Một ngôi trường tốt không chỉ truyền đạt kiến thức, nâng cao thành tích học tập mà còn phải bảo đảm mỗi học sinh được tôn trọng, bảo vệ và trưởng thành. Những vụ việc học sinh hành hung giáo viên, đánh nhau hay giáo viên bạo lực với học sinh không đơn thuần là sai phạm cá nhân, mà còn đặt ra vấn đề về hiệu quả giáo dục nhân cách, công tác phòng ngừa và trách nhiệm xử lý. Bởi kỷ cương học đường không đối lập với sự nhân văn, mà chính là nền tảng để xây dựng môi trường giáo dục an toàn, tôn trọng và giàu lòng nhân ái.
Từ những vụ việc bạo lực học đường – hồi chuông cảnh báo về kỷ cương và văn hóa ứng xử
Ngày 19/10/2026, tại Trường THPT Mạc Đĩnh Chi, xã Nội Bài, Hà Nội, một nam sinh lớp 12 hành hung cô giáo ngay trong giờ học, khiến cô bị gãy xương cánh mũi phải. Ngày 21/10, Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an thành phố Hà Nội khởi tố vụ án, khởi tố bị can và ra lệnh tạm giam nam sinh để điều tra về tội cố ý gây thương tích. Vụ việc diễn ra trước sự chứng kiến của nhiều học sinh, gióng lên hồi chuông cảnh báo về chuẩn mực ứng xử và khả năng kiểm soát hành vi trong môi trường học đường. Đây cũng là minh chứng cho yêu cầu xây dựng kỷ cương bằng những quy định rõ ràng và được thực thi nghiêm túc.
Bạo lực giữa học sinh với nhau cũng để lại hậu quả nghiêm trọng. Ngày 19/5/2026, tại Trường Cao đẳng nghề Việt – Xô số 1, tỉnh Phú Thọ, một nữ sinh bị nhóm học sinh túm tóc, đánh, tát nhiều lần tại khu vực nhà vệ sinh. Sự việc bị quay lại và phát tán trên mạng xã hội. Ngày 22/5, cơ quan điều tra khởi tố vụ án, khởi tố hai nữ sinh liên quan về tội gây rối trật tự công cộng. Vụ việc không chỉ gây tổn thương thể chất, tinh thần cho nạn nhân mà còn cho thấy nguy cơ bạo lực bị tiếp tay, khuếch đại qua hành vi quay phim, chia sẻ và cổ súy trên mạng. Thái độ thờ ơ của người chứng kiến càng đặt ra yêu cầu chấn chỉnh văn hóa ứng xử trong trường học.
Tháng 5/2026, tại xã Di Linh, tỉnh Lâm Đồng, một nam sinh lớp 8 tử vong sau thời gian bị bắt nạt. Theo thông tin từ cơ quan công an và báo chí, cơ quan điều tra sau đó khởi tố vụ án, khởi tố bị can liên quan đến hành vi cưỡng đoạt tài sản. Đây là vụ việc đặc biệt nghiêm trọng, cho thấy những hành vi bắt nạt kéo dài cần được phát hiện, ngăn chặn kịp thời. Khi đề cập vụ việc, cần tôn trọng nỗi đau của gia đình và bám sát kết quả điều tra, tránh suy diễn về nguyên nhân bi kịch. Điều quan trọng là mọi phản ánh về hành vi đe dọa, bắt nạt, cưỡng ép đều phải được tiếp nhận và xử lý nghiêm túc.
Bạo lực học đường cũng có thể xuất phát từ chính người làm công tác giáo dục. Tháng 2/2025, phụ huynh phản ánh giáo viên chủ nhiệm lớp 5D, Trường Tiểu học Lý Tự Trọng, thành phố Buôn Ma Thuột, Đắk Lắk, dùng vỏ dây điện hỏng đánh học sinh và có những cách ứng xử không phù hợp. Qua xác minh, cơ quan quản lý xác định giáo viên có hành vi thiếu chuẩn mực. Ngày 25/3/2025, giáo viên bị xử phạt hành chính 3,75 triệu đồng và kỷ luật khiển trách. Vụ việc cho thấy mục đích răn dạy không thể là lý do biện minh cho bạo lực. Giáo viên phải duy trì kỷ cương bằng phương pháp sư phạm phù hợp, tôn trọng nhân phẩm và quyền của học sinh.
Kỷ cương học đường – nền tảng bảo đảm quyền được học tập, giảng dạy an toàn
Bốn vụ việc trên phản ánh những dạng bạo lực khác nhau: học sinh hành hung giáo viên, học sinh đánh nhau và giáo viên bạo lực với học sinh. Những dẫn chứng này chưa đủ để kết luận bạo lực học đường đang gia tăng trên toàn quốc, nhưng cho thấy nguy cơ hiện hữu và yêu cầu cấp thiết về phòng ngừa, phát hiện, xử lý. Khi đánh giá sự việc, cần phân biệt thông tin đã được xác minh với phản ánh ban đầu, trách nhiệm cá nhân với trách nhiệm quản lý; tránh quy kết nguyên nhân cho gia đình, nhà trường hay mạng xã hội khi chưa đủ căn cứ.
Kỷ cương học đường là hệ thống quy tắc, trách nhiệm và chuẩn mực ứng xử nhằm bảo đảm hoạt động dạy và học an toàn, nghiêm túc, công bằng. Kỷ cương không chỉ thể hiện ở việc học sinh chấp hành nội quy mà còn bao gồm trách nhiệm nghề nghiệp của giáo viên, sự công bằng trong quản lý, sự phối hợp của gia đình và ý thức tuân thủ pháp luật của các bên. Một môi trường có kỷ cương phải giúp mỗi thành viên hiểu rõ quyền, nghĩa vụ, giới hạn hành vi và hậu quả khi vi phạm. Nội quy chỉ thực sự có ý nghĩa khi được giải thích rõ ràng, thực hiện nhất quán và áp dụng công bằng, không phụ thuộc vào thành tích hay vị thế của người vi phạm.
Kỷ cương trước hết bảo vệ quyền học tập và sự an toàn của học sinh, bởi các em khó có thể yên tâm học tập khi thường xuyên đối mặt với bắt nạt, đe dọa hoặc xúc phạm. Đồng thời, kỷ cương cũng bảo vệ quyền, danh dự và điều kiện làm việc của giáo viên. Bảo vệ giáo viên không đồng nghĩa với mặc nhiên chấp nhận mọi hành vi của người thầy; bảo vệ học sinh cũng không có nghĩa bỏ qua vi phạm của các em. Mọi hành vi đều phải được xem xét trên cơ sở pháp luật, sự thật và quy trình công bằng, bảo đảm quyền được bảo vệ của tất cả các bên.
Nghị định số 80/2017/NĐ-CP của Chính phủ về môi trường giáo dục an toàn, lành mạnh, thân thiện và phòng, chống bạo lực học đường; Thông tư số 06/2019/TT-BGDĐT về quy tắc ứng xử trong cơ sở giáo dục đã xác định rõ trách nhiệm của các cơ sở giáo dục trong phòng ngừa bạo lực, xây dựng văn hóa ứng xử. Vì vậy, vấn đề không chỉ nằm ở việc ban hành nội quy hay tổ chức tuyên truyền, mà còn ở khả năng tiếp cận hỗ trợ của học sinh, sự hỗ trợ dành cho giáo viên và hiệu quả xử lý các phản ánh. Hiệu quả phải được đánh giá từ thực tiễn, không chỉ qua hồ sơ, báo cáo.
Từ nội quy đến thực tiễn – những khoảng trống trong giáo dục và xử lý vi phạm
Có nội quy không đồng nghĩa với việc đã xây dựng được kỷ cương thực chất. Quy tắc dù được niêm yết đầy đủ nhưng học sinh không hiểu, giáo viên thực hiện thiếu thống nhất hoặc cán bộ quản lý chỉ vào cuộc khi sự cố xảy ra thì hiệu quả vẫn hạn chế. Nếu cùng một hành vi nhưng được xử lý khác nhau tùy lớp học hoặc vị thế người vi phạm, niềm tin vào sự công bằng sẽ suy giảm. Vì vậy, nội quy cần ngắn gọn, dễ hiểu, phù hợp lứa tuổi, được giải thích thường xuyên và thực hiện nhất quán. Điều quan trọng không phải nội quy dài bao nhiêu, mà là mọi thành viên có hiểu, chấp hành và chịu trách nhiệm hay không.
Vụ việc nam sinh lớp 8 tại Di Linh cho thấy cần chú trọng phát hiện sớm tình trạng bắt nạt kéo dài và hành vi cưỡng ép giữa học sinh. Những biểu hiện như thường xuyên bị cô lập, đe dọa, đòi tiền, làm nhục hoặc đột ngột sợ đến trường cần được xem xét nghiêm túc. Nhà trường không nên chờ đến khi xảy ra thương tích hoặc video lan truyền trên mạng mới vào cuộc. Giáo viên chủ nhiệm, cán bộ tư vấn tâm lý học đường và gia đình cần phối hợp phát hiện nguy cơ, bảo vệ học sinh phản ánh sự việc khỏi bị trả đũa. Muốn vậy, cần xác định rõ trách nhiệm của người tiếp nhận thông tin, thời hạn xử lý và biện pháp hỗ trợ phù hợp.
Khi sự việc xảy ra, cách xử lý thiếu minh bạch có thể làm tổn thương các bên và suy giảm niềm tin. Kết luận vội vàng có thể khiến người bị cáo buộc chịu đánh giá oan; che giấu sự việc để giữ thành tích có thể khiến nạn nhân không được bảo vệ; trong khi chỉ dựa vào video trên mạng dễ bỏ qua bối cảnh và diễn biến. Do đó, nhà trường cần tiếp nhận phản ánh, bảo vệ chứng cứ, lắng nghe các bên và xác minh trước khi kết luận. Những vụ việc có dấu hiệu vi phạm pháp luật phải được chuyển đến cơ quan có thẩm quyền. Việc bảo vệ danh dự cá nhân cũng cần đi đôi với cung cấp thông tin chính xác, không tùy tiện công khai dữ liệu riêng tư của học sinh.
Xử lý vi phạm chỉ mang lại hiệu quả lâu dài khi đi kèm việc xác định nguyên nhân và khắc phục hạn chế trong quản lý. Sau mỗi vụ việc, nhà trường cần rà soát quy trình tiếp nhận phản ánh, khả năng hỗ trợ giáo viên, kênh tìm kiếm trợ giúp của học sinh và hiệu quả các biện pháp phòng ngừa. Chỉ yêu cầu người vi phạm kiểm điểm mà không giải quyết nguyên nhân gốc rễ sẽ khó ngăn ngừa tái diễn. Ngược lại, chỉ hòa giải mà không xem xét đúng mức độ vi phạm có thể làm suy giảm tính nghiêm minh. Vì vậy, cần phân định rõ hỗ trợ tâm lý, biện pháp giáo dục, kỷ luật học đường và trách nhiệm pháp lý để có cách xử lý phù hợp.
Bảo vệ người thầy, tôn trọng học sinh – yêu cầu của một môi trường giáo dục có kỷ cương
Vụ nam sinh lớp 12 hành hung cô giáo ở Hà Nội đặt ra yêu cầu bảo vệ giáo viên khi thực hiện nhiệm vụ giảng dạy. Bất đồng với cách nhắc nhở, đánh giá hay xử lý của giáo viên không thể là lý do biện minh cho bạo lực. Nếu cho rằng giáo viên ứng xử không phù hợp, học sinh và phụ huynh có quyền phản ánh qua các kênh chính thức để được xem xét khách quan. Mọi bất đồng cần được giải quyết bằng đối thoại và quy trình minh bạch, không phải bạo lực hay gây sức ép. Nhà trường phải có biện pháp bảo vệ giáo viên, đồng thời bảo đảm việc xác minh, xử lý đúng quy định.
Ở chiều ngược lại, vụ giáo viên dùng vỏ dây điện đánh học sinh tại Đắk Lắk cho thấy người thầy phải chịu trách nhiệm về phương pháp giáo dục và đạo đức nghề nghiệp. Giáo viên cần tôn trọng nhân phẩm học sinh, đánh giá công bằng, sử dụng phương pháp sư phạm phù hợp, không có lời nói hoặc hành vi xúc phạm người học. Mọi sai phạm phải được xác minh, xử lý theo quy định, không thể bỏ qua vì người vi phạm là nhà giáo. Sự nghiêm minh này không làm giảm vị thế người thầy mà góp phần củng cố uy tín nghề nghiệp và niềm tin xã hội. Kỷ cương học đường phải bảo vệ giáo viên khi thực hiện đúng nhiệm vụ, đồng thời bảo đảm cơ chế giám sát, giải trình trước những phản ánh chính đáng.
Tôn trọng học sinh không đồng nghĩa với dung thứ mọi hành vi. Các em có quyền học tập trong môi trường an toàn, được lắng nghe và đối xử công bằng, nhưng cũng phải thực hiện nghĩa vụ học tập, tôn trọng thầy cô, bạn bè và nội quy nhà trường. Khi vi phạm, học sinh cần được chỉ rõ hành vi sai trái, hậu quả và trách nhiệm khắc phục. Với những hành vi nghiêm trọng, nhà trường phải áp dụng biện pháp phù hợp, phối hợp với gia đình và cơ quan chức năng khi cần thiết. Giáo dục lòng nhân ái không có nghĩa xóa nhòa ranh giới đúng sai, mà giúp học sinh hiểu giới hạn và chịu trách nhiệm về hành vi của mình.
Gia đình cần phối hợp với nhà trường trên tinh thần hợp tác và trách nhiệm. Khi nhận được phản ánh về con, cha mẹ cần bình tĩnh tìm hiểu, lắng nghe các bên và phối hợp xác minh, thay vì vội vàng phủ nhận hoặc bênh vực bất kể đúng sai. Nếu con bị tổn thương, gia đình cần đề nghị nhà trường bảo vệ, hỗ trợ; nếu con vi phạm, cha mẹ cần giúp con nhận trách nhiệm, khắc phục hậu quả và sửa đổi hành vi. Nhà trường cũng cần trao đổi với phụ huynh bằng thông tin rõ ràng, tránh quy kết, làm tổn hại danh dự học sinh. Sự phối hợp nhất quán giữa gia đình và nhà trường sẽ giúp trẻ hiểu rằng quyền lợi luôn đi đôi với nghĩa vụ, còn yêu thương không đồng nghĩa với bao che.
Kết hợp giáo dục, kỷ luật và trách nhiệm – xây dựng văn hóa học đường từ gốc
Muốn xây dựng văn hóa học đường bền vững, cần biến các giá trị tôn trọng, trung thực, nhân ái, kỷ luật và trách nhiệm thành hành vi cụ thể trong đời sống hằng ngày. Học sinh cần được hướng dẫn cách giải quyết bất đồng, từ chối tham gia bắt nạt, tìm kiếm sự trợ giúp và chịu trách nhiệm khi gây tổn thương cho người khác. Những nội dung này cần được lồng ghép trong giờ học, sinh hoạt lớp và hoạt động tập thể, phù hợp với từng lứa tuổi. Hiệu quả giáo dục không chỉ thể hiện ở việc ghi nhớ quy tắc mà còn ở khả năng vận dụng vào thực tế. Giáo dục nhân cách chỉ thực sự hiệu quả khi những điều được học trở thành thói quen ứng xử.
Mỗi cơ sở giáo dục cần xây dựng quy trình tiếp nhận, xử lý phản ánh về bạo lực, xác định rõ trách nhiệm, biện pháp bảo vệ người bị hại và cơ chế phối hợp với gia đình, cơ quan chuyên môn. Học sinh cần biết tìm ai khi gặp nguy cơ; giáo viên biết báo cáo ở đâu khi bị đe dọa; phụ huynh được hướng dẫn cách phản ánh và theo dõi kết quả. Nhà trường cũng cần thường xuyên rà soát các khu vực, thời điểm và hình thức tương tác có nguy cơ phát sinh bạo lực, kể cả trên môi trường mạng. Các biện pháp phòng ngừa phải đúng thẩm quyền, bảo vệ thông tin cá nhân, tránh giám sát tùy tiện hoặc tạo tâm lý nghi kỵ.
Kỷ luật phải được thực hiện công bằng, có căn cứ và tương xứng với mức độ vi phạm. Mâu thuẫn nhỏ cần được hướng dẫn giải quyết khác với hành vi cố ý gây thương tích, đe dọa nghiêm trọng hoặc bắt nạt kéo dài. Việc xử lý cần tính đến độ tuổi, hoàn cảnh, hậu quả và quy định hiện hành, nhưng không vì hoàn cảnh mà bỏ qua trách nhiệm. Bên cạnh kỷ luật, cần hỗ trợ người bị hại, giúp người vi phạm nhận thức hậu quả và ngăn ngừa tái diễn. Với những vụ việc có dấu hiệu vi phạm pháp luật, nhà trường phải phối hợp với cơ quan chức năng, không tự giải quyết vượt thẩm quyền. Kỷ cương chỉ thực sự có ý nghĩa khi sự nghiêm minh luôn đi đôi với công bằng.
Văn hóa học đường không chỉ được thể hiện qua nội quy hay những bài học đạo đức, mà trước hết được đo bằng cách mỗi thành viên ứng xử với nhau và cách nhà trường thực thi những chuẩn mực đã đặt ra. Người quản lý phải gương mẫu, giáo viên phải chuẩn mực, học sinh biết tôn trọng và chịu trách nhiệm, phụ huynh chủ động phối hợp. Không thể yêu cầu học sinh lễ phép khi người lớn thiếu tôn trọng nhau; cũng không thể xây dựng kỷ cương nếu sai phạm bị bỏ qua vì thành tích hay quan hệ. Tinh thần “tiên học lễ, hậu học văn” vì thế không nên dừng ở một khẩu hiệu, mà phải được cụ thể hóa trong từng hành vi, từ sự tôn trọng, lòng nhân ái đến ý thức tự chủ và trách nhiệm. Một ngôi trường có kỷ cương không phải là nơi chỉ đề cao sự phục tùng, mà là nơi mọi người được tôn trọng, mọi vi phạm được xử lý công bằng và mỗi cá nhân có cơ hội hoàn thiện nhân cách. Đó cũng là nền tảng để giáo dục thực hiện trọn vẹn sứ mệnh đào tạo con người, chứ không chỉ truyền thụ tri thức.
Từ câu chuyện kỷ cương học đường, vấn đề đặt ra rộng hơn là mối quan hệ giữa mục tiêu giáo dục, chương trình học và chất lượng hình thành nhân cách, năng lực của người học. Đổi mới giáo dục từ năm 2018 đã đặt ra những yêu cầu mới về phẩm chất, năng lực và phương pháp dạy học. Tuy nhiên, cần nhìn nhận khách quan cả những kết quả đạt được, hạn chế và vấn đề còn tồn tại, trên cơ sở thực tiễn, tránh quy kết những bất cập cho một nguyên nhân đơn lẻ. Đây cũng là nội dung được tiếp tục phân tích trong Kỳ 5: “Đổi mới giáo dục từ năm 2018 – những thành tựu, hạn chế và vấn đề cần tiếp tục giải quyết”, với tinh thần nhìn nhận thẳng thắn, góp ý xây dựng, hướng tới nền giáo dục phát triển toàn diện, hài hòa giữa tri thức, đạo đức, kỷ cương và bản sắc văn hóa dân tộc.
Thế Nguyễn – Minh Văn
Tài liệu tham khảo
1. Chính phủ, Nghị định số 80/2017/NĐ-CP ngày 17/7/2017 quy định về môi trường giáo dục an toàn, lành mạnh, thân thiện, phòng, chống bạo lực học đường. https://vbpl.moj.gov.vn/tw/Pages/vbpq-toanvan.aspx?ItemID=123610
2. Bộ Giáo dục và Đào tạo, Thông tư số 06/2019/TT-BGDĐT ngày 12/4/2019 quy định quy tắc ứng xử trong cơ sở giáo dục mầm non, cơ sở giáo dục phổ thông, cơ sở giáo dục thường xuyên. https://vanban.chinhphu.vn/?pageid=27160&docid=196659
3. Cổng Thông tin điện tử Chính phủ, “Khởi tố, bắt tạm giam nam sinh lớp 12 hành hung cô giáo”, 21/10/2026. https://thanglong.chinhphu.vn/khoi-to-bat-tam-giam-nam-sinh-lop-12-hanh-hung-co-giao-103261021151844117.htm
4. Báo Điện tử Chính phủ, “Khởi tố 2 nữ sinh trong vụ bạo lực học đường ở Phú Thọ”, 23/5/2026. https://baochinhphu.vn/khoi-to-2-nu-sinh-trong-vu-bao-luc-hoc-duong-o-phu-tho-102260523101530221.htm
5. Công an tỉnh Lâm Đồng, “Xử lý nghiêm vụ việc liên quan đến học sinh lớp 8 tại Di Linh”, tháng 5/2026. https://congan.lamdong.gov.vn/tin-tuc-su-kien/tin-an-ninh-trat-tu/xu-ly-nghiem-vu-viec-lien-quan-den-hoc-sinh-lop-8-tai-di-linh.html
6. Báo Thanh Niên, “Phạt tiền và kỷ luật cô giáo đánh học sinh ở Buôn Ma Thuột”, 25/3/2025. https://thanhnien.vn/phat-tien-va-ky-luat-co-giao-danh-hoc-sinh-o-buon-ma-thuot-185250325141205123.htm
Bài viết cùng chuyên mục
Kỳ 2: Nghiên cứu lại lịch sử và xuyên tạc lịch sử – ranh giới không thể nhầm lẫn
Phối hợp quân – dân, chủ động bảo vệ môi trường và ứng phó với các thách thức môi trường ở Bộ Tư lệnh Vùng Cảnh sát biển 2
Kỳ 3: Tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục – đức, tài và sự nghiệp trồng người
Kỳ 1: Sự thật lịch sử – Nền tảng của ký ức và bản sắc dân tộc
Kỳ Cuối: Sách giáo khoa vì con người, vì đất nước – trách nhiệm với tương lai dân tộc
Quảng Ngãi: Vùng biên Ia Tơi nỗ lực đổi mới, không ngừng nâng cao chất lượng giáo dục