác, chia sẻ và cùng chung tay hành động, góp phần hiện thực hoá thông điệp “Thập niên phục hồi sinh thái” giai đoạn 2021-2030” – đại diện Ban tổ chức chia sẻ.

Theo Chuyên gia người Đức, bà Elke Schwierz (48 tuổi) đã gắn bó gần 20 năm ở Trung tâm cứu hộ linh trưởng nguy cấp (EPRC), Vườn quốc gia Cúc Phương, Việt Nam là ngôi nhà của 25 loài thú linh trưởng. Trong ảnh: Voọc Chà và chân nâu sinh trưởng tốt và quần cư ở Bán đảo Sơn Trà – Đà Nẵng. Ảnh: NSNA Lê Phước Chín.

Thông điệp nhận được sự quan tâm của nhiều đại biểu ngay từ phiên khai mạc đó là cảnh báo: Việt Nam có tính đa dạng sinh học cao, gần 12.000 loài thực vật có mạch, 330 loài thứ, 918 loài và phân loài chim, 517 loài bò sát, gần 3.000 loài cá. Tuy nhiên với các áp lực đe dọa chính như: mất rừng và suy thoái sinh cảnh sống, suy giảm quần thể, ô nhiễm môi trường, bệnh dịch, biến đổi khí hậu, loài ngoại lai, sắt bắn, bẫy bắt…
Đặc biệt việc sử dụng tài nguyên không hợp lý đã đe dọa đến 58,5% loài thực vật và 86,1% loài động vật; hoạt động nông nghiệp và nuôi trồng thủy sản đe dọa đến 52% số loài thực vật và 39,3% loài động vật; phát triển khu dân cư và cơ sở hạ tầng đã đe dọa đến 49,3% loài động vật. Số loài bị đe dọa cấp độ toàn cầu phân bố ở Việt Nam theo Danh lục Đỏ IUCN (2021) là 891 loài động vật và 367 loài thực vật.

Một nghiên cứu tập trung cho khu vực Tây nguyên – Nam Trung bộ cũng chỉ ra”có tới 36 khu vực đa dạng sinh học trọng yếu (KBAs), hơn 3,76 triệu ha rừng tự nhiên, nhiều trung tâm đặc hữu thực vật, chim, bò sát, ếch nhái với nhiều loài đặc hữu. Ước tính sơ bộ hơn 5.000 loài thực vật. Có ít nhất 142 loài thú, 448 loài chim, hơn 120 loài bò sát và 84 loài lưỡng cư”.

Còn theo PGS.TS Võ Văn Minh, Trưởng nhóm Nghiên cứu – Giảng dạy Môi trường và Tài nguyên sinh vật Đại học Đà Nẵng (DN-EBR), Phó hiệu trưởng Trường Đại học Sư phạm Đại học Đà Nẵng:

“Nhìn bao quát toàn khu vực, Miền Trung Việt Nam cơ bản có nhiều đồi núi lấn sát ra biển, chia cắt các đồng bằng nhỏ hẹp. Miền Trung là một trong ba vùng của Việt Nam, được bao bọc bởi những dãy núi chạy dọc bờ phía Tây và sườn bờ biển phía Đông, vùng có chiều ngang theo hướng Đông – Tây hẹp nhất Việt Nam (khoảng 50 km, nằm ở tỉnh Quảng Bình). Với địa hình đa dạng, tiếp giáp với các kiểu khí hậu khác nhau, giao thoa giữa đất liền và đại dương… nên có độ đa dạng sinh cao.

Tuy nhiên, cũng có nhiều lý do khác nhau, đa dạng sinh học có nguy cơ suy giảm đáng báo động. Rất cần sự chung tay bảo vệ”.

PGS.TS Võ Văn Minh: Đại hội đồng Liên hợp quốc đã ra quyết định tuyên bố Thập niên 2021 – 2030 là Thập niên Liên hợp quốc về Phục hồi hệ sinh thái. Ảnh: Trung Đức ASEAN News

Đưa ra lời cảnh báo về sự suy giảm của thảm cỏ biển PGS.TS. Hoàng Công Tín (Trưởng Khoa Môi trường, Trường Đại học Khoa học, Đại học Huế; Trưởng Nhóm nghiên cứu mạnh về Tài nguyên, Môi trường và Sinh thái vùng ven biển, Đại học Huế), cho biết:

“Độ đa dạng loài của các thảm cỏ biển ở miền Trung tương đối cao (8 loài cỏ biển) so với tổng số 15 loài cỏ biển đã được xác định ở Việt Nam. Trong số đó, loài H. beccarii ở Cửa Đại và đầm Cầu Hai đã được IUCN xếp vào danh sách Đỏ – có nguy cơ tuyệt chủng toàn cầu.

Trong giai đoạn 2017 – 2020, diện tích các thảm cỏ biển được ước tính lớn nhất tại đầm Cầu Hai với khoảng 402,5 ha, theo sau là khu bảo tồn biển Lý Sơn và vịnh Vân Phong với diện tích tương ứng là 324,2 ha và 332,1 ha. Đầm Lăng Cô ghi nhận diện tích thảm cỏ biển thấp nhất với 42,57 ha.

So sánh các nghiên cứu trước đây (tiêu biểu là nghiên cứu của tác giả Nguyễn Xuân Hòa, Cao Văn Lương, năm 2006), ghi nhận diện tích phân bố của các thảm cỏ biển tại các khu vực ven biển từ Quảng Ninh đến Quảng Bình; có thể nhận thấy rằng vùng biển ven bờ miền Trung là một trong những khu vực có thảm cỏ biển phong phú và đa dạng nhất Việt Nam.

Tuy nhiên, diện tích thảm cỏ biển ở miền Trung đang có xu hướng bị suy giảm nghiêm trọng với số lượng và tần suất các cơn bão ngày càng tăng lên. Khi bão nhiệt đới vào bờ sẽ gây xáo trộn ở những tầng đất phía dưới thảm cỏ biển, ảnh hưởng đến môi trường sống của chúng. Tại đảo Lý Sơn, các cơn bão và các đợt sóng lớn như cơn bão số 9 vào tháng 11/2018; bão số 1 vào tháng 1/2019 đã đánh bật rễ cỏ biển nên phần lớn bộ rễ của các loài cỏ biển có xu hướng phân bố phía trên mặt.

Một số hoạt động đánh bắt thủy, nuôi trồng hải sản không đúng có thể gây ảnh hưởng đến hệ sinh thái biển. Ảnh: Trung Đức – ASEAN News

Bên cạnh các yếu tố tự nhiên, quá trình đô thị hóa và sự biến động các thảm thực vật trên đất liền cũng gây ảnh hưởng lớn đến thảm cỏ biển ở phía dưới các thủy vực. Diện tích thảm cỏ biển tại đầm Cầu Hai, khu vực Cửa Đại và đầm Lăng Cô cũng chịu ảnh hưởng bởi sự phát triển của các khu du lịch và công trình xây dựng như xây dựng nơi trú bão của tàu thuyền, cảng biển, bờ đê, bến thuyền du lịch, nuôi trồng thủy sản, nhà hàng và đường giao thông.

Theo nghiên cứu của tác giả Võ Xuân Mai (năm 2011), thảm cỏ biển tại đảo Lý Sơn đang phải đối mặt với nguy cơ bị suy thoái do tình trạng khai thác cát biển để trồng hành tỏi. Để có thể thu hoạch 400 – 500 tấn tỏi mỗi năm, nhân dân đảo Lý Sơn đã khai 122 thác lên tới 70.000 m 3 cát. Tình trạng này khiến Lý Sơn hàng năm mất đến khoảng 5 – 7 ha và gây ra hiện tượng xói lở.

Còn tại vịnh Vân Phong, bên cạnh việc người dân đào, xới liên tục trong thảm cỏ biển bằng cuốc để khai thác các nguồn lợi ngao, sò thì sự phát triển của một số khu kinh tế, cụ thể như việc xây dựng cảng và hoạt động sửa chữa tàu biển của nhà máy Hyundai Vinashin đã gây ảnh hưởng xấu đến môi trường sống của cỏ biển. Đây có thể được xem là một trong nguyên nhân chính dẫn đến sự suy giảm của 275,8 ha thảm cỏ biển trong vòng 9 năm.

Trước những cơ hội và thách thức được các nhà nghiên cứu làn lượt công bố, chủ đề Hội thảo lần thứ III được xác định nhằm mục tiêu: vừa đánh giá hiện trạng (tổng quan về bảo tồn đa dạng sinh học Việt Nam), vừa đề xuất giải pháp (là các mô hình được ghi nhận là hiệu quả) nhằm bảo tồn cho các hệ sinh thái trọng điểm và các loài động vật hoang dã nguy cấp ở Việt Nam.

Giữ gìn, bảo tồn hệ sinh thái theo phương pháp tiếp cận cảnh quan là xu thế đang được giới khoa học và quản lý quan tâm. Trong ảnh: Cảnh quan tuyệt đẹp vùng tây Đà Nẵng (xã Hòa Bắc, huyện Vang). Ảnh: NSNA Lê Phước Chín.

Ban tổ chức đã chọn 10 tham luận của các chuyên gia đầu ngành, nhà quản lý, đã nghiên cứu và nêu lên được hiện trạng công tác bảo tồn đa dạng sinh học của Việt Nam, trong đó ưu tiên tập trung cho khu vực Miền Trung và Tây nguyên với nhiều góc độ, khía cạnh khác nhau từ tính đa dạng sinh học cả trên cạn và dưới nước. Bên cạnh đó là những đề xuất tiếp tục nghiên cứu chuyên sâu, đẩy mạnh hơn nữa giáo dục và truyền thông nâng cao nhận thức, hay tham vấn cho yêu cầu quản lý trong bối cảnh suy giảm đạ dạng sinh học. Các chuyên gia cũng mạnh dạn đề xuất sự hoàn thiện thể chế, chính sách có liên quan.

Với 4 phiên thảo luận, trao đổi, chia sẻ, hội thảo đặt mục tiêu phải gợi mở, cùng nhau tìm các giải pháp trước mắt, cũng như lâu dài, đáp ứng những đòi hỏi cấp bách của nhiệm vụ bảo tồn và phát triển bền vững nguồn tài nguyên đa dạng sinh học, phục vụ cho mục tiêu phát triển kinh tế – xã hội của khu vực và toàn quốc trong xu thế bền vững hơn.

TS.KTS Tô Văn Hùng, Giám đốc Sở Tài nguyên và Môi trường Đà Nẵng: Khuyến khích các mô hình kinh tế sử dụng bền vững tài nguyên thiên nhiên. Ảnh: Trung Đức – ASEAN News.

“Hội thảo “Bảo tồn đa dạng sinh học và phát triển bền vững miền Trung và Tây Nguyên” lần thứ II, với chủ đề “Tương lai cho phục hồi các hệ sinh thái trọng điểm và bảo tồn các loài nguy cấp”, thực sự có ý nghĩa hết sức sâu sắc, thể hiện sự quan tâm, quyết tâm nỗ lực trong công tác bảo tồn, bảo vệ, hướng đến khôi phục, phục hồi các giá trị sinh thái” – TS.KTS Tô Văn Hùng, Giám đốc Sở Tài nguyên và Môi trường Đà Nẵng bày tỏ nhìn nhận.

Trong thông điệp gửi đến hội thảo, TS.KTS Tô Văn Hùng đề xuất: Phải có cơ chế khuyến khích, thiết lập, thúc đẩy xây dựng và thực hiện các mô hình kinh tế sử dụng bền vững tài nguyên thiên nhiên. Ưu tiên chú trọng phát hiện, biểu dương và khen thưởng kịp thời những tổ chức, cá nhân, doanh nghiệp có đóng góp hiệu quả, thiết thực trong việc sử dụng hợp lý tài nguyên, bảo vệ môi trường, bảo tồn đa dạng sinh học, sản xuất tiêu dùng bền vững…

Càng nhiều giải pháp thiết thực, cụ thể thì chúng ta càng nâng cao hiệu quả công tác bảo tồn đa dạng sinh học, bảo vệ thiên nhiên, hướng đến nền kinh tế tuần hoàn để phát triển xanh.

Được biết, toàn thể đại biểu sẽ có chuyến tham quan thực tế về hệ sinh thái tự nhiên tại Bán đảo Sơn Trà, tận mắt nhìn thấy loài voọc Chà vá chân nâu đang quần cư và phát triển tại đây. Nhiệm vụ đa dạng sinh học của Đà Nẵng nói riêng và Việt Nam nói chung , có thể lấy một thành quả đã có trong hiện thực bảo tồn loài “Nữ hoàng linh trưởng” quý này, đúc kết thành bài học kinh nghiệm: Chỉ khi ngăn chặn đà suy thoái của các hệ sinh thái trên mọi lục địa và đại dương, nhân loại mới ngăn chặn sự tuyệt chủng hàng loạt, chống chịu được với biến đổi khí hậu và từng bước xóa đói giảm nghèo./.

Thế Cương – Trung Đức